Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Vrije tijd & Toerisme

Interview - Literaire Márquez-reisgids

Op pad met een realist in Colombia

Datum : 21/03/2012
Auteur : Mark Weenink
Land : Colombia

Interview - Literaire Márquez-reisgids

Een beetje reiziger ziet het meteen: Het Colombia van Gabriel García Márquez nodigt niet uit om in de rugzak mee te nemen. Het is te mooi vormgegeven, te groot en simpelweg te zwaar.  Lees dus voor of na je trip deze prachtige hardcover reisgids over het Colombia en de literatuur van ’s lands bekendste zoon.

Verdwaal in de koloniale straten van Cartagena en waan je in Liefde in tijden van cholera. Of  laat je roosteren in de schroeiende hitte van Aracataca, dat model staat voor het fictieve dorp Macondo in Honderd jaar eenzaamheid. Marcel Bayer (1955) neemt je met zijn reisgids Het Colombia van Gabriel García Márquez letterlijk mee in de voetsporen van de literaire grootmeester. “De publicatie van dit boek is een droom die uitkomt”, vertelt Bayer enthousiast, die meerdere Latijns Amerika reisgidsen op zijn naam heeft staan. In de jaren tachtig werkte hij als journalist in Latijns Amerika en sinds 1985 is hij docent aan de School voor Journalistiek in Utrecht.

Bayers fascinatie voor het Latijns-Amerikaanse continent stamt uit de jaren zeventig, toen hij Sociale Geografie studeerde. “Het is ondefinieerbaar, zoals je op een vrouw kunt vallen.” De vonk sloeg over toen hij in 1976 door Mexico reisde. “Destijds deed bijna niemand dat. Iedereen ging naar Afghanistan, Iran of Turkije. Ik koos bewust geen brandhaarden als El Salvador en Nicaragua. Daar zaten alle grote correspondenten al. Ik richtte me op gebieden waarover niet werd geschreven. Eerst focuste ik me op de Cariben: Grenada, Jamaica, Haïti.Toen de Amerikanen in 1983 een invasie in Grenada pleegden, wist ik ongeveer als enige er iets vanaf.” Later richtte hij zich op Brazilië.

Schimmig

Colombia fascineert Bayer vanwege de grillige natuur en het temperament van de mensen. “Bovendien heeft Colombia een ondergewaardeerde historische gelaagdheid, je hebt de koloniale geschiedenis, maar ook de inheemse. Ik schreef reportages, bijvoorbeeld over Armero, een jaar na dato dat het dorpje door een grote modderverschuiving van de kaart werd geveegd door de uitbarsting van vulkaan Nevado del Ruiz. Daarbij vielen 20.000 doden. Later ben ik voor de Volkskrant naar Bogotá geweest, voor een artikel over het excessieve geweld tussen guerrillabewegingen en regeringsleger. Twee burgemeesters die ik gesproken had, waren dood voordat het artikel verscheen. Bogotá was ook schimmig; toeristisch was het niet interessant.” Nu Bayer voor zijn Márquez-gids met fotograaf Ron Giling op pad ging, was hij prettig verrast. “De veiligheid is verbeterd, in het historische centrum bijvoorbeeld. De leefbaarheid is toegenomen, er gebeurt veel.”

Kerkrat

Als voorbereiding op het schrijven van zijn gids herlas Bayer Márquez’ boeken een aantal keer, en natuurlijk de biografie van Gerald Martin en Márquez’ eigen relaas Leven om het te vertellen. “Als je in het leven van Márquez duikt, zie je een duidelijke relatie tussen zijn eerste twintig levensjaren en de thematiek in zijn boeken. De plekken waar Márquez opgroeide, zijn belangrijk, want daar spelen zijn boeken zich af. En de verliefdheid van zijn ouders stond als basis voor Liefde in tijden van cholera. Márquez heeft armoede meegemaakt. De kolonel krijgt geen post heeft hij geschreven in Parijs, toen hij zelf zo arm was als een kerkrat. Dat zie je terug in het boek.”
Márquez’ autobiografie begint als hij met zijn moeder teruggaat naar zijn geboortedorp Aracataca. “Het is de belangrijkste reis in zijn leven, want hij gaat terug naar zijn jeugd. Daar heeft hij een aantal boeken aan opgehangen, vooral Afval en dorre bladeren. Dat is bijna letterlijk een verslag van die reis. In Aracataca maakte hij dagelijks een wandeling met zijn grootvader naar het postkantoor en het treinstation. Dat kom je in verschillende boeken tegen. Het gaat om zijn eigen ervaringen. Veel personages die in zijn boeken figureren, bestaan echt.”

Geen fantast

Bayers bevindingen verbaasden hem, “omdat ik García Márquez had leren kennen - en zo werd er ook over hem geschreven in recensies - als de grote voorman van het magisch realisme, dat fantastische.” Waarom verbaast hem dat dan? “Omdat hij helemaal geen fantast is. Hij heeft alles opgeslagen, vanaf kinds af aan. García Márquez is een meesterverteller die fantastisch bloemrijk schrijft. Maar hij zegt het zelf: eigenlijk heb ik niets verzonnen van wat ik in mijn boeken schrijf. Dan ben je dus een realist.”
Het belang van Aracataca kan nauwelijks onderschat worden, meent Bayer. “Márquez worstelde met de structuur van een boek dat hij aan het schrijven was, Het huis. Dat ging over het ouderlijk huis. Hij had het verhaal nog niet geïnternaliseerd, dat  is nodig als schrijver. De essentie is dat hij ontdekte dat Het huis zijn leven was, maar ook het leven van veel mensen in die tijd op die plek. En misschien wel van veel mensen in Colombia en zelfs Zuid-Amerika. Want er waren grote veranderingen aan de gang die de samenleving zouden hervormen en dat situeert hij in een kleine plattelandsgemeenschap. Toen hij dat eenmaal had, vloeide het in een keer uit zijn pen. Het resultaat is Honderd jaar eenzaamheid.”

Grotemensenwereld

Wat voor beeld heeft Bayer van Márquez, als persoon? “Eenzaam. In al zijn boeken zitten eenzame mensen, grotendeels gebaseerd op zijn eigen ervaringen. Bolívar in De generaal in zijn labyrint, tot De herfst van de patriarch en De kolonel krijgt nooit post. Zelfs Liefde in tijden van cholera, daarin wacht een man decennialang op de liefde van zijn leven. Ik denk dat het komt doordat hij als klein jongetje is opgegroeid in een grotemensenwereld. Alleen zijn zus was bij hem. Zijn ouders hebben hem de eerste zeven jaar letterlijk in de steek gelaten en hij groeide op bij zijn grootouders. Die  periode heeft hem als mens en als schrijver getekend. De keuze voor eenzaamheid als thema in zijn boeken, dat moet autobiografisch zijn. Zijn literaire status heeft hem nog eenzamer gemaakt. Hij is een beroemdheid.”
Wat opvalt in Bayers boek, is het veelvuldige bordeelbezoek van García Márquez. “Dat klopt. Hij groeide op tussen de hoeren, als het ware. Hij zal er ongetwijfeld gebruik van gemaakt hebben, maar hij vindt er ook warmte en liefde. Hij slaapt bij ze en doet er zijn huiswerk. Ze zijn als ouders voor hem.”

Boekhandel

Dit voorjaar publiceert uitgeverij Meulenhoff een heruitgave van Honderd jaar eenzaamheid, ter ere van de Nobelprijs voor de literatuur die García Márquez precies dertig jaar geleden kreeg. Volgens Bayer past zijn reisgids in een trend voor de toekomst: niet sec een reisgids met ‘wat, waar en hoe’, maar met een thema. “Dan krijgt ie extra kwaliteit. Mijn boek is opgezet als reisboek, maar naarmate het vorderde, zei mijn uitgever ‘dit gaan we niet uitgeven als gewoon reisboek. Dit zit tegen het literaire reizen aan.’ Je hebt lezers die de cultuur waarderen en je hebt lezers die er daadwerkelijk heen willen. Daarom zet de ene boekhandel mijn boek op de plank bij reisgidsen, en de andere bij algemene literatuurwetenschappen of achtergrondboeken over landen.”
“Mijn invalshoek is anders, de structuur is intensiever. De kunst is om die goed te krijgen. Ik verweef het leven van Márquez met zijn werk en de plekken. Literatuur geeft extra dimensie, waarbij je goed moet weten waarover je het hebt.”

Keren we terug naar het fysieke boek. Voor de echte fanaticus: wees eigenwijs en neem deze gids toch mee. Dan laat je die extra spijkerbroek of zware bergschoenen gewoon thuis.

Marcel Bayer, Het Colombia van Gabriel García Márquez, Uitgeverij Dominicus/Gottmer, Haarlem/Becht, 2012, ISBN 9789025749521, €21,95, 229 pag. Fotografie Ron Giling

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug