Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Kunst & Cultuur

De mop van de man die naar Salta ging

Persoonlijke herinneringen van Arthur van Amerongen aan Paraguay

Datum : 25/04/2017
Auteur : Arthur van Amerongen
Land : Paraguay

De mop van de man die naar Salta ging

Eigenlijk had ik nu in Salta in de Argentijnse Andes moeten wonen, in een boerderijtje met mijn honden, kippen, kalkoenen, varkens, lama’s, alpaca’s en uiteraard een ezel die met boodschappen van de markt moet zeulen. Maar het liep allemaal anders in mijn leven. Na vier jaar Paraguay was ik wel klaar met het overzichtelijke en charmante bananenrepubliekje waar ik dat boerderijtje had gevonden, voor de bespottelijke huur van nog geen tweehonderd euro per maand (en nog veel goedkoper als je peso’s op de zwarte markt koopt). Mijn liefde voor Paraguay en Salta deel ik met Arnon Grunberg.

Ik denk dat iedere Nederlandse schrijver diep in zijn hart jaloers is op Grunberg. Ik in ieder geval wel. Hij is omnipotent, heeft een duizelingwekkende productie en alles wat hij doet lijkt te lukken. Grunberg is bovendien een globetrotter die de apenrots Amsterdam lang geleden ontvluchtte.

Opstandige vriendin

In het verleden kon Grunberg ook nog wel eens pietepeuterig zijn als iemand iets vervelends over hem schreef in een of andere column, maar die tijden lijken voorbij te zijn. Grunberg is mysterieuzer geworden, schimmig zelfs, met de nodige zelfmystificatie en in dat opzicht lijkt hij op Philip Roth. In Arnon Grunberg, heb je nog steeds vrienden?, de documentaire over de viering van zijn veertigste verjaardag, heeft hij ook dat raadselachtige, al denk ik dat hij dat soms bewust doet.

Ik hoorde van het verjaardagsfeestje via Vic van de Reijt, de vorige directeur van Nijgh en Van Ditmar, die ook mijn uitgever was. Ik woonde in de Paraguayaanse hoofdstad Asunción en de busreis naar Salta, waar Grunberg zijn fuif hield, duurt een slordige vijftig uur, dwars door de gortdroge Chaco van Noord-Argentinië.

Het werd de mop van de man die naar Salta ging. De gratis overnachting die Grunberg zijn gasten aanbood viel in het niet bij mijn reiskosten en ik had al de nodige problemen thuis in Asunción, met een opstandige Spaanse vriendin, zes honden waarvan er een net een nest van acht pups had geworpen en nog een ontelbaar aantal katten.

Jungle Hitlertjes

Ik deel de fascinatie van Grunberg voor Salta. Ik deel ook Grunbergs fascinatie voor Paraguay. Hij reisde in 2007 door het land, in de tijd dat ik er ging wonen. Grunberg schreef er drie literaire reportages over voor NRC Handelsblad en opende de serie met: “Wat me in eerste instantie aantrok in Paraguay dat niemand die ik kende er ooit was geweest en dat niemand die ik tegenkwam behoefte voelde erheen te gaan.” In de vier jaar dat ik er woonde ben ik maar vier Nederlanders tegengekomen, en die woonden er omdat ze met een Paraguayaanse vrouw waren getrouwd. Verder zag ik er hoofdzakelijk vunzige backpackers die zo snel mogelijk van de watervallen van Foz de Iguaçu in Brazilië naar Salta reisden.

Paraguay is (net als Argentinië) een schrijversparadijs. Het landje is en was een toevluchtsoord voor gevluchte nazi’s en fascisten uit Italië en Spanje, zware criminelen uit alle windstreken van de wereld (waaronder Frans ‘Stekel’ Meier, een van de ontvoerders van Freddie Heineken) curieuze sektes als de Moonies, de mennonieten, de amish en de mormonen. Ze kwamen als motten op het kaarslicht af, op de bananenrepubliek die bijna veertig jaar met harde hand bestierd werd door generaal Alfredo Stroessner, bijgenaamd Tyrannosaurus. Paraguay kreeg internationale faam door de film The Boys from Brazil, over een gevluchte nazidokter die in de jungle Hitlertjes kloont.

Aaibaarheidsfactor

De lijfwachten van Tyrannosaurus waren boomlange Duitsers, en bij het ontbijt van de generaal speelde een indiaanse blaaskapel de Bayerische Präsentiermarsch en Alte Kameraden. De slogan van Stroessner en zijn geheime dienst, de pyraguë, was: ‘Wij martelen niet om achter de waarheid te komen. De overheid weet namelijk alles. Wij martelen om u de waarheid bij te brengen.’

De serie van Grunberg in NRC Handelsblad ging vooral over de mennonieten in de Paraguayaanse Chaco, het meest onherbergzame gebied van Zuid-Amerika. De mennonieten zijn een Duitstalige protestante sekte met wortels in Nederland. Net als Grunberg deel ik zijn fascinatie voor mennonieten (en Salta en Paraguay). De geheimzinnige mennonieten, verdreven uit Nederland en Duitsland en Rusland, passen perfect in het universum van Grunberg: Duitstaligen zonder Duits te zijn.

Wild & gek

Het meest veelzeggende deel van de documentaire was het interview met Grunberg en zijn moeder Hannelore, met wie de schrijver minimaal zes keer per dag belde. De keuze voor Salta als decor voor Grunbergs veertigste verjaardag was perfect, ook al was ik er niet bij. Het is een van de mooiste plekken op aarde, een van de laatste paradijzen. Grunbergs moeder vluchtte voor de oorlog naar Argentinië en het lijkt me niet toevallig dat dit land het decor was voor zijn verjaardagsfeest. Zijn moeder was de kern van zijn bestaan, en zo hoort het ook.

Ik weet niet waar Grunberg tegenwoordig uithangt. Ik woon inmiddels vijf jaar in de Algarve, in een huis aan de Atlantische Oceaan met een nieuwe vriendin, met mijn drie Paraguyaanse honden, met een moestuin, notenbomen en fruitbomen en met een dierentuin voor de deur, die niet van mij is maar van avó, de moeder van mijn huisbaas Joaquim. Het was even wennen, het lome Portugal, na de wilde woeste jaren in Zuid-Amerika. Ik ben gek op de Portugese taal, dat scheelt een stuk, ik heb 3700 zonuren per jaar en hier hangt gewoon een touwtje uit mijn brievenbus en ik heb geen geweer meer nodig voor de bescherming van mijn huis, boom, beest en vriendin. En als ik wild & gek wil doen, ga ik naar Andalusië, dertig kilometer verderop: coke snuiven, zuipen en dansen met de zigeuners. Dan heb ik toch weer even een Zuid-Amerikaans sfeertje.

De auteur is schrijver en journalist voor de Volkskrant en woonde jarenlang in Paraguay. Hij schreef Paranoia Paraguay en Mambo Jambo.

Deze bijdrage is onderdeel van de Paraguay Special, voorjaar 2017.

Bookmark and Share


Terug