Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Krijgt Brazilië de eerste groene president ter wereld?

De roerige verkiezingsstrijd van presidentskandidaat Marina Silva

Datum : 01/09/2014
Auteur : Jonathan Watts
Land : Brazilië

Krijgt Brazilië de eerste groene president ter wereld?

Het begon met het volkslied en eindigde met een rap. Daartussen zaten een aangrijpende minuut stilte, politiek getinte voetballeuzen en een oproep tot actie van de vrouw die kans maakt de eerste groene nationale leider ter wereld te worden. De officiële presentatie in São Paulo van presidentskandidaat Marina Silva afgelopen vrijdag was een bijzondere mix van traditie en moderniteit, conservatisme en radicalisme, twijfel en hoop. Toch was deze bijeenkomst voor veel mensen vooral belangrijk omdat ze de zeer reële kans belicht dat een milieuactiviste de macht krijgt in een groot en belangrijk land.

Telenovela

Silva’s verkiezingsstrijd was dramatisch: soms leek het wel bedacht door telenovela-schrijvers. Ze verdriedubbelde haar kansen in de peilingen sinds ze het stokje overnam van de in een vliegtuigcrash omgekomen Eduardo Campos. Na een sterk optreden in het eerste televisiedebat voor de kandidaten suggereren de peilingen dat ze bij de eerste ronde op 5 oktober de tweede plaats zal krijgen, om vervolgens tegenstander Dilma Rousseff te verslaan in de eindronde. Het is een spectaculaire ontwikkeling voor een kandidaat die vorig jaar niet eens een partij had (ze wilde haar eigen partij oprichten, maar de rechtbank besloot dat ze te weinig handtekeningen verzameld had om een campagne te starten). Het was tevens de laatste ontwikkeling in een serie bijzondere gebeurtenissen in het leven van deze vrouw met een gemengde raciale achtergrond, die opgroeide in een arm gezin in het Amazonegebied.

De afstand die Silva – in Brazilië beter bekend als Marina – aflegde vanaf haar geboortedorp was duidelijk tijdens de presentatie, een sjiek evenement in een rijke buurt van São Paulo.  Zo’n 250 gasten wachtten onder de kroonluchters op hun kandidaat terwijl obers met witte handschoenen hapjes en drankjes serveerden. “Dit is het moment voor Marina, we zijn allemaal heel blij,” zo reageerde Sigrid Andersen, een professor aan de universiteit van de staat Paraná en lid van Silva’s Netwerk voor Duurzaamheid. “Zij zal het land in alle sectoren richting duurzaamheid sturen. Dit probeerde ze al toen ze onder Lula minister van Milieu was, maar toen had ze niet genoeg macht. Als ze deze verkiezingen wint, heeft ze de mogelijkheid deze agenda echt door te duwen.”

Het Marina Effect

Ook in de media lijkt dit ‘het moment voor Marina te zijn’. Haar gezicht is niet weg te slaan van voorpagina’s en tijdschriftencovers. Titels zeggen genoeg: “Marina Presidente?”, “Hoe ver kan Marina gaan?”, en “Het Marina Effect”. Toen Silva vrijdag arriveerde verdween ze meteen in een menigte journalisten. Lokale media hebben de 56-jarige Silva beschrijven als frêle, doelend op haar geringe lengte en gewicht. Opvallend is dat dit soort details bij mannelijke kandidaten vrijwel nooit aan bod komen. Vrouwen zijn nog altijd sterk ondervertegenwoordigd in de Braziliaanse politiek. Toch is het niet haar sekse waardoor Silva opvalt: het is eerder haar raciale en regionale achtergrond, en natuurlijk haar ideeën.

Silva is een mix van de drie belangrijkste etnische groepen in Brazilië: onder haar voorouders zijn indianen, Portugese kolonisten en zwarte slaven. In de media wordt ze vooral als “inheems” bestempeld, maar volgens vrienden identificeerde ze zichzelf in een nationale census als “zwart”. In de overwegend blanke wereld van de Braziliaanse politiek is dit uitzonderlijk. “Het is heel belangrijk voor Brazilië om een zwarte president te hebben, zoals dat in de Verenigde Staten zo was met Obama. Het zou een belangrijke overwinning betekenen op het gebied van discriminatie,” zo beweert Alessandro Alvares, lid van de PSB en een van de weinige niet-blanken aanwezig bij de presentatie.

Groen

Toch is vooral Silva’s politieke kleur controversieel. Al jaren staat ze bekend als de belangrijkste groene politica van het land. Aanvankelijk werkte ze als milieuactiviste in de Amazone, waar ze samenwerkte met de vermoorde activist Chico Mendes. Tussen 2003 en 2008 was ze onder Lula minister van Milieu en voerde effectieve wetgeving in om ontbossing tegen te gaan. In haar toespraak afgelopen vrijdag benadrukte ze dat Brazilië de export in vlees en gewassen kan verdubbelen zonder meer regenwouden te kappen. “Als ze gekozen wordt, is Silva de groenste president in de geschiedenis, de eerste zwarte president van Brazilië en de eerste president uit het Amazonegebied,” aldus journalist Altino Machado, uit de Amazonestaat Acre. Hij ontmoette Silva 30 jaar geleden voor het eerst bij een theatervoorstelling. “Marina heeft bewezen een sterke milieuactiviste en beschermer van de Amazone te zijn. Ze heeft ook een sterke ethische inslag en is vrij van elke vorm van corruptie, wat heel zeldzaam is in de Braziliaanse politiek.”

Dit schone, groene imago deed het goed bij studenten, vrouwen en jonge kiezers tijdens haar eerste verkiezingen in 2010. Silva maakte toen deel uit van de groene partij en haalde ondanks lage campagnefondsen en weinig televisieoptredens 20 miljoen stemmen. Dit is nog altijd een wereldwijd record voor een groene partij. Voor deze verkiezingen gaat Silva echter duidelijk voor de winst en verbreedde daarom haar boodschap. Ook koos ze een vicepresident, Beto Alberquerque, met nauwe banden met de agrarische sector.

Een ongewone kandidaat

Met haar achtergrond in gedachte is het bijzonder om Silva te horen spreken voor een elitepubliek in een van de belangrijkste Latijns-Amerikaanse steden. De presidentskandidaat groeide op in het regenwoud in een familie van arme, analfabete rubbertappers. Ze had malaria en hepatitis, werkte als dienstmeisje en leerde pas lezen op haar zestiende. Met de steun van de katholieke kerk raakte ze betrokken bij sociale thematiek, ging ze naar de universiteit en werd ze actief bij een vakbond.

In de Braziliaanse politiek is ze een opvallende verschijning. In haar toespraken komt ze streng en serieus over. Ze praat snel, als een leraar die een hoop materiaal erdoor wil jagen. Ze is duidelijk een vrouw met een missie. Afgezien van een enkel grapje en een pauze voor applaus mist ze duidelijk de jovialiteit van oud-president Lula. Het tevreden stellen van haar publiek is voor Silva geen prioriteit. Haar principes zijn belangrijker dan haar politieke bondgenoten. Dit is tevens de reden dat de PSB al de vierde partij is waar ze zich aan verbindt. Het leidt ook tot kritiek: ze zou egoïstisch zijn, een ‘loner’ en te idealistisch om echte verandering door te voeren. Een positievere interpretatie toont haar als een buitenstaander die zich niet aan wil passen aan het politieke wereldje van Brasilia.

Compromissen

Voor een electoraat dat moe is van schandalen en corruptie is dit tevens haar aantrekkingskracht. Veel van haar aanhangers maakten deel uit van de grootschalige protesten die vorig jaar plaatsvonden in heel Brazilië. Toch sluit Silva nu, als deel van een coalitie, ook compromissen. Haar regeringsprogramma, dat vrijdag gelanceerd werd, probeert haar standpunten als milieuactiviste te combineren met de meer zakelijke inslag van de PSB. Het resultaat is een mengelmoes met punten voor zowel de protesterende menigtes (10 procent van het BNP zal binnen vier jaar worden uitgegeven aan gezondheidszorg), de financiële markten (meer macht naar de centrale bank), en voor haar oude garde van milieuactivisten.

Op milieugebied bepleit haar programma onder andere meer diversiteit in de energievoorziening, met meer wind- en zonne-energie; een grotere productie ethanol; onderhoud van hydro-elektrische dammen; en het terugdringen van aardwarmte en oliewinning. De veranderingen kunnen dramatisch zijn, maar zijn voorlopig nog weinig specifiek. In haar toespraak bekritiseerde Silva de bouw van de Belo Monte dam, de grootste waterkrachtcentrale in Latijns Amerika als hij klaar is, maar sprak niet over de eventuele bouwstop van andere controversiële dammen die nog in de planning staan. Ook was ze voorzichtig met het accepteren van haar rol als ‘groene voorvechter’ als ze gekozen wordt. Wel zei ze: “Duurzame ontwikkeling is een globale trend die te zien is in China, India en andere landen. Als ik gekozen wordt wil ik Brazilië een symbool van die trend maken. Het zal niet alleen om ons gaan, maar we hebben wel veel mogelijkheden.”

Gaudêncio Torquato, professor politieke communicatie aan de universiteit van São Paulo, zegt dat Silva wel meer flexibiliteit moet tonen, anders zal ze nooit kunnen regeren. “De discussie rondom duurzaamheid moet verweven worden met het dagelijks leven in Brazilië. Je kunt geen land regeren met een fundamentalistische visie op de politiek.”

Controversieel voor links en rechts

Toch wordt ze door velen als controversiële kandidaat gezien. Verschillende oude leden van de PSB vertrokken toen Silva als kandidaat werd aangekondigd. Belangrijke zakenmensen, zeker in de agrarische sector, zien haar beleid als anti-ontwikkeling. “De grootste kritiek die de agrarische sector op haar heeft is radicalisme. Milieuthematiek is voor haar een dogma, een religie,” aldus Kátia Abreu, belangrijke vertegenwoordiger van de agrarische lobby in het Braziliaanse congres. “Haar leven lang heeft Silva gestaan voor het milieu en toonde daarbij een sterke haat tegen de agrarische wereld. Deze vijandige houding heeft ze bewust uitgedragen: ze benadert ons agressief.”

 Ook in de progressieve hoek zijn er echter bezwaren. Sommigen vrezen dat Silva conservatief zal zijn op sociaal gebied wegens haar evangelische geloof. Zo zou ze tegen abortus en het homohuwelijk zijn. Bekenden van Silva zeggen echter dat ze niet dogmatisch is op deze gebieden. Een van de grootste, positieve reacties die ze uitlokte tijdens de presentatie was toen ze haar steun betoonde aan de beweging voor homoseksualiteit. Germano Marino, directeur van de Acre Homoseksuele Associatie, zegt dat hij ondanks haar geloof voor Silva zal stemmen. “Ik denk dat zij is wat Brazilië nodig heeft. Zij kan de dialoog openen waardoor wij meer rechten zullen krijgen. Marina heeft nooit positie ingenomen tegen homoseksuelen. Ik ga op haar stemmen omdat ik in haar geloof en omdat mensen het recht hebben hun eigen religie te kiezen.”

Mengelmoes

De overwinning voor Marina Silva is echter nog lang niet zeker. Er is nog meer dan een maand te gaan voor de verkiezingen, genoeg tijd voor nieuwe wendingen. Wellicht zeggen mensen nu op Silva te stemmen wegens sympathie voor de dood van Campos. Ook kunnen andere kandidaten voordeel hebben aan hun grotere campagne budgeten en meer zendtijd op televisie. Toch lijkt nu het moment van Silva te zijn. Ze heeft de steun van straatprotesteerders, zakenmensen en milieuvoorstanders, gemengde gevoelens onder homoseksuelen en extreem linkse stemmers die tegen marktwerking zijn, en uitgesproken vijandigheid van de agrarische lobby.

Dus waar staat deze ongewone kandidaat voor? De traditionele politieke voorkeuren links en rechts gaan niet echt op, net als de raciale etiketten zwart en blank. Groen is zeker een belangrijk bestanddeel van de mengelmoes Marina Silva, maar hoe verdund dit zal zijn zal waarschijnlijk pas aan het einde van deze kleurrijke campagne duidelijk worden.

Dit artikel is vertaald en bewerkt door Simone Kalkman.

Bron : The Guardian
Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug