Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Ex-legerkapitein Jair Bolsonaro bedreiging voor democratie en milieu

Tweede ronde Braziliaanse verkiezingen

Datum : 28/10/2018
Auteur : Maja Haanskorf

Ex-legerkapitein Jair Bolsonaro bedreiging voor democratie en milieu

Vandaag, 28 oktober, kiezen Brazilianen een nieuwe president. De extreemrechtse kandidaat Jair Bolsonaro is volgens de peilingen de gedoodverfde winnaar. Dat belooft weinig goeds voor de democratie en het milieu. Hoe kan een man die zich bedient van racistische en seksistische taal en die openlijk de dictatuur steunt, het zo ver schoppen? En wie steunen hem?

De stembureaus openen zondag 28 oktober om 8 uur lokale tijd de deuren en sluiten om 17:00 lokale tijd voor de tweede ronde van de presidentsverkiezingen. Uit een opiniepeiling afgelopen donderdag door het opiniebureau Datafolha bleek dat de voorsprong van Jair Bolsonaro mogelijk met drie procentpunten was gedaald, maar dat de voormalige legerkapitein nog steeds een comfortabele positie innam met 56 procent van de stemmen. Zijn rivaal, Fernando Haddad van de linkse Arbeiderspartij (PT), haalde 44 procent. Bolsonaro’s snelle opkomst van een marginaal Congreslid tot aan de rand van het presidentschap heeft plaatsgevonden tegen een achtergrond van economische neergang, politieke beroering, zware corruptieschandalen en toenemend geweld. Vorig jaar waren er meer dan 63.000 moorden in Brazilië.

Crisis

Aan de vooravond van de laatste presidentsverkiezingen in 2014, waarbij PT-kandidaat Dilma Rousseff ternauwernood werd herverkozen, had Brazilië net een succesvol WK georganiseerd en de werkloosheid bevond zich op een historisch laag niveau. Maar in de daaropvolgende jaren dook Brazilië in een diepe recessie, terwijl het vergaande ‘Lavo Jato’ corruptieschandaal rond Petrobras in een stroomversnelling kwam en tientallen politieke en zakelijke topmensen ten val bracht. Rousseff werd in 2016 beschuldigd van het illegaal manipuleren van de overheidsbegroting en haar opvolger, haar rechtse vicepresident Michel Temer, werd geplaagd door een corruptieschandaal. Ondertussen werd Luiz Inacio “Lula” da Silva, de populairste politicus van Brazilië en president vóór Rouseff, eerder dit jaar gevangengezet wegens corruptie, wat hij en zijn aanhangers politiek gemotiveerd noemden. Op dit moment neemt de extreme armoede toe en blijft de werkloosheid hardnekkig hoog met 12,1 procent, ondanks enkele recente positieve signalen.

Verdeeldheid

De linkse stem is sterk gebleven, ook al is die aanzienlijk afgenomen, terwijl extreemrechts is gegroeid met kiezers die eerst gematigd centrumrechts waren, maar nu zijn geradicaliseerd”, aldus Mauricio Santoro, politiek wetenschapper en hoogleraar internationale betrekkingen aan de Universiteit van Rio de Janeiro. De opkomst van Bolsonaro is volgens hem “een combinatie van Lavo Jato die alle grote politieke partijen heeft geraakt en de economische crisis.” Diego da Silva de Lima, een 28-jarige marketinganalist uit Sao Paulo, zei dat hij zondag op Bolsonaro zou stemmen, omdat hij hem als de beste kandidaat ziet “om het corrupte establishmen aan te pakken.” Maar terwijl veel Brazilianen zeggen dat ze hun hoop hebben gevestigd op Bolsonaro voor verandering en een breuk met het systeem, zijn veel anderen niet overtuigd. Een van hen is Alaide Oliveira Santos, een 63-jarige gepensioneerde uit Sao Paulo, die overweegt Haddad te steunen, ondanks het feit dat ze nog nooit op de PT heeft gestemd. “De dingen zijn slecht en als Bolsonaro wint, zullen ze alleen maar erger worden,” meent ze.

Mix van Trump en Duarte

Bolsonaro is een uitgesproken voorstander van de militaire dictatuur van 1964-1985 die honderden politieke tegenstanders executeerde en nog eens duizenden martelde. In het verleden prees hij de regimes van de voormalige Chileense dictator Augusto Pinochet en de autoritaire ex-president Alberto Fujimori van Peru. Vorige week zei Bolsonaro in een gepassioneerde  speech voor duizenden aanhangers die live werd uitgezonden dat “alle rode (linkse) criminelen worden verbannen uit ons vaderland. Het zal een zuivering zijn zoals nooit eerder is vertoond in de geschiedenis van Brazilië.” Bolsonaro heeft ook een lange geschiedenis van minachtende opmerkingen over LHBT-mensen, vrouwen en minderheden. Daarnaast wil hij de politie “carte blanche” geven om verdachten te vermoorden. Het maakt dat sommige commentatoren hem beschrijven als een combinatie van de Amerikaanse president Donald Trump en de Filippijnse leider Rodrigo Duterte.

Dreiging en angst

“Voor de eerste keer in de 32 jaar dat ik stem, boezemt een kandidaat me angst in”, schreef Joaquim Barbosa, voormalig hoofd van het Hooggerechtshof van Brazilië, zaterdagochtend op Twitter. “Daarom zal ik voor Fernando Haddad stemmen”. Eerder deze week brachten vooraanstaande internationale intellectuelen, onder wie Noam Chomsky, een verklaring uit, waarin ze zeiden dat een overwinning van Bolsonaro “de hele wereld bedreigt en niet alleen de jonge democratie van Brazilië”. “Zijn programma’s voor het land, indien toegepast, zouden zeer winstgevend zijn voor investeerders en de superrijken ten koste van de bevolking die als waardeloos wordt beschouwd”, aldus Chomsky in de Spaanse krant El País. Als reactie daarop schreef Bolsonaro op vrijdag aan zijn meer dan acht miljoen Facebook-volgers: “Ik vertegenwoordig een bedreiging, ja, voor de corrupten, de bandieten, de verkrachters, de huurmoordenaars en iedereen die Brazilië wil vernietigen!”

Vooruitgang 

Op het gebied van milieu heeft Bolsonaro radicale plannen. Eerder beloofde hij Brazilië terug te trekken uit de klimaatovereenkomst in Parijs, hoewel hij afgelopen donderdag zei dat hij van gedachten was veranderd. Maar hij belooft wel een eind te maken aan het “milieuactivisme” van het Instituut Chico Mendes voor beleid en beheer van biodiversiteit en natuurgebieden. Ook het milieuagentschap Ibama moet het ontgelden. Het ministerie van Milieu wil Bolosnaro onderbrengen bij het ministerie van Landbouw, waarvan het hoofd wordt gekozen door de lobby van de agribusiness. Voor het Amazonegebied wil hij groen licht geven aan de bouw van hydro-elektrische dammen, de afbakening van nieuwe inheemse reservaten bevriezen en bestaande reservaten openstellen voor mijnbouw. Dit onder de noemer van vooruitgang in plaats van bescherming van de regio. Kiezers in de deelstaat zullen volgens peilingen massaal op Bolsonaro stemmen. Houthakkers, illegale goudzoekers en krakers in een beschermd reservaat vertelden de Britse krant The Guardian  dat ze op hem stemmen omdat ze geloven dat hij hun leven makkelijker zal maken.

Onomkeerbare risico's

Milieuactivisten menen dat de plannen van Bolsonaro rampzalig zullen zijn voor de Amazone en 33 niet-gouvernementele organisaties hebben gewaarschuwd dat zijn voorstellen “concrete en onomkeerbare risico’s” zijn voor de Braziliaanse bossen en de biodiversiteit en zelfs voor de reputatie van haar agrobusiness-producenten. De bondgenoten van Bolsonaro maken korte metten met deze zorgen. Zijn geplande stafchef en de kandidaat van zijn partij voor het gouverneurschap van Rondônia bekritiseerden de buitenlandse ‘inmenging’ in het Amazonegebied en zeiden de opwarming van de aarde te betwijfelen. Veel kleine boeren zeggen dat ze ten onrechte worden gestraft voor het overtreden van milieuregels en betogen dat verantwoordelijkheid voor klimaatverandering wereldwijd moet worden gedeeld. Andere aanhangers van Bolsonaro willen meer industrie in het Amazonegebied. Kolonel João Chrisóstomo, een gepensioneerde legeringenieur die op 7 oktober werd gekozen als een van de federale afgevaardigden van de staat voor de Sociale Liberale Partij (PSL) van Bolsonaro, zei dat het leger de onverharde wegen moet asfalteren. “Het milieu kan de ontwikkeling niet vertragen”, zei hij.

Aanhangers

Degenen die op Bolsonaro zeggen te gaan stemmen, vallen onder te verdelen in vijf grote groepen.

1. Wie zich zorgen maakt over het geweld
Voor veel Brazilianen is het aanpakken van geweld de belangrijkste prioriteit. Bolsonaro heeft misdaadbestrijding centraal gesteld in zijn campagne. Vorig jaar waren er 63.880 moorden in Brazilië en zijn aanhangers zeggen dat het geweld uit de hand is gelopen. Bolsonaro wil wapenwetten liberaliseren, de leeftijd van strafrechtelijke verantwoordelijkheid verlagen naar  16 jaar en meer bevoegdheden aan de politie geven om criminelen neer te schieten.

2.Wie de Arbeiderspartij zat is
Toen de kandidaat van de Arbeiderspartij, Luiz Inácio Lula da Silva, in 2003 president werd, was er grote hoop dat hij het land zou veranderen. Lula regeerde in een tijd van grote economische groei en miljoenen mensen werden uit de armoede gehaald met de hulp van zijn  sociale programma’s, zoals Bolsa Familia. Maar de goede tijden hielden niet stand en Brazilië kwam in de ergste recessie in zijn geschiedenis terecht, waaruit het zich nu pas langzaam herstelt. De PT wordt aangemerkt als de boosdoener.

3.Mensen uit het bedrijfsleven
Terwijl Jair Bolsonaro steeg in de peilingen, gingen ook Braziliaanse aandelen omhoog. Investeerders zien hem als een veiliger kandidaat dan Fernando Haddad. Een rijke zakenman uit Porto Alegre, Leo Fração, zegt: “Brazilië is waarschijnlijk het land met de meeste natuurlijke rijkdom ter wereld. Je hoeft geen supertalent te zijn om een goede economie op te bouwen en ik heb geen genie nodig om mij land te besturen. De overheid moet alleen niet in de weg lopen.”

4.Evangelisten
Evangelische christenen - die 29% van alle Brazilianen uitmaken – betuigen in grote getale steun aan Bolsonaro; volgens de laatste peiling van Datafolha zal 61% van hen zondag op hem stemmen. Luceni Alves is presentator op Radio Relogio, een evangelisch station in Rio de Janeiro. “Hij gelooft in het woord van God en in mijn principes”, zegt ze. “Hij is tegen het legaliseren van abortus, want dat druist helemaal in tegen Gods woord en hij is ook tegen het legaliseren van drugs.”

5.De lobby van de agribusiness
De machtige landbouwlobby riep eerder deze maand al op om op Bolsonaro als president te stemmen. Alessandro Fernandes Pimenta is grondbezitter die vee, varkens en kippen in de centrale staat Goias houdt. “Ik heb genoeg van deze schaamteloze corrupte politici”, zegt hij. “Op dit moment is het door de bureaucratie onmogelijk om land te ontwikkelen. Bolsonaro wil de belastingen verlagen en de zaken minder bureaucratisch maken.”

Bron : Al Jazeera, BBC World News, The Guardian, Nodal
Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug