Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

De Chileense strijd voor beter onderwijs

Verslag van een debat in Utrecht

Datum : 19/10/2011
Auteur : Bart-Jaap Verbeek
Land : Chili

De Chileense strijd voor beter onderwijs

Op 12 oktober stond het maandelijkse debat in de Utrechtse Kargadoor in het teken van de recente studentenprotesten in Chili. Tijdens deze bijeenkomst, georganiseerd door Basta! en Kritische Studenten Utrecht, lieten twee Chilikenners hun licht schijnen over de onvrede in Chili: Jan de Kievid, redacteur La Chispa en oud-cöordinator van het landelijke Chili comité en Maurino Alarcón, Chileens muzikant/activist en zoon van een politiek vluchteling van de dictatuur.

In zijn inleiding beargumenteerde Jan de Kievid dat de huidige problematiek in de Chileense samenleving en in het onderwijs in het bijzonder, als een direct gevolg van het neoliberale experiment tijdens de Pinochet-dictatuur en de voortzetting ervan na de terugkeer van de democratie gezien kan worden. Maurino Alarcón ging daarna dieper in op de aard van de studentenbeweging. Waar komt haar onvrede vandaan en wat zijn haar eisen?

Voor een antwoord op deze vragen moeten we volgens De Kievid terug naar 11 september 1973. Op deze dag greep generaal Pinochet na een bloedige staatsgreep de macht in Chili. Deze machtsovername betekende het begin van het meest neoliberale experiment dat de wereld heeft gekend. Waar de militairen de touwtjes strak in handen hadden, zorgden de zogenaamde Chicago-boys, op Amerikaanse leest geschoeide economen, voor een totale uitkleding van de economische functies van de staat. 

De junta was erop gebrand subversieve elementen uit de samenleving te verwijderen, wat gretig gehoor vond bij de economen die graag zo min mogelijk marktverstorende onderdelen in de Chileense economie zagen. Als gevolg daarvan vond er een complete deregulering van de economie plaats. De arbeidsmarkt werd ‘vrij’ gemaakt; dat wil zeggen dat vakbonden werden ontbonden en stakingen verboden en dat er massale ontslagen vielen. Ook sociale sectoren als gezondheidszorg, pensioenfondsen en onderwijs werden onder Pinochet gedeeltelijk geprivatiseerd.

Vermarketing

Na de terugkeer van de democratie in 1990 is dit neoliberale model grotendeels intact gebleven. Er is volgens De Kievid zelfs sprake van een verdieping ervan door nog meer privatiseringen en diverse vrijhandelsverdragen met economische grootmachten. Hierdoor heeft Chili zich economisch weliswaar flink ontwikkeld, maar bestaan er ook immens grote inkomensverschillen. Onder de huidige president, zakenman Sebastián Piñera, is de vermarketing van de Chileense samenleving wellicht het grootst gebleken. Zo beschouwt Piñera het onderwijs als een consumptiegoed en besteedt hij te weinig geld aan onderwijs. Daardoor is de kwaliteit van openbare universiteiten vaak gebrekkig, terwijl het aantal particuliere universiteiten sterk groeit. Een overgrote meerderheid van de studenten volgt onderwijs bij deze particuliere instellingen, waar collegegelden al gauw oplopen tot over de 30.000 euro per jaar. Hiermee wordt duidelijk dat fatsoenlijk onderwijs in Chili vooral bestemd is voor families met een gevulde portemonnee, of voor diegenen die bereid zijn zich flink in de schulden te steken.

Gratis onderwijs

Dit is volgens de in Nederland wonende Maurino Alarcón precies wat de huidige studenten tegen de borst stuit. Volgens de Ley General de Educación zou Chili 7 procent van het bruto binnenlands product aan onderwijs moeten besteden, maar dit bedraagt momenteel slechts 3,1 procent, het laagste cijfer van Latijns Amerika. Vanwege het gebrek aan investeringen en de lage kwaliteit van het onderwijs, hebben studenten van openbare universiteiten meestal een minder goed toekomstperspectief. Daarom sturen ouders hun kinderen naar dure particuliere onderwijsinstellingen, waar onderwijs big business is. Het is dan ook niet verwonderlijk dat de huidige studentenbeweging deze ontwikkeling graag ongedaan ziet gemaakt. De demonstranten pleiten voor een stop op privatiseringen binnen het onderwijs, voor gratis schoolvervoer, gratis onderwijs, erkenning van studentenraden – iets wat Alarcón als een democratisering van onderwijs beschouwt – en vooral voor een betere onderwijskwaliteit.

Geweld

Ondanks het feit dat studentenprotesten een jaarlijks terugkerende gebeurtenis zijn in Chili, zijn de huidige demonstraties van een andere orde. De studentenvakbonden organiseerden in april van dit jaar een grootschalige actie, waarbij zich al gauw honderdduizenden studenten aansloten. In augustus besloten ook andere vakbonden, zoals de mijnwerkersvakbond en de lerarenvakbond, aan de acties deel te nemen in de vorm van een nationale staking. Deze acties werden vrijwel allemaal gewelddadig bestreden. Alarcón noemt gevallen van politiegeweld en marteling van demonstranten, waarbij zelfs één dode viel. Het aanhoudende geweld was voor president Piñera uiteindelijk de reden om de onderhandelingen met studentenleiders te openen, die overigens al gauw weer werden gestaakt.

Brede steun

Volgens Alarcón verklaren meerdere factoren het succes van de studentenopstanden.   Allereerst zijn er enkele duidelijke en charismatische leiders: de inmiddels wereldwijd bekende Camila Vallejo en Giorgi Jackson. De beweging is goed georganiseerd, waarbij de sociale media een belangrijke rol spelen. De studenten komen daarnaast met concrete voorstellen en kunnen daarmee op de steun rekenen van het overgrote deel van de bevolking en ook van de politieke partijen.

Uit het debat bleek ook dat dit tot dusver het grote winstpunt van de beweging is. Ze heeft de erbarmelijke staat van het onderwijs op de kaart gezet en politieke partijen pikken dit maar al te graag op. De Minister van Onderwijs is inmiddels afgetreden, maar andere kopstukken zitten nog op hun plek. Beide sprekers twijfelen of de doelstelling, gratis onderwijs voor iedereen, ooit bereikt zal worden. Desondanks lijkt het doorzettingsvermogen van de studenten haar vruchten af te werpen. Volgens De Kievid is het de breedste beweging sinds het einde van de dictatuur met (ook) expliciet antineoliberale standpunten. De schaal en omvang van de protesten wijzen er in ieder geval op dat de onvrede over de ongelijkheid in Chili niet alleen onder studenten is te vinden.
 

Bookmark and Share


Terug