Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Interview - "Als de olieprijs daalt, is het afgelopen"

De Oliekoning van Edwin Koopman over Venezuela onder Chávez

Datum : 11/05/2011
Auteur : Melissa Rakim en Mark Weenink
Land : Venezuela

Interview - "Als de olieprijs daalt, is het afgelopen"

Is de Venezolaanse president Hugo Chávez de grote linkse leider van Latijns Amerika? Of is hij een schreeuwlelijk die spierballentaal richting de Verenigde Staten uit en zijn momentum heeft verloren? Journalist Edwin Koopman maakt na twaalf jaar Bolivariaanse revolutie de balans op in zijn boek De oliekoning. “Wellicht zou ik destijds ook op hem hebben gestemd.”

Een kolderieke figuur die ferme uitspraken doet richting de Amerikanen, dat is het heersende beeld van de Venezolaanse president Hugo Chávez in Nederland. “Maar mensen in Nederland hebben geen idee wat er in Venezuela gaande is. Er is zoveel desinformatie over Chávez en zijn linkse revolutie”, stelt Edwin Koopman (1964), als journalist werkzaam voor onder andere Trouw en de Wereldomroep, en eerder redacteur van Alerta, voorganger van La Chispa.

Hij schreef het boek De oliekoning. Hugo Chávez en de beloftes van zijn Latijns-Amerikaanse revolutie omdat hij Venezuela een inspirerend land vindt en gefascineerd is door revoluties.
Het boek is anders uitgevallen dan hij voor ogen had. “Eigenlijk wilde ik geen meningen, opinies of geruchten, maar slechts feiten, bijvoorbeeld hoeveel mensen hebben toegang tot medische zorg of onderwijs. Op aandringen van de uitgever is het toch een persoonlijk verhaal geworden. Nu ben ik daar blij om, want feiten moeten in een context staan. De beleving van iemand die daar vaak komt, is belangrijk.”

Afbraakprijzen

De afgelopen tien jaar is Koopman regelmatig in Venezuela geweest. Met zijn boek maakt hij de balans op van twaalf jaar revolutie, waarin Chávez zijn land het socialisme van de 21e eeuw wil binnenvoeren. Eind 1998 werd Chávez voor het eerst tot president gekozen. Hij is herkozen in 2000 en 2006 en sinds een referendum in 2009 kan hij eindeloos herkozen worden. “Het is geen toeval dat Chávez aan de macht is gekomen”, meent Koopman. “De conservatieve elite heeft dat aan zichzelf te danken, want er was veel mis: corruptie, gebrek aan democratie, armoede. Veel Venezolanen steunden hem toen. Natuurlijk, hij was militair met een verleden als couppleger. Maar toen is hij begonnen met zijn sociale programma’s, die hij financiert met de miljarden dollars die Venezuela verdient met olie-export. Wellicht zou ik destijds ook op hem hebben gestemd.”

Toch constateert Koopman een falen van de revolutie. “Chávez heeft geprobeerd te investeren in armoedebestrijding, maar het geld is vooral verdwenen in consumptie. Geld van studiebeurzen verdwijnt in een nieuw dak of beter eten. Prima natuurlijk, maar niet de bedoeling van de subsidie.”

Op een grotere schaal speelt dit probleem ook. “Neem de overeenkomst met Cuba, waaraan Venezuela olie levert tegen afbraakprijzen, in ruil voor Cubaanse dokters die werken in Venezuela. Als je omrekent wat een arts kost, is dat niet rendabel. Het gebeurt vanuit een romantisch ideaal, maar wat ontbreekt is rationaliteit”, meent Koopman. “Chávez had potentieel: hij had steun, tijd en geld. Die kans heeft hij gemist. Na twaalf jaar revolutie is de ontwikkeling van Venezuela minimaal, ondanks alle miljarden. Dat is teleurstellend.”

Waardigheid

Naast inefficiëntie is corruptie een groot probleem. “Er blijft veel aan de strijkstok hangen. Eigenlijk vindt iedereen dat ook wel goed. Er heerst een cultura rentista: we hebben nu eenmaal dat geld, dus we maken het op. Het gaat om mensen die nooit wat hebben gehad. Die willen een enorme televisie kopen en fatsoenlijk te eten hebben. Geef ze eens ongelijk. Maar Chávez was juist de man die iets tegen de corruptie wilde doen. Ook hier heeft hij gefaald.”

Koopman ziet echter in het optreden van Chávez ook een positieve kant. “Hij heeft waardigheid en zelfvertrouwen gegeven aan een bevolkingsgroep die altijd aan de zijlijn stond. Dat is een onbetaalbaar succes. Hij laat nieuwe, andere mensen aan de samenleving deelnemen, kijk naar de ministeries en bestuursorganen, daar zitten niet de blanke bestuurders van weleer.”

Secretaresses

Koopman opereert als journalist in verschillende Latijns-Amerikaanse landen, maar vindt werken in Venezuela relatief moeilijk. “Politici zijn moeilijk toegankelijk. Je staat vaak voor gesloten deuren, eerst moet je langs een hele haag secretaresses. Vervolgens laten ze je gewoon een uur wachten. Mexico is wat dat betreft ook een ramp. In Andeslanden als Bolivia en Peru zijn ze informeler en zijn de lijnen korter.” Natuurlijk is Nederland een onbeduidend land. “Iemand van de BBC of CNN heeft sneller toegang. Daarnaast spelen fysieke omstandigheden een rol. Venezuela is een modern land, maar erg intensief qua reizen. Als je van a naar b moet, ben je zo een paar uur bezig. Je kunt niet snel afspraken achter elkaar maken. Internet en telefoon werken ook niet altijd perfect.” Gelukkig kan Koopman inmiddels bogen op een goed netwerk aan contacten en kan hij zo snel doordringen tot de juiste personen.

Als journalist pleit Koopman voor meer openheid vanuit de Venezolaanse regering. “Chávez zou beter moeten communiceren, vaker interviews geven, want de revolutie in Venezuela staat helemaal niet zo goed bekend. Dat is een gemiste kans.” Koopman zou hem graag interviewen, maar verzoeken daartoe leidden tot niets. “Ik zou hem confronteren met de cijfers: u heeft zoveel geld binnengekregen, dit is het resultaat. Hoe verklaart u dat tijdens uw regering minder woningen zijn gebouwd dan onder de vorige regering? Hoe komt het dat het niveau van onderwijs en zorg op het Latijns-Amerikaanse gemiddelde ligt, terwijl u zegt anders te zijn en meer geld tot uw beschikking heeft?”

Spook

Chávez ziet zichzelf graag als regionaal leider. Ten tijde van Bush jr. als president (2001-2000), zou je daarvan kunnen spreken, meent Koopman. “Bush was in veler ogen natuurlijk het kwaad in eigen persoon. Denk aan Guantánamo en Abu Graib. Naast hem was Chávez de democraat, met zijn socialistische revolutie. In die periode verwoordde Chávez opvattingen die eigenlijk niemand hardop durfde te zeggen, maar wel dacht. Obama slaat een totaal andere toon aan, waardoor Chávez niet meer zo als spreekbuis van Latijns Amerika fungeert.”

Hoe reëel is de kans dat de VS een invasie uitvoeren in Venezuela? “Dat is valse angst, ondenkbaar. De Amerikanen hebben niets te winnen bij een invasie, want Chávez vormt geen gevaar. Bovendien zouden ze zich enorme problemen op de hals halen. Heel Latijns Amerika zou zich achter Chávez scharen, dan zijn de VS al hun bondgenoten in de regio kwijt. Een Amerikaanse invasie is wel een angst die gedeeld wordt, het is geen spook van Chávez. Er bestaat oprechte bezorgdheid over de activiteiten van de Amerikanen zo dicht bij de kust.”

Snoepjes

Voorlopig zit Chávez stevig in het zadel, stelt Koopman vast. “De oppositie is onderling verdeeld. Pas als ze de rijen sluit en een goede kandidaat met veel uitstraling heeft, maakt ze enige kans. Chávez heeft zoveel charisma, daar kan niemand tegen op. Bovendien heeft hij het voordeel van geld en middelen die hij in kan zetten - media, parlement, rechtspraak - om iedere kanshebber te dwarsbomen. Weliswaar is er sinds een paar maanden weer wat oppositie in het parlement, maar die heeft niets in de melk te brokkelen want tot 2012 mag Chávez per decreet regeren. Dat heeft hij nog geregeld met het oude parlement, dat volledig uit zijn volgelingen bestond. En de verkiezingen van volgend jaar wint Chávez gewoon.”

De achteruitgang van de democratie baart Koopman zorgen. “Venezuela is geen dictatuur, maar er zijn aanwijsbare zaken die niet kloppen. Bijvoorbeeld de verhoudingen in de media, staatsgeld dat wordt aangewend voor campagnes, het dwarsbomen van oppositiekandidaten door ze een proces aan te smeren. En als een burgemeestersverkiezing gewonnen wordt door de oppositie, benoemt Chávez iemand die weer boven die burgemeester staat. Dat kun je geen democratie noemen.”

Hoe verklaart Koopman dat de Venezolanen zo positief zijn, hoewel Chávez zijn beloftes niet ingelost heeft? “Hij staat dichtbij het volk, geeft mensen het gevoel dat hij een van hen is en dat alles democratisch verloopt via verkiezingen en referenda. En de gemeenschapsraden natuurlijk, maar dat is een farce. Mensen mogen beslissen of ze gemeenschapsgeld besteden aan een nieuwe speeltuin, een gemeenschapshuis, of nieuwe bestrating. Maar niet over de havens of wat er gebeurt met de olieopbrengsten. Chávez laat hen meebeslissen over wat ze willen, dat lijkt fantastisch. In feite deelt hij snoepjes uit en houdt zo de kinderen tevreden. Als je mensen vraagt waarom dingen fout gaan, dan komt het nooit door Chávez, maar door de mensen om hem heen.”

Hoe lang Chávez het nog volhoudt, hangt volgens Koopman van de olieprijs af. “Als die daalt, is het afgelopen, dan moet hij gaan bezuinigen. Chávez beheert het oliegeld dat binnenkomt. Zolang zijn achterban met dit geld wordt bediend, blijft ze rustig en steunt ze de revolutie. De grote fout die hij maakt is dat in zijn optiek alles door de staat geregeld moet worden. Buitenlandse investeerders zijn weggetrokken. Mensen die een grote fabriek hebben, weten niet waar ze aan toe zijn. Morgen kan je bedrijf genationaliseerd worden. Economische oppositie is gevaarlijker voor Chávez dan politieke oppositie. Op een gegeven moment is het onvermijdelijk dat de olieprijs zakt en dan moet er bezuinigd worden. Gelukkig voor Chávez lijkt dit op korte termijn niet te gebeuren. Opkomende economieën in de wereld hebben olie nodig. Het lijkt er op dat Chávez het voorlopig nog even kan volhouden.”

De oliekoning. Hugo Chávez en de beloftes van zijn Latijns-Amerikaanse revolutie, Uitgeverij Podium, Amsterdam, 2011, ISBN 9789057591297, €17,50, 218 pag.

De oliekoning verschijnt op 12 mei aanstaande. Op vrijdag 27 mei 15.30 uur geeft Edwin Koopman een lezing naar aanleiding van de publicatie van zijn boek op het CEDLA te Amsterdam. Deze lezing is vrij toegankelijk. Zie: www.cedla.nl

 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug