Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Colombiaanse vredesonderhandelingen in context van magisch realisme

Een moeilijk uit te leggen conflict

Datum : 10/12/2012
Auteur : Fabio Andrés Díaz
Land : Colombia

Colombiaanse vredesonderhandelingen in context van magisch realisme

Realiteit, absurditeit en magie lopen in elkaar over in de Colombiaanse burgeroorlog. Aan buitenstaanders is het conflict dan ook niet makkelijk uit te leggen. Betrokkenen kunnen je evenmin altijd helder vertellen hoe het zit. Een gedachtengang over een moeilijk conflict.


Het omschrijven van het Colombiaanse gewapende conflict is net zo problematisch als het begrijpen van het magisch realisme in de Latijns-Amerikaanse literatuur zonder Jorge Luis Borges en Gabriel García Márquez te hebben gelezen. Toch is het begin van het officiële vredesproces tussen de guerrillagroep FARC en de Colombiaanse regering breed uitgemeten in de internationale media, en vooral in de Nederlandse. De Colombiaanse burgeroorlog (een van de langstlopende burgerconflicten ter wereld) kan beschreven worden als een roman; de dikke verhaallijnen, complexe verhoudingen en lange geschiedenis kunnen niet in nieuwsitems van twee minuten worden weergegeven. Het conflict, waarin de dynamiek van geweld en oorlog verstrengeld zijn geraakt met zes decennia geschiedenis, kan daarom niet beschreven worden als een gewone ‘burgeroorlog’, maar meer als een situatie waarin realiteit, absurditeit en magie in elkaar overlopen.

Het Colombiaanse gewapende conflict gaat niet over de strijd tussen de FARC en de Colombiaanse regering. Burgeroorlogen staan in het algemeen voor een verscheurd land, waarin twee groepen tegenover elkaar staan. Ze vechten voor controle over het land, zoals je momenteel in Syrië ziet gebeuren. In die zin is er in Colombia geen sprake van een klassieke burgeroorlog, maar van een gewapend conflict waarin meerdere partijen op meerdere fronten strijden: diverse guerrillabewegingen, paramilitairen, het regeringsleger en drugskartels . Het leed is dramatisch, wanneer je beseft dat tussen 1964 en 2010 het conflict aan 50.000 tot 200.000 mensen het leven heeft gekost. Het is een conflict waar drugshandel gepaard gaat met de aanwezigheid van illegale gewapende groepen, zoals gewelddadige criminele bendes, paramilitairen en guerrillastrijders. Ook als de FARC en de regering vrede bereiken, dan nog is er een lange weg te gaan. García Márquez beschreef magisch realisme als een verhaallijn die dagelijkse gebeurtenissen omvat die dikwijls worden verward met magie, wanneer de realiteit onze capaciteit om het te begrijpen te boven gaat. Het Colombiaanse conflict is zo’n verhaal.

Het is onmogelijk de aard van het Colombiaanse conflict uit te leggen via pen en papier, aangezien tweedimensionale verhaallijnen geen gevoelens en emoties kunnen bevatten. Als je het conflict echt wilt leren begrijpen, dan nodig ik je uit voor een kop koffie en om na te denken over waarom mensen voor geweld kiezen als onderdeel van hun dagelijks leven. Hieronder zes overdenkingen om je op weg te helpen.

1. Verdrijving

Stel je Nederland voor als een land waarin gedurende de laatste vijftig jaar de complete bevolking van Den Haag en Amsterdam uit haar huizen is verdreven door gewapende groepen, guerrillastrijders of paramilitairen. Dat betekent dat tijdens deze vijftig jaar iemand jou of jouw familie heeft bedreigd en gedwongen om je huis te verlaten. Of in sommige gevallen, een persoon die je lief had, heeft vermoord. Colombia heeft de grootste verdreven populatie in de wereld: in de laatste vijftig jaar is 10 procent van de bevolking op gewelddadige wijze verdreven.

2. Armoede en ontvluchting

Stel je voor dat je werkloos en onderdrukt bent en op het platteland leeft. Je hebt geen goede toegang tot onderwijs en in het beste geval heb je basisonderwijs gevolgd of enkele jaren voortgezet onderwijs. Colombia is een van de landen met de grootste ongelijkheid ter wereld. Ongeveer 40 procent van de bevolking leeft in armoede, vooral in de rurale gebieden. Wat betekent het dan als iemand je een uniform aanbiedt met de mogelijkheid om 700 dollar per maand te verdienen? Wat betekent het als ik je een avontuur in de jungle en een revolutie aanbied? Sommigen beweren dat Colombia lijdt aan gewapende werkloosheid; je werkgever kan een guerrillero of een paramilitair zijn.

3. McGuevara

Revolutie klinkt aanlokkelijk. Gelijkheid en veranderingen zijn wenselijk en het woord ‘guerrilla’ klinkt aantrekkelijk, zelfs exotisch. Maar vergeet niet dat voordat Che Guevara een marketingproduct werd (zoals Ronald McDonald), hij meer dan vierhonderd mensen persoonlijk heeft geëxecuteerd. Oorlog betekent moord. Het is moeilijk vol te houden dat een goede zaak daadwerkelijk goed is, zodra je begint mensen te vermoorden om je ideeën te verdedigen. Meegaan in de strijd voor sociale gelijkheid en mensenrechten is één ding; het is iets anders wanneer je denkt een betere samenleving te bereiken door mensen te vermoorden.

4. Paramilitairen en de regering

Gewapende groepen zijn geen engeltjes, maar het Colombiaanse politieke systeem ook niet. Het hedendaagse politieke systeem is het kleinkind van een bestel dat was gecreëerd om geweld tussen de twee dominante partijen te voorkomen. Dit systeem sluit andere politieke groepen buiten van participatie. Daarbij kent het politieke systeem in Colombia flinke corruptie en de staatskas wordt gezien als een grabbelton. In een samenleving die grote ongelijkheid kent, zien politici de behoeften van de arme bevolking niet meer. Liever spelen ze het spel om de rijken te ondersteunen, die niet zelden hun geld op dubieuze wijze hebben verkregen.

5. Verenigde Staten en Europa blijven high

Deze oorlog wordt gesponsord door de neuzen van personen die cocaïne consumeren. De enorme rijkdom die de illegale drugshandel genereert, vormt de brandstof voor de oorlog. Illegale gewapende groepen financieren hun strijd ermee door wapens te kopen en manschappen te ronselen. Zolang harddrugs verboden blijven en de Verenigde Staten en Europa blijven consumeren, zal het vuur van het gewapend conflict niet doven. Vrede kan bereikt worden in Colombia. Maar niet zolang de neuzen van drugsconsumenten wereldwijd bevredigd moeten worden.

6. It takes two to tango, maar…

Een ander belangrijk element is de rol van andere gewapende groepen in het vredesproces. Er zijn paramilitairen, drugssmokkelaars, privélegers, de Marxistische guerrillagroep ELN, veehouders en particuliere bedrijfsbelangen die getroffen kunnen worden door een vredesakkoord. Kortom, vrede tussen de regering en de FARC is niet voldoende. Als men vrede wil bereiken, dan moeten anderen ook de wapens neerleggen.

Uiteindelijk zijn verhalen over oorlog nooit eenvoudig. Wie een oorlog probeert te verklaren met een simpele definitie, is een idioot of probeert anderen voor de gek te houden. Oorlog in Colombia is een magische realiteit met kogels. Het is nog steeds onvoorstelbaar om te geloven dat mensen elkaar dagelijks doden overal ter wereld. Het geschiedenisboek van het Colombiaanse conflict weerspiegelt daarom een document uit het genre ‘magisch realisme’.

De auteur is Colombiaan. Hij werkt bij het Centrum voor Internationaal Conflict- Analyse & en Management (CICAM)aan de Radboud Universiteit Nijmegen, waar hij onderzoek doet naar etnische conflicten.

Dit artikel is vertaald door Bart-Jaap Verbeek.

 

 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug