Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Gaat succesvol links na tien jaar verliezen?

Spannende verkiezingen in Uruguay

Datum : 14/10/2014
Auteur : Jan de Kievid
Land : Uruguay

Gaat succesvol links na tien jaar verliezen?

De verkiezingen in Uruguay van 26 oktober – met een vrijwel zekere tweede ronde op 30 november – worden buitengewoon spannend. Tegen de verwachtingen in gaat de linkse kandidaat Tabaré Vázquez van de succesvolle regeringspartij Frente Amplio misschien verliezen. Al eerder is in Brazilië Dilma Rousseff in moeilijkheden geraakt. Als Rousseff en Vázquez verliezen, ziet het politieke landschap op het continent er heel anders uit.

Eind mei, nog geen vijf maanden geleden, leken de presidentsverkiezingen in Uruguay van 26 oktober een gelopen race. Het linkse Frente Amplio (FA, Breed Front) zou voor de derde keer gaan winnen. Door jarenlang forse economische groei was het reële inkomen per hoofd na 2005 met ruim 50 procent gestegen. De armste bewoners kregen uitkeringen en het percentage armen halveerde. In weinig Latijns-Amerikaanse landen waren de mensen zo tevreden over hun eigen economische positie en over de democratie. Onder José Mujica, sinds 2010 de eenvoudig levende president van het land, waren abortus en huwelijken tussen mensen van hetzelfde geslacht mogelijk geworden. Ook besloot Uruguay, als eerste land ter wereld, marihuana te legaliseren. 

Daarbij had het FA een ideale kandidaat, Tabaré Vázquez, van 2005 tot 2010 de eerste linkse president van het land en bij zijn aftreden door 80 procent van de bevolking positief gewaardeerd. Geen politicus binnen het FA of in de twee grote conservatieve partijen, de Colorados en de Blancos (Nationale partij), leek tegen hem een kans te maken. 

Binnen het FA was er één tegenkandidaat, de 54 jarige senator Constanza Moreira, maar die werd – vooral als vrouw - door Vázquez en de partijleiding nauwelijks serieus genomen en met 82 procent van de stemmen verslagen. De Colorados zorgden ook niet voor verrassingen. Pedro Bordaberry (54 jaar) mocht na zijn nederlaag in 2009 nog een keer een gooi naar het presidentschap doen. Bij de Blancos had Jorge Larrañaga (58 jaar) de beste papieren. Hij was in 2004 kandidaat voor het presidentschap en vijf jaar later voor het vicepresidentschap. Maar de oude rot legde het af tegen de 41-jarige Luís Alberto Lacalle Pou. Dit is de man die de 74-jarige Vázquez het presidentschap kan ontnemen. 

Politieke families

Anders dan in veel Latijns-Amerikaanse landen is het partijstelsel niet ingestort en hebben nog veel mensen een sterke band met een politieke partij. In sommige families is dat van generatie op generatie overgedragen. Leiders komen vaak uit zulke politiek families. De vader van Colorado-kandidaat Bordaberry werd in 1972 tot president gekozen en bleef dat tot drie jaar na de militaire staatsgreep van 1973. Zijn laatste jaren zat hij onder huisarrest een dertigjarige straf uit wegens medeplichtigheid aan misdrijven tijdens de dictatuur. Ook Bordaberry’s tegenkandidaat binnen de Colorados, José Amorín Battle, kwam uit een presidentsfamilie.  

De jonge Lacalle van de Blancos (Nationalen) is eveneens presidentszoon. Zijn vader bestuurde van 1990 tot 1995 het land en was in 1999 en 2009 presidentskandidaat. Zijn roemruchte overgrootvader, Luís Alberto de Herrera (1873-1959), geldt als een van de belangrijkste politici van de vorige eeuw. Hij leidde de Blancos bijna een halve eeuw en dong zes keer naar het presidentschap. Tweemaal won hij bijna, in een periode waarin de Colorados van 1868 tot 1959 onafgebroken aan de macht waren. 

FA-kandiaat Vázquez komt niet uit zo’n politieke familie, maar hij gaat – als iemand van de rechtervleugel van het FA – de strijd aan samen met de linksere vicepresidentkandidaat Raúl Sendic Jr. Die is weer de zoon van Raúl Sendic Sr, samen met onder andere Mujica (foto) een van de oprichters van de stadsguerrillabeweging Tupamaros. 

Messias

De acht presidentskandidaten zijn allemaal mannen. Onder de vicepresidentskandidaten is slechts één vrouw, voor een Trotskistische splinterpartij. Het ontbreken van vrouwen steekt schril af bij Chili en Brazilië, waar vrouwen hoofdrollen spelen bij de recente verkiezingen. Uruguay voerde als een van de eerste Latijns-Amerikaanse landen vrouwenkiesrecht in, maar slechts 14 procent van de parlementsleden is vrouw, de helft van het continentale gemiddelde. De partijen zijn voor het eerst wettelijk verplicht voor de ook op 26 oktober te houden parlementsverkiezingen minstens 33 procent vrouwen op de kandidatenlijst te zetten. Vrouwen spelen echter vrijwel geen rol in de landelijke verkiezingsstrijd, behalve senator Lucía Topolansky, de vrouw van president Mujica.  

Het FA ging de verkiezingen in vol zelfvertrouwen, trots op wat er in tien jaar was bereikt. De gekozen campagneleus Vamos bien (Het gaat goed met ons) bleek echter een ernstige miskleun. Vanuit die zelfgenoegzame houding had het FA de neiging problemen te onderschatten en te relativeren. Veel mensen vinden het programma weinig inspirerend, teveel van het zelfde en doorgaan op de ingeslagen weg. Daarbij staat de oude, wat stijve, afstandelijke Vázquez, die spreekt als een autoriteit met ervaring die weet wat het beste is voor het land, tegenover de jonge Lacalle (foto) die ook als hij weinig nieuwe ideeën heeft – verandering en vernieuwing uitstraalt en uitstekend met het publiek communiceert. Sommige aanhangers zien hem als een soort popster of zelfs een Messias. 

Uruguay geldt als het meest democratische land van Latijns Amerika, maar er zijn nauwelijks publieke discussies tussen kandidaten. Vázquez houdt daar ook niet van. Hij maakte een stevige misser toen hij “wegens zijn agenda” niet deelnam aan een televisie-uitzending waarin alle acht kandidaten kort hun programma konden presenteren, zonder echte discussie. 

Onveiligheid

Volgens veel kiezers, vooral uit de middenklassen, heeft de regering te weinig gedaan om de voor een zo ontwikkeld land nogal lage kwaliteit van het onderwijs te verbeteren. Ook met de aangekondigde hervorming van het zware en tamelijk inefficiënte overheidsapparaat is nog geen begin gemaakt. Maar de meeste zorgen bestaan over criminaliteit en onveiligheid. De afgelopen jaren is het aantal moorden sterk gestegen, vaak verbonden met drugshandel. Vooral daarom heeft het FA besloten marihuana te legaliseren en de productie en verkoop te controleren. Dat maakt op veel mensen niet veel indruk, die zien liever harde repressie, en daar sluiten Colorados en Blancos graag bij aan. Toch is Uruguay nog een van de veiligste landen van Latijns Amerika, en Vázquez heeft de neiging dat te benadrukken en te betogen dat het veiligheidsbeleid van het FA al successen boekt. 

Op initiatief van Colorado-leider Bordaberry zijn voldoende handtekeningen verzameld voor een referendum, dat ook op 26 oktober wordt gehouden. De kiezers kunnen oordelen over het voorstel om de leeftijd van het volwassenenstrafrecht te verlagen van 18 naar 16 jaar. Lacalle steunt dat, maar zijn running mate Larrañaga is tegen, evenals het FA. Een onpolitieke organisatie als Scouting Uruguay is ook tegen. Het is alleen maar repressief, maar leidt niet tot misdaadpreventie en maakt herintegratie van jonge daders moeilijker, oordeelt scouting. Volgens opiniepeilingen zal het voorstel waarschijnlijk net geen meerderheid halen. 

Zenuwachtig

Die peilingen baren het FA zorgen. Lacalle is afgelopen maanden snel gestegen en Vázquez gedaald. De FA-kandidaat fluctueert rond de 41 procent met Lacalle als sterke tweede met 34 procent, terwijl Bordaberry van de eens zo machtige Colorados ver achterblijft met een procent of 12. Als niemand de meerderheid haalt, komt er 30 november een tweede ronde tussen de twee kandidaten met de meeste stemmen. De meeste Colorado-aanhangers zullen dan voor Lacalle kiezen. Volgens de meest recente peiling zou Vázquez dan 48 procent krijgen en Lacalle 47 procent en 5 procent weet het nog niet. Het blijft dus tot het einde spannend.  
Onder Mujica had het FA een nipte meerderheid in de Kamer van Afgevaardigden en de Senaat. Die meerderheid loopt gevaar. Het is ook mogelijk dat FA noch Colorados en Blancos samen een meerderheid in het parlement halen. 

Het FA wordt er zenuwachtig van. In maart had Mujica aan de Verenigde Staten toegezegd om zes van terrorisme verdachte gevangenen van Guantánamo Bay op te nemen. De meeste Uruguayanen zijn daar tegen en ook de rechtse partijen. Op 9 maart verklaarde Mujica dat het besluit over die gevangenen pas na de verkiezingen wordt genomen, door de nieuwe regering. Tegelijkertijd ontving Uruguay wel, als eerste Latijns-Amerikaans land, een groep van 43 Syrische vluchtelingen, ditmaal met instemming van Lacalle.

Links kijkt ook verschrikt naar Brazilië, waar Dilma Rousseff in de tweede ronde op 26 oktober, dezelfde dag van de eerste ronde in Uruguay, misschien de verkiezingen zal verliezen. Vázquez houdt echter stoer vol dat hij al in de eerste ronde zal winnen. Mujica gelooft dat niet. Hij voorziet een moeilijke politieke situatie en wil daarom als 79-jarige weer senator worden om te helpen met onderhandelingen tussen partijen om compromissen te kunnen sluiten om het land te besturen. Dat heeft hij afgelopen jaren, afgezien van wat verbale uitschieters, altijd gedaan.

Foto: Rousseff en haar tegenstander Neves

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug