Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Cuba & China at the crossroads

Lezing van Adrian H. Hearn, University of Sydney

Datum : 16/09/2013
Auteur : Maja Haanskorf
Land : Cuba

Cuba & China at the crossroads

Op 13 september hield Adrian Hearn op het CEDLA te Amsterdam een lezing  over Cuba en China. Centraal stond de relatie tussen Cuba en China in de context van twee fenomenen: de wereldwijde financiële crisis en de opkomst van China.
Cuba is de sterkste politieke bondgenoot van China in de westelijke hemisfeer. De toegenomen invloed van China laat zich onder andere aflezen aan nieuw beleid van het IMF (Internationaal Monetair Fonds), dat is gericht op hoe overheden kunnen interveniëren in hun economie. Ook de Chinese Ontwikkelingsbank financiert met leningen ontwikkelingen via overheidskanalen.

Recente economische hervormingen in Cuba

In april 2011 zijn er richtlijnen vastgesteld voor het politieke en economische beleid van de komende vijf jaar in Cuba. Een ervan betreft het toestaan van privé-eigendom, wat de investeringen in kleine bedrijfjes aanmoedigt. In China is dit in de jaren tachtig van de vorige eeuw ook gedaan, maar Cuba waakt ervoor dat het uitsluitend op kleine schaal gebeurt. Het is ook niet te vergelijken met de liberalisering destijds in Oost-Europa; Cuba handhaaft de betrokkenheid van de overheid in de economie. 

Deze hervorming heeft te maken met de stijl van Raúl Castro als leider, maar ook met de wereldwijde crisis. Cuba is geen geïsoleerde economie, in zekere zin is het juist een open economie, want Cuba is afhankelijk van buitenlandse handel. Denk aan de export van nikkel, de inkomsten uit toerisme en van de gelden die geëmigreerde Cubanen overmaken. Buitenlandse kredieten zijn een belangrijke factor. De economische groei hangt af van buitenlandse valuta, zowel voor de productie als voor de export. Daarom is de huidige crisis een gevoelige klap voor Cuba. Dat maakt interne veranderingen nodig. In feite reageert Cuba nu net zoals destijds op de val van de Sovjet-Unie. Ook toen keek het land naar welke sectoren konden profiteren van markthervormingen, bijvoorbeeld het toerisme. 

Op het moment is China de tweede handelspartner van Cuba, na Venezuela. Het transport in Cuba is enorm verbeterd door Chinese bussen en treinen (met een lening van 600 miljoen U$).  Cuba start nu ook met computers en televisies, niet alleen voor de interne markt, maar ook voor uitvoer naar andere Latijns-Amerikaanse landen. China geldt als de ‘fabriek van de wereld’. Maar nu zie je een outsourcing door Chinese bedrijven naar geschoolde en goedkope arbeidskracht in Cuba.  

Cuba kan van China een aantal dingen leren, zoals: 
* Dat je socialistische principes geleidelijk moet aanpassen aan lokale condities
* Dat je militairen politieke en economische verantwoordelijkheden moet geven
* Dat je overheidscommissies moet instellen om de hervormingen te monitoren
* Dat je een beroep moet doen op emigranten voor investeringen
* Dat je eerst met kleinschalige experimenten moet beginnen alvorens een breed nationaal beleid te implementeren

Cuba kopieert niet – Chinatown als voorbeeld

In hoofdstad Havana is al sinds de jaren zeventig van de vorige eeuw een ‘Chinatown’.  Restaurants vormen er, zoals ook elders ter wereld, de belangrijkste bron van inkomsten. Een restaurant heeft een dagelijkse omzet van 400 tot 500 U$ per dag. Dat is meer dan in welke sector ook. Mensen in China zien nu mogelijkheden om in dit district te investeren. De Cubaanse overheid wil hier greep op krijgen. Sind 2006 worden restaurants door twee instanties gecontroleerd.
Ofwel door het ‘instituto histórico’ ofwel door het ministerie. Het bleek dat restaurants die door het – centrale - ministerie werden gecontroleerd, harder groeiden en meer omzetten. Ze konden makkelijker belasting ontduiken en hun winsten investeren in hun eigen zaak. De Cubaanse overheid heeft begrepen dat liberalisering banen en inkomen kan scheppen. Regulering en belastingen worden weliswaar gedecentraliseerd, maar er wordt op gelet dat ze niet zo strikt zijn dat de zaken doodbloeden. Een taak voor de overheid is ervoor te zorgen dat er toeleveringsketens zijn, anders wenden de bedrijven zich tot de zwarte markt. Zolang die er niet zijn, zal Cuba de economie niet liberaliseren.

Toekomst van Cuba

Cuba kijkt naar China voor leningen, vooral in de agrarische sector. Of Cuba de leningen ooit terugbetaalt, is een ander punt. De Cubaanse Centrale Bank geeft kleine leningen, bijvoorbeeld aan souvenirverkoopsters. Maar de bank moet ergens haar geld vandaan krijgen. In de haven van Mariel wordt een terminal voor schepen gebouwd, gefinancierd door China. Het ligt pal tegenover de Verenigde Staten, dus het is klaar voor eventuele handel met de noorderbuur. In de stad Cienfuegos is een olieraffinaderij gebouwd met Chinees geld. Het doel van Cuba is niet om de staat te vervangen door de markt, maar om die twee te integreren. Het land probeert voor de lange termijn een op de markt georiënteerd beleid te ontwikkelen onder beheer van de staat. Dit streven vindt ook elders steeds meer weerklank na de internationale financiële crisis. Er bestaat in de wereld een grotere onenigheid over de rol van de staat in de economie. Zowel in Cuba als wereldwijd zijn structuren aan het veranderen. 

Schaakspel

Referent Pitou van Dijck, als econoom verbonden aan het CEDLA, maakte enkele kanttekeningen. Uit de lezing rijst het beeld van een gelukkige relatie, maar het blijft onduidelijk wat China er bij te winnen heeft. Welke strategie kan er achter zitten? Hearn haalt een andere onderzoeker aan die het ziet als een schaakspel van China met de VS. Het zou voor China goed zijn een steunpunt te hebben dicht bij de VS, in geval van spanningen rond Taiwan. Zelf noemt hij een interne factor: de Chinese overheid stelt Cuba als voorbeeld van een socialistisch land. En leidt daarmee een politiek debat over China zelf af.
Een tweede vraag is wat andere Latijns-Amerikaanse landen van Cuba kunnen leren wat betreft het omgaan met directe investeringen uit China. Hearn stelt dat Cuba voorzichtig is met welke investeringen er binnen komen. Daar kunnen andere landen van leren, zoals Argentinië, dat onlangs bepaalde dat Chinezen er geen land kunnen kopen. 

Het is het lot van een klein land om afhankelijk te zijn van een groot land. Wat dat betreft zijn er overeenkomsten met de relatie tussen Cuba en de Sovjet-Unie destijds. Toen was de economie ondergeschikt aan de politiek: de Sovjet-Unie wilde een voet aan de grond in de westerse wereld. Wat precies het belang van China bij een relatie met Cuba nu is, wordt niet echt duidelijk. 

 

 

Bookmark and Share


Terug