Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Het einde van de pacificatie?

Ontwikkelingen in Rio de Janeiro

Datum : 14/10/2016
Auteur : Simone Kalkman
Land : Brazilië

Het einde van de pacificatie?

Het zogeheten pacificatiebeleid in de favelas van Rio de Janeiro heeft de laatste jaren veel aandacht gekregen in de internationale pers, zeker tijdens het WK voetbal en de Olympische Spelen. De participatieve politie eenheden (UPP’s) waren het grote plan van José Beltrame, sinds 2007 secretaris voor Publieke Veiligheid van de deelstaat Rio de Janeiro. Deze man, die de afgelopen tien jaar zijn stempel op de veiligheidssituatie in Rio gedrukt heeft, diende deze week zijn ontslag in.

Beltrames vertrek symboliseert een moeilijk moment in Rio de Janeiro, zeker op het gebied van veiligheid. Sinds de Olympische Spelen – en eigenlijk de afgelopen jaren al – is er een toename van geweld te zien, na een afname tijdens de eerste jaren van Beltrames beleid. De UPP’s hebben het moeilijk, veel gepacificeerde favelas hebben wederom te maken met schietpartijen en door de economische crisis nemen ook gewelddadige straatberovingen weer toe.

Zo zijn er de afgelopen weken veel conflicten in de favela Pavão-Pavãozinho, die tussen de wijken Copacabana en Ipanema inligt. Afgelopen dinsdag werd er zowel in als rondom de favela veel geschoten en waren er volgens getuigen zelfs bomexplosies te horen. Winkels in de omgeving gingen dicht en mensen riepen elkaar op Facebook – met filmpjes en foto’s – op om uit de buurt te blijven. Ook in verschillende favelas in Rio Comprido, vlakbij kunstenaarswijk Santa Teresa, vonden de afgelopen weken veel schietpartijen plaats.

Kapitein verlaat zinkend schip

In de minder rijke delen van de stad, met name de grote favelacomplexen in het noorden en westen, kampt de bevolking al langer met een geweldstoename. In de groep favelas Complexo do Alemão zijn schietpartijen de laatste twee jaar weer sterk toegenomen, na een rustige periode na de installatie van een UPP in 2012. De verandering van de laatste weken is vooral dat het geweld ook de rijke buurten van Rio weer binnendringt, wat voor veel paniek onder de welgestelde cariocas (inwoners van Rio) zorgt.

Dit alles leidt tot kritiek op het vertrek van Beltrame, die door sommigen “een kapitein die het schip verlaat op het moment dat het begint te zinken” wordt genoemd. Moeten we dit zien als het falen van de pacificatie? Beltrames opvolger Roberto Sá kondigde aan dat de UPP’s gewoon door zullen gaan, maar de vraag blijft hoe lang dit nog kan worden volgehouden. Dit heeft alles te maken met de financiële crisis waarin de deelstaat Rio de Janeiro zich bevindt, veroorzaakt door dure Olympische Spelen en dalende internationale olieprijzen. Vlak voor zijn vertrek zei Beltrame dat politieagenten in Rio dit jaar geen dertiende maand uitbetaald krijgen, en dat het salaris van december zelfs onzeker is.

Geldgebrek is echter slechts het eerste probleem dat Sá op zijn bord krijgt als nieuwe secretaris van Publieke Veiligheid. Zelfs als de middelen gevonden worden om de UPP’s voort te zetten, zal hij moeten reageren op de steeds sterkere kritiek op het pacificatiebeleid. Het grootste probleem van de UPP’s, zo schrijft Jailson Silva van het Observatório das Favelas, is dat de gouverneurs van de staat Rio (aanvankelijk Sergio Cabral, nu Luiz Fernando Pezão) het bestrijden van de drugsbendes niet zagen als deel van een groter beleid. Het sociale programma van de UPP’s was minimaal en niet in samenwerking met de lokale bevolking. Hierdoor was de politie wederom alleen een gewelddadige machthebber, die niet door de bevolking gesteund werd. Een veelgebruikte leus van sociale bewegingen vat het goed samen: “Vrede zonder stem is geen vrede, maar angst.”

Hoop

Een ander belangrijk probleem, zo beschrijft Silva, is dat de pacificatie zich puur en alleen richtte op het bestrijden van drugsbendes. Er was geen aandacht voor de zogeheten milítias, gewapende groepen die in veel favelas in het westen van de stad de macht hebben overgenomen (vergelijkbaar met paramilitairen). Juist nu de UPP’s verzwakken, is de kans groot dat ze de macht zullen overnemen in gepacificeerde favelas, wat weer tot gewelddadige confrontaties met de drugsbendes zal leiden.

De vergelijking met een zinkend schip lijkt dan ook toepasselijk. Het is vrijwel zeker dat Rio de Janeiro na een aantal relatief rustige jaren weer een gewelddadigere periode ingaat. Net als veel anderen is Silva “niet optimistisch dat diezelfde overheid ons in deze situatie heeft gebracht er ons ook weer uit kan halen.” De weg tot verandering, zo betoogt hij, ligt elders: “Onze hoop is dat we beetje bij beetje op de goede weg zullen raken, dat bewoners en maatschappelijke organisaties zich politiek sterker kunnen maken om de toekomst te beïnvloeden – wetend dat die toekomst op de korte termijn alleen maar moeilijker zal worden.”

Bookmark and Share


Terug