Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Kunst & Cultuur

"De plaats waar alles mogelijk is"

Hedendaagse kunst uit de Cariben in Amersfoort

Datum : 26/06/2012
Auteur : Simone Kalkman

"De plaats waar alles mogelijk is"

Nagellak-tutorials, sinaasappelsappakjes en een leger mieren; het is slechts een greep uit de materialen die kunstenaars uit het Caribisch gebied gebruiken in de tentoonstelling in Kunsthal KAdE te Amersfoort. Voor het eerst worden in Nederland kunstenaars uit alle taalgebieden van de regio samen getoond. Het resultaat is een diverse en kleurrijke verzameling, die desondanks regionale eenheid toont. 

Onder de titel Who More Sci-fi than Us? brengt Kunsthal KAdE in Amersfoort een overzicht van hedendaagse kunst uit het Caribisch gebied. De tentoonstelling, te zien tot en met 26 augustus, is uniek van opzet. Hoewel kunstenaars uit de Nederlandstalige Cariben al regelmatig in ons land hebben geëxposeerd, gebeurde dit nooit eerder in regionale context. Gastcurator Nancy Hoffmann brengt kunstenaars uit alle vier de taalgebieden – Nederlands, Spaans, Engels en Frans  - bij elkaar. Daarbij komen zowel internationaal gevestigde als minder bekende namen aan bod. 

Installaties, fotografie, schilder- en videokunst wisselen elkaar af in de tentoonstelling. Een van de meest ongewone werken is Nail Polish Tutorials van de Cubaanse kunstenares Yaima Carrazana. In een serie Youtubefilmpjes beschildert ze haar eigen nagels, gebaseerd op beroemde kunstwerken van bijvoorbeeld Malevich en Barnett Newman. De filmpjes, hier op Youtube te zien, mengen hoge en lage kunstvormen en stellen door hun beschikbaarheid op internet vraagtekens bij de traditionele tentoonstellingsinstituten. Ook Renee Cox en Marvin Bartley, beiden uit Jamaica, verwijzen naar de geschiedenis van de schilderkunst. Zo toont Cox het werk Yo Mama’s Last Supper. In deze foto, geïnspireerd op het Laatste Avondmaal van Leonardo DaVinci, verschijnt de Afro-Amerikaanse Cox naakt op de plaats van Jezus Christus. 

Eigenheid

Op de tentoonstelling komt de culturele eenheid van het Caribisch gebied goed naar voren. Veel kunstwerken hebben historische onderwerpen, zoals slavernij en de Afrikaanse diaspora. Het zijn onderwerpen die nog altijd gevoelig liggen. Ze maken niet alleen deel uit van het verleden van de regio, maar ook van het heden en de toekomst. Er zijn ook andere geluiden te horen, bijvoorbeeld in de installatie The Afro-Curse Exorcizing Machine. Centraal in dit werk, dat door de Curaçaose kunstenaar Tirzo Martha speciaal voor deze tentoonstelling is gemaakt, staat een indringende geluidsopname waarin verschillende stemmen vragen stellen bij de Afrikaanse achtergrond van de regio. Martha beargumenteert dat deze erfenis onterecht wordt opgedrongen als de enige basis van de Caribische identiteit. Zoals de kunstenaar toelicht: “Wat is er mis met gewoon de Cariben, in plaats van de Afro-Cariben? Met een eigen identiteit, die is gebaseerd op onze eigen cultuur, context, ideeën en prestaties en die niet alleen wordt gedefinieerd door onze huidskleur”. 

De stad en haar verbeelding

Een ander terugkerend thema in de tentoonstelling is de identiteit van de stad. Zo richt de Cubaanse kunstenaar Carlos Garaicoa zich op de hedendaagse metropool en haar vergankelijkheid. In een opvallend werk bouwt hij een stad van suikerklontjes om hier vervolgens een leger mieren op los te laten. Hij vestigt zo de aandacht op de fragiliteit van de stad, die vernietigd wordt door een agressor die zichzelf daarmee voedt. Ook in het poëtische videowerk van Sheena Rose uit Barbados, komt het snelle, drukke leven in de stad terug. “Iedereen is vooral bezig met zijn eigen problemen, er zijn weinig momenten waarin onze geest tot rust komt”, aldus Rose.  

Dan zijn er nog diverse kunstenaars die in hun werk verbanden leggen met de zogeheten ‘urban culture’. Zo beschildert kunstenaar Leasho Johnson typische Jamaicaanse sinaasappelsappakjes met voorstellingen die geïnspireerd zijn op Duitse en Japanse graffiti. Met deze cartoonachtige wijze van werken wil Johnson serieuze onderwerpen, zoals religie en homoseksualiteit, op humoristische wijze tonen. Mijn persoonlijke favoriet is een muurschildering van Wendell McShine uit Trinidad en Tobago, speciaal voor de tentoonstelling gemaakt. McShine, bekend in de Urban Art Scene, combineert verschillende materialen tot een unieke voorstelling van mythische figuren die tegelijkertijd speels en duister is.

Catalogus

De catalogus, die anders dan de tentoonstelling op taalgebied is geordend, reflecteert vooral op het contrast tussen regionale eenheid en diversiteit. Curator Hoffmann schrijft dat door de complexe achtergrond – (koloniale) geschiedenis, politieke omstandigheden, het mengen van culturen, economische ongelijkheid en verschillende religies – de overeenkomsten soms moeilijk te zien zijn. Toch presenteren de Cariben zich in de tentoonstelling duidelijk als één regio, zoals Blanca Victoria López Rodríguez schrijft in haar introductie van de Spaanstalige kunstenaars. Eén regio, zowel gescheiden als verbonden door de zee, met zijn verschillende identiteiten en eindeloze culturele vermengingen. Zo worden de Cariben in de woorden van Rodríguez “de plaats waar alles mogelijk is”. 

Diaspora

Toch blijft de regio moeilijk af te bakenen, al is het alleen maar door de gigantische verspreiding van zijn bewoners. Ook in de kunstwereld is deze diaspora te zien, wat tot  moeilijkheden leidt. Zoals kunstcriticus Giscard Bouchote schrijft over Haïti: “Misschien moeten we ons afvragen wat cultuur kan bereiken in een land zonder cultureel beleid of faciliteiten”. De overgrote meerderheid van de kunstenaars uit de tentoonstelling volgde zijn opleiding in het buitenland, opvallend vaak in het land van de (voormalige) koloniale heersers. Hoewel deze afhankelijkheid van de voormalige heerser vooral praktische oorzaken heeft, zoals reiskosten en taalbarrières, beperkt het de ontwikkeling van een specifieke Caribische kunstwereld. Als de regio zich wil ontwikkelen op kunstgebied moet er geïnvesteerd worden in professionele, regionale netwerken, meent Leon Wainwright, die de Engelstalige kunstenaars introduceert. Deze culturele samenwerking zal de historische scheidslijnen helpen vervagen.  

Who More Sci-fi than Us? is een bijzondere tentoonstelling die zeker het bezoeken waard is. Door bij elk werk een korte tekst te plaatsen, toont Kunsthal KAdE de individuele betekenis en onderlinge verhouding van de werken. De catalogus is een interessante aanvulling voor wie meer wil weten over de stand van zaken in de huidige kunstwereld in de Cariben en haar diaspora. Daarbij lijkt de focus in zowel tentoonstelling als catalogus te liggen op de culture eenheid van de regio, die zich paradoxaal genoeg juist in de diversiteit bevindt.

 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug