Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Chileense spoken

Bij het bezoek van Obama aan Chili

Datum : 29/03/2011
Auteur : Ariel Dorfman
Land : Chili

Chileense spoken

Aan de vooravond van het bezoek dat Barack Obama in maart 2011 aan Chili heeft gebracht schreef Ariel Dorfman een artikel in de Los Angeles Times waarin hij zijn angst uitspreekt dat de Amerikaanse president de kans laat lopen iets over het verleden van Chili te leren, en over hoe de Verenigde Staten daarbij betrokken zijn.

Als Barack Obama voor zijn bezoek van 24 uur in Chili aankomt, zal er naar ik vrees iets missen in zijn programma. Er zal heerlijk eten zijn, toespraken over de Chileense welvaart, wederzijdse handelscontracten en ontmoetingen met iedereen die er in Chili toe doet. Maar ik ben er zeker van dat er geen plannen zijn voor een confrontatie met het trauma dat Chili door de zeventien jaar dictatuur van generaal Augusto Pinochet heeft opgelopen.

Toch zou het niet moeilijk zijn voor Obama om iets daarvan te zien. Niet ver van het presidentieel paleis La Moneda, waar president Sebastián Piñera hem zal ontvangen, zijn 120 onderzoekers dag aan dag bezig om een volledige lijst samen te stellen van de slachtoffers van Pinochet, zodat eindelijk genoegdoening kan worden verleend en schadeloosstelling kan worden gegeven. Het is niet de eerste keer dat dit wordt geprobeerd, twee commissies hebben al een groot aantal gevallen van politieke opsluiting, marteling en executie onderzocht, maar nu zijn er daar bovenop nog eens 33.000 nieuwe verzoeken binnengekomen.

Natuurlijk kan Obama niet de vertrouwelijke rapporten daarover lezen, maar als hij enige minuten van het vaststaande programma af zou wijken, zou hij met een paar van de mannen en vrouwen kunnen spreken die deze onderzoeken uitvoeren en die zouden hem iets kunnen vertellen over de verborgen pijn van Chili.

Hij zou bijvoorbeeld kunnen praten met een onderzoeker die Tamara heet. Op 11 september 1973, de dag dat president Salvador Allende door het leger werd afgezet, werd haar vader – die een van zijn lijfwachten was - gearresteerd en er werd nooit meer iets van hem vernomen. Zelf werkte ik in die tijd ook in La Moneda en werd ik alleen maar gered door een reeks wonderbaarlijke toevalligheden. Maar de vader van Tamara was niet zo gelukkig, evenmin als vele goede vrienden van wie de lichamen nooit zijn teruggevonden.

Obama zou ook in de ogen kunnen kijken van een advocaat die ik goed ken, die enige jaren na de staatsgreep op een middag werd ontvoerd en wekenlang werd gemarteld voordat hij op een nacht in een onbekende straat werd achtergelaten, waar hij bijna onmiddellijk weer werd gearresteerd omdat hij de avondklok had overtreden. Anders zou Obama ook kunnen luisteren naar een antropologe die in een ballingschap van veertien jaar haar land, werk en taal was kwijtgeraakt. Haar terugkeer naar Chili was niet minder pijnlijk, omdat haar kinderen vervreemd waren geraakt van hun geboorteland en in het buitenland zijn achtergebleven.

Maar Obama zou ook een bezoek kunnen brengen aan de Villa Grimaldi, een voormalig martelcentrum dat nu een centrum voor de vrede is geworden, of aan het Museum van de Herinnering, waar de tentoonstelling de donkerste dagen uit de geschiedenis van Chili laat zien.

Een van de redenen waarom het goed zou zijn als Obama een glimp zou kunnen opvangen van wat Chili toen is aangedaan is dat de Verenigde Staten helaas medeverantwoordelijk daarvoor zijn. Washington stookte tegen Allende’s democratisch gekozen regering en hielp haar ten val te brengen zodat Pinochet aan de macht kwam. Voor Obama zou het goed zijn, in een tijd waarin de opstand in Egypte laat zien wat de gevolgen zijn van het aan de macht houden van onderdrukkende regimes, met enige mensen te praten van wie de levens zijn verwoest door het beleid van de Verenigde Staten.

Bovendien laat Chili zien dat het moeilijk is om te gaan met misdaden tegen de mensheid, moeilijk en tegelijk noodzakelijk. In Chili leerden we dat we het risico lopen de ziel van ons land te corrumperen als we de confrontatie met het vreselijke verleden niet aangaan en de daders niet worden gestraft. Ook deze les is van belang voor Obama, want twee jaar na zijn inauguratie is de Guantanamo-gevangenis nog altijd niet gesloten en is er geen sprake van de dat mensenrechtenschendingen van Bush jr worden vervolgd of dat er zelfs maar een woord van excuus wordt uitgesproken tegenover de slachtoffers. Ook in de Verenigde Staten zou een commissie van onderzoek een eerste stap kunnen zijn naar een afrekening die niet voor altijd kan worden uitgesteld.

Obama zou anders misschien kunnen besluiten een kort bezoek te brengen aan het graf van president Salvador Allende die omkwam bij zijn verdediging van het zelfbeschikkingsrecht van zijn volk. In 1965 wist senator Robert Kennedy bij zijn bezoek aan Chili wel het strenge protocol te doorbreken en gesprekken te voeren met mijnwerkers en studenten. Hij dook het land in om te proberen het te begrijpen. Obama zou zijn voorbeeld kunnen volgen, al zou het alleen maar zijn om een enkele minuut in stilte bij het graf van Allende te staan. Zo’n simpel gebaar ter ere van een president die zijn leven gaf in de strijd om democratie en sociale rechtvaardigheid zou een boodschap inhouden voor Latijns Amerika en misschien voor de hele wereld. Het zou een teken zijn dat de Verenigde Staten een nieuw tijdperk in kunnen gaan met hun zuidelijke naburen en dat het bittere verleden nooit meer terug zal keren, nunca, nunca más.

Ariel Dorfman is een Chileens-Amerikaanse schrijver en hoogleraar aan Duke University in Durham, North Carolina. Hij is onder meer schrijver van het toneelstuk ‘De Dood en het Meisje’, de gedichtencyclus ‘Vermisten’ en zijn herinneringen, waarvan het eerste deel is verschenen onder de titel: ‘Koers Zuid, Richting Noord’. Een tweede deel van deze herinneringen zal binnenkort in het Engels en het Spaans verschijnen.
www.adorfman.duke.edu

Vertaling: Max Arian
 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug