Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

De tijd is rijp voor vrede

Eduardo Pizarro's visie op de Colombiaanse vredesonderhandelingen

Datum : 04/04/2013
Auteur : Mark Weenink
Land : Colombia

De tijd is rijp voor vrede

Colombia heeft met bijna vijftig jaar burgeroorlog de twijfelachtige eer ’s werelds langst slepende guerrillaconflict in huis te hebben. Eind vorig jaar startten de vredesonderhandelingen tussen de regering en de guerrillabeweging FARC. Eduardo Pizarro, Colombiaans ambassadeur in Nederland, hield onlangs op persoonlijke titel een lezing op het Cedla te Amsterdam over het vredesproces. “Een land is rijp voor vrede als twee aan elkaar gewaagde partijen beseffen dat doorgaan te veel pijn en leed kost.” 

 “Het is moeilijk om een vredesproces te beginnen in een conflict dat zo op slot zit als het Colombiaanse. Ik vergelijk het soms met het Palestijns-Israëlische conflict. De Colombiaanse dynamiek is moeilijk te doorbreken, want de ‘bloedschuld’ is enorm door alle doden over en weer. Bovendien is het geweld doorgedrongen in verschillende lagen van de maatschappij. Geweld is een legitiem middel geworden om je doel te bereiken. Het gevolg is een diep geworteld wantrouwen tussen de FARC en de regering.” Aan het woord is Eduardo Pizarro, ambassadeur van Colombia. Maar hij spreekt op het Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns Amerika (Cedla) in Amsterdam begin maart vooral op persoonlijke titel, als academicus die bijdraagt aan het debat.  

Als het op guerrillabewegingen en vredesonderhandelingen aankomt, weet Pizarro waar hij het over heeft. Van huis uit is hij historicus. Belangrijker is misschien wel hoe hij opgroeide. Zijn broer Carlos was de legendarische (vermoorde) leider van de guerrillabeweging M-19; zijn zus zat ook bij M-19. Eduardo Pizarro was op zijn beurt in de jaren tachtig betrokken bij de vredesonderhandelingen tussen de Colombiaanse regering en M-19, die de wapens neerlegde. Als docent was hij verbonden aan de Universidad Nacional de Colombia en daarnaast publiceerde hij artikelen over de FARC.

Patstelling

In de jaren zestig werd de guerrillabeweging FARC (Revolutionaire Strijdkrachten van Colombia) geboren, als verzet van boerenbewegingen die zich tegen het rechtse geweld en staatsgeweld wilden beschermen. In de jaren tachtig en vooral negentig was de FARC op haar sterkst, met bijna 20.000 mannen en vrouwen onder de wapens en een behoorlijk deel van het platteland onder controle. Een rechtse paramilitaire tegenbeweging (vooral in de jaren negentig) en het door de Amerikanen met miljarden dollars gesteunde regeringsleger hebben de FARC tegenwoordig in het defensief gedrongen. De genadeklap blijft echter uit en de strijdende partijen verkeren in een patstelling. Eind vorig jaar startten in Cuba de – in eerste instantie geheime - vredesonderhandelingen. De vraag is waarom juist nu weer een moment van vredesonderhandelingen is aangebroken? “Een land is rijp voor vrede als twee aan elkaar gewaagde partijen beseffen dat doorgaan te veel pijn en leed kosten. De FARC kan niet winnen en het regeringsleger evenmin. Vredesonderhandelingen zijn de enige uitweg en beide partijen hebben er belang bij. De elite wil Colombia integreren in de wereldeconomie. De Cololmbiaanse economie groeit jaarlijks ongeveer 5 procent. Meer groei wordt belemmerd door het geweld. De guerrilla wil erkenning voor haar standpunten en verandering.”

Ellende

“Het vredesproces kent vier etappes”, doceert Pizarro. “Na de verkennende fase, waarin beide partijen overeenkwamen dat ze een gezamenlijk doel hebben, volgde de pre-onderhandelingsfase. Tijdens deze periode, die duurde van 23 februari tot 26 augustus 2012, werden in Cuba 65 verkennende gesprekken gevoerd om de agenda en route te bepalen. Deze bijeenkomsten waren geheim, zonder pers erbij. Noorwegen trad op als faciliteerder. In de huidige, derde fase wordt de algemene overeenkomst gesloten: hoe, wat, wie en wanneer. Het doel is om het vredesproces eind dit jaar af te ronden. Demobilisatie van de FARC-strijders is hierbij cruciaal. De laatste fase is de implementatiefase; de overgang van wapens naar politiek. We moeten voorkomen dat gedemobiliseerde FARC-strijders vermoord worden, zoals in de jaren tachtig gebeurde met leden van de Unión Patriótica. Ook moet voorkomen worden dat voormalige FARC-strijders vervallen in criminaliteit.” Alles op papier goed regelen is één ding, het daadwerkelijk in de praktijk goed uitvoeren is een tweede. Pizarro haalt het voorbeeld van El Salvador aan, dat een goed vredesproces kende, maar waar het geweld en de ellende nadien ongekend zijn.

Getuigen 

De thema’s van de onderhandeling zijn beperkt tot vijf agendapunten: “Een integraal landbouwontwikkelingsbeleid en politieke participatie. Het derde punt betreft het beëindigen van het conflict door ontwapening en reïntegratie van FARC-strijders. Verder is de verbouw van drugs een onderwerp, waarbij aangetekend moet worden dat de top van de FARC pertinent tegen uitlevering aan de Verenigde Staten is. Dat is niet onderhandelbaar. Tot slot moet ook slachtofferreparatie geregeld worden in een vredesakkoord.” Cuba en Noorwegen zitten constant aan de onderhandelingstafel als permanente getuigen; Venezuela en Chili bieden logistieke steun aan het vredesproces. 

“Het is belangrijk dat beide partijen hoge vertegenwoordigers afvaardigen”, benadrukt Pizarro, “want alleen dan hebben ze een mandaat en zijn ze beslissingsbevoegd.” Zo zitten namens de regering Humberto de la Calle en twee generaals in Havanna aan de onderhandelingstafel. Namens de FARC zijn dat onder andere de kopstukken Iván Márquez en Jesús Sentrich. Vanuit de zaal klinkt de vraag of het niet raar is dat er generaals aan de onderhandelingstafel zitten? “In tegendeel”, antwoordt Pizarro, “de FARC eiste zelfs de aanwezigheid van de militairen. Het is de enige garantie dat zij het proces steunen en niet saboteren.” 

Gewin 

Het vredesproces dat nu gaande is, noemt Pizarro uniek, omdat het conflict nog voorduurt. “Vanaf 1983 voerden verschillende regeringen van tijd tot tijd onderhandelingen, die allemaal mislukten. De laatste keer was in 2002 onder president Pastrana, die van 1999 tot 2002 een zone zo groot als Zwitserland ten gunste van de FARC demilitariseerde. De onderhandelingen vonden plaats in Colombia,hadden een open agenda en kenden geen tijdslimiet. Er waren meerdere belanghebbenden en de internationale gemeenschap speelde een grote rol. Het doel was een verandering van de sociale, economische en politieke instituties. Dit alles gebeurde temidden van een wederzijdse wapenstilstand en demobilisatie van de FARC-strijders was voorwaardelijk. Tot slot waren militairen en politie niet betrokken bij de onderhandelingen.” Nu is dat diametraal anders: “De onderhandeligen vinden plaats in het buitenland, hebben een beperkte agenda en de guerrilla en de staat zijn de enige belanghebbenden. De rol van de internationale gemeenschap is beperkt. Doel is beëindiging van het gewapende conflict en demobilisatie van de FARC-strijders. De tijdsduur van de onderhandelingen is beperkt en militairen nemen er aan deel. Er is geen wapenstilstand.”  Daarom is volgens Pizarro meer optimisme gerechtvaardigd. “Het klimaat is er nu rijp voor. Aan beide kanten heerst een relatief optimisme. De grootste uitdaging van het vredesproces is om zowel gerechtigheid als vrede te bereiken. Die staan op gespannen voet met elkaar.” 

De presidentsverkiezingen van volgend jaar lijken de tijdslimiet van de onderhandelingen te bepalen. Zittend president Juan Manuel Santos zou politiek groot gewin slaan uit een vredesakkoord met de FARC; het stelt zijn herverkiezing vrijwel zeker. Pizarro:  “In het algemeen zijn verkiezingen niet goed voor vredesonderhandelingen. De bewegingsruimte van de president is beperkter en iedere uitspraak wordt uitvergroot. Het zou mooi zijn als de FARC een kandidaat heeft voor de verkiezingen. Dan zou links democratisch gekozen aan de macht kunnen komen en is er geen rechtvaardiging meer om naar de wapens te grijpen.”  

Balans 

In de 21e eeuw is er geen vrede mogelijk zonder slachtofferreparatie en gerechtigheid, stelt Pizarro. Hij haalt historische precedenten zoals de Neurenbergprocessen, de Duitse reparatie aan slachtoffers van de concentratiekampen en het Argentijnse Sábato-rapport aan. “De rechten van de slachtoffers zijn essentieel: het recht op gerechtigheid, op waarheid, op garantie en op niet-repetitie.” Ook het bestaan van het Internationaal Gerechtshof legt de lat hoger voor een Colombiaans vredesakkoord. Als een vredesakkoord geen gerechtigheid brengt, wordt straffeloosheid geboren en een conflict voor de toekomst gezaaid. Idealiter zoekt een akkoord de balans tussen vrede en gerechtigheid.

 “Wat is de definitie van vrede?”, vraagt Pizarro zich hardop af. “Volgens sommigen is vrede onderwerping aan de FARC, capitulatie. Het concept van vrede betekent structuren uit het verleden  veranderen. De onderhandelingen zijn pas echt een succes als de transitie naar de politiek gemaakt wordt en alle strijders demobiliseren. Het is de enige manier om vijftig jaar lijden en bloedschuld achter ons te laten.”

 
Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug