Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Erfenis van een groot Argentijns politiek filosoof

Ernesto Laclau (1935 -2014)

Datum : 24/05/2014
Auteur : Robin Blackburn
Land : Argentinië

Erfenis van een groot Argentijns politiek filosoof

Ernesto Laclau, die op 13 april dit jaar is overleden, was een bekende Argentijnse politiek filosoof. Zijn ideeën over ‘radicale democratie’ en populisme hadden grote  invloed op zowel politici van Latijns Amerika’s nieuw links als op activisten wereldwijd.

Zijn zeer originele essays en boeken borduurden verder op het werk van Antonio Gramsci om de aannames van het marxisme te bewijzen en om de moderne geschiedenis van Latijns Amerika te belichten. Samen met onder andere zijn vrouw, Chantal Mouffe, en de cultuurtheoreticus Stuart Hall speelde Laclau een sleutelrol in de herformulering van de marxistische theorie. Dit tegen de achtergrond van de ineenstorting van het communisme en het falen van de sociaaldemocratie. Zijn postmarxistische manifest Hegemony and Socialist Strategy (1985), dat hij samen met Mouffe schreef, is in dertig talen vertaald en verkocht in  aantallen van zes cijfers. Het boek stelt dat de klassenstrijd, zoals geïdentificeerd door Marx, vervangen was door nieuwe vormen van identiteit en sociaal bewustzijn. Dit veroorzaakte onrust onder links, ook bij Laclau’s vriend Ralph Miliband, die bang was dat hij het contact had verloren met de alledaagse werkelijkheid van de klassenscheiding en de klassenstrijd. Maar zijn kritiek op Marx en het marxisme had altijd een opbouwende toon.

Populisme

Laclau was gefascineerd door politiek populisme. Zijn eerste boek, Politics and Ideology in Marxist Theory (1977), was een beleefde, maar vernietigende kritiek op het toen bestaande discours over Latijns Amerika. Deze zogenaamde dependenciatheorie zag de grootgrondbezitters - latifundistas – als semifeodaal en prekapitalistisch. Maar Laclau liet zien dat ze onderdeel waren van het Latijns-Amerikaanse kapitalisme, dat tot enorme rijkdom leidde en tot wanhopige armoede. Rond 2000 was de ongelijkheid in Latijns Amerika groter dan waar ook ter wereld. Nu is die dankzij ‘nieuwlinkse’ regeringen iets verzacht. Laclau verwierp de visie van sommige dependenciatheoretici – zoals Fernando Henrique Cardoso, tot 2003 president van Brazilië (foto)– dat Latijns Amerika eerder meer dan minder kapitalisme nodig had.

In 2005 keerde hij terug naar zijn onderwerp met On Populist Reason, dat bijdroeg aan een verklaring van de opkomst van nieuw links sentiment in Latijns Amerika met onder andere de herhaalde electorale overwinningen van Hugo Chávez in Venezuela, Néstor Kirchner en zijn echtgenote Cristina Fernández in Argentinië en Rafael Correa in Ecuador. Laclau werd gezien als de persoon met de meeste invloed op Kirchner, wat de Argentijnse krant La Nación ontlokte dat de president “geen enkele belangrijke beslissing nam” zonder eerst Laclau om advies te vragen. Hoewel dit een grove overdrijving was, waardeerde Kirchner, die in 2003 tot president werd gekozen, de steun van Laclau om – naast de Peronistische basis – ook de activisten te bereiken die honderden fabrieken hadden bezet na de economische ineenstorting en devaluatie in 2001/2002. Laclau’s sympathie voor het nieuwe links in Latijns Amerika was zeer onwelkom bij diegenen die gealarmeerd werden door de mobilisatie van de armen en de uitgeslotenen.

Thatcherisme

Laclau geloofde sterk dat links in Europa veel kon leren van Latijns Amerika, met zijn geest van zelfkritiek en innovatie. Hij beweerde dat links niet in verlegenheid moest raken door beschuldigingen van populisme, of die nu gericht waren aan Chávez of aan de Griekse, linkse partij Syriza. Hij vond het cruciaal om onderscheid te maken tussen rechts populisme  - bijvoorbeeld de verkoop van sociale woningen onder Margaret Thatcher – en het beleid van mensen als Chávez die aan sloppenwijkbewoners het eigendomsrecht gaf op de grond waarop ze een huis hadden gebouwd. Terwijl het Thatcherisme een programma kende van vergaande privatisering, streefde Chávez naar een plan van ‘urbanisatie’, dat water en elektriciteit, scholen en klinieken naar de armste gebieden bracht. Hij combineerde zelfbestuur met de hulp van tienduizenden Cubaanse artsen en leerkrachten.


Ernesto Laclau  is geboren op 6 oktober 1935 als de zoon van een advocaat en diplomaat, die ook Ernesto heette, en van Maria Elena Gastelou. Hij studeerde geschiedenis aan de Universiteit van Buenos Aires. In het begin van de jaren zeventig ging hij naar Engeland, nadat hij een beurs had gewonnen voor Oxford met steun van de historicus Eric Hobsbawm. In 1973 werd hij docent in politiek aan de Universiteit van Essex, waar hij Chantal Mouffe ontmoette, met wie hij in 1975 trouwde. Het paar ging door met ieders eigen werk, maar werkte ook samen aan projecten, waaronder de serie Phronesis, die ze samen bewerkten. Mouffe bracht haar ervaring in met sociale bewegingen, met name de vrouwenbeweging.

Van 1990 to 1997 was Laclau directeur van het Centre for Theoretical Studies in the Humanities and Social Sciences in Essex en in 2003 werd hij emeritus hoogleraar. Hij doceerde ook aan belangrijke universiteiten in de Verenigde Staten, Europa, Australië, Zuid-Afrika en Latijns Amerika. In de laatste jaren leverde Laclau veelvuldig bijdragen aan de Argentijnse krant
Página/12 en was hij host van een serie interviews, Diálogos con Laclau, voor de Argentijnse televisie. Zijn spottende stijl maakte hem tot een goede ondervrager; als een gast iets doms zei, herhaalde hij dat gewoon waarbij hij hooguit een wenkbrauw optrok.
Hij laat zijn vrouw Chantal en drie kinderen, Santiago, Soledad and Natalia uit een eerdere relatie na.


Dit artikel is vertaald door Maja Haanskorf

 

 

 

Bron : The Guardian
Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug