Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Kroniek van een aangekondigde overwinning

12 oktober verkiezingen in Bolivia

Datum : 03/10/2014
Auteur : Ton Salman
Land : Bolivia

Kroniek van een aangekondigde overwinning

Vrijwel zeker zal Evo Morales op 12 oktober voor de derde keer achtereen de Boliviaanse presidentsverkiezingen winnen. Vermoedelijk verliest zijn partij, de MAS, wel de tweederde meerderheid in het parlement. Door die meerderheid hoefde Morales afgelopen jaren nooit inhoudelijk met de oppositie te discussiëren en te onderhandelen. De verkiezingscampagne is vol vuilspuiterij en wederzijdse beschuldigingen. 

Bijna 6 miljoen Bolivianen zullen op 12 oktober hun stem uitbrengen voor Kamer van Afgevaardigden, Senaat én president. Het zijn de tweede verkiezingen sinds de nieuwe grondwet in 2009 in werking trad. En daarom is Evo Morales andermaal presidentskandidaat. Eén herverkiezing mag volgens die grondwet. Maar de oppositie bestrijdt die redenering: voordat de nieuwe grondwet ging gelden, was hij ook al eens tot president gekozen, in december 2005. Dit is dus de derde keer; opnieuw beginnen te tellen bij een grondwetswijziging vindt de oppositie een valse manoeuvre.

Deze controverse zet de toon. Behalve door inhoudelijk politieke verschillen wordt de campagne gekenmerkt door irritaties, gekibbel over gedragsregels, beschuldigingen over de inzet van overheidsfondsen door regeringspartij MAS (Beweging voor het Socialisme) en misbruik van officiële openingen van infrastructurele werken in het gezelschap van regionale kandidaten, opnieuw om de MAS te promoten. Er lopen ook rechtszaken tegen kandidaten die onterecht beweerd zouden hebben te wonen in de regio waarin ze verkiesbaar zijn. Over dit zogenaamde ‘electorale delict’ zijn er van twee kanten beschuldigingen. Zwartmaken van de opponent is integraal onderdeel van de campagnestrategieën.

Terugtreden van vrouwen

De oppositie beschuldigde het publieke televisie Canal 7 sterk pro-MAS te zijn. Minister van communicatie, Amanda Dávila, haastte zich de onafhankelijkheid van Canal 7 te benadrukken. Zij beklemtoonde de “totale autonomie”, óók van de beslissing om de debatten tussen de verschillende presidentskandidaten niet uit te zenden. Deelname daaraan was overigens door Morales minzaam afgewezen. Enkele dagen later, na wat uitpluiswerk van de pers, moest de minister op 1 oktober toegeven dat nota bene zijzelf in het bestuur van de zender zat, naast nog verscheidene andere ministers. “Maar ik heb geen speciale bevoegdheden”, voegde ze toe.

Verder zijn er minder hoogstaande akkefietjes. Van de 50 procent vrouwen die nu officieel kandidaat zijn voor districten, zal na de verkiezing een flink deel terugtreden ten faveure van de ‘vervanger’, de tweede man. Te midden van nationale debatten over terugdringen van geweld tegen vrouwen trok parlementskandidaat Jaime Navarro van oppositiepartij UD zich terug omdat hij zijn echtgenote mishandelde. Een vinnige discussie ontstond nadat twee leiders  van inheemse afkomst, Luis Gallego uit de Potosí-regio en Damián Condori van de vakbond van landarbeiders, verklaarden dat hun gemeenschappen en organisaties verplicht waren ‘en bloc’ (dus voor president, Senaat en Kamer van Afgevaardigden, en op nationaal en districtsniveau) op MAS-kandidaten te stemmen. Variabel stemmen, zoals landelijk op de MAS en in het district op een oppositiekandidaat, zou die kiezer mogelijk zelfs op zweepslagen komen te staan. Niet iedereen vond dat een goede invulling van het principe van vrije en geheime verkiezingen. 

Wapenfeiten

Vijf verschillende partijen en allianties doen aan de verkiezingen mee. De Movimiento al Socialismo (MAS) heeft de zittende president en vicepresident Evo Morales en Alvara García Linera als kandidaten. Zij staan er goed voor in de peilingen, domineren de politieke discussies, en beschikken over een partijapparaat dat hun dominante aanwezigheid in alle regio’s van het land onderstreept. Daarnaast maken zij goede sier met een reeks wapenfeiten uit de afgelopen regeerperiodes: solide economische groei, groeiende werkgelegenheid, afname van de (extreme) armoede, succesvolle herverdelingsmaatregelen zoals bonussen voor zwangere vrouwen, voor kinderen die hun schooljaar voltooien, en voor ouderen. Ze kunnen ook wijzen op kredieten voor arme boeren en micro-ondernemers, investeringen in gezondheidszorg en onderwijs, en verbeteringen in de dienstverlening van de overheid. De recentste peilingen geven de MAS 54 procent van de stemmen.

De centrumlinkse Movimiento Sin Miedo (MSM) ging ooit lijstverbindingen aan met de MAS, maar beide kampen zijn gebrouilleerd geraakt. De partij heeft haar bolwerk in La Paz, waar burgemeester Luis Revilla grote populariteit geniet. Zijn voorganger op die plek, Juan del Granado, is de presidentskandidaat, maar kampt met relatieve onbekendheid buiten de La Paz-regio. Kandidaat voor het vicepresidentschap is Kamerlid Adriana Gil uit de Santa Cruz-regio, maar peilingen suggereren dat deze manoeuvre nauwelijks helpt om deze ‘geografische handicap’ te overwinnen. De partij staat op slechts 3 procent in die peilingen.

De derde partij, de Partido Demócrata Cristiano (PDC), heeft Jorge (Tuto) Quiroga als kandidaat. Die was al eens president, van 2001-2002, toen hij als vicepresident de ernstig zieke president Hugo Banzer opvolgde. Met Tomasa Yarhui, zijn toenmalige minister van landbouw, als kandidaat voor het vicepresidentschap lijkt deze conservatieve partij slechts weinig Bolivianen aan te spreken. De peilingen wijzen op ongeveer 7 procent.

Dan is er de Partido Verde de Bolivia (PVB). Fernando Vargas, een regionale leider tijdens het conflict tussen inheemse groepen en de regering over de wegaanleg door natuurpark TIPNIS, is presidentskandidaat, en Margot Soria staat naast hem. Deze partij staat lijnrecht tegenover de MAS – een directe erfenis van de strijd over de weg. De partij is te klein, en beschikt over te weinig hulpbronnen, om een reële bedreiging voor andere kandidaten te zijn. Slechts 1 procent is voornemens deze partij te steunen.

Tenslotte is er de Unidad Democrática (UD), een alliantie tussen de aloude Unidad Nacional van eeuwige presidentskandidaat en grote cementondernemer Samuel Doria Medina en de Partido Demócrata, die geleid wordt door Rubén Costas en haar basis heeft in het Santa Cruz departement. Zij presenteren Doria Medina als presidentskandidaat en Ernesto Suárez (ooit gouverneur van Santa Cruz) als vicepresidentskandidaat. Veel mensen zien de UD als de partij van de bazen van de agrobusiness van Oost-Bolivia rond Santa Cruz. De partij zou 14 procent kunnen halen - nog altijd een afgrond verwijderd van de MAS.

Vuilspuiterij

Dat de MAS zal winnen, is opgelegd pandoer. Maar de MAS zal waarschijnlijk voor het eerst bij landelijke verkiezingen met afnemende steun worden geconfronteerd. Daardoor verliest de partij vermoedelijk de tweederde meerderheid in de Kamer van Afgevaardigden en de Senaat. Door die tweederde meerderheid bleven debatten in het parlement afgelopen jaren een wassen neus. Grote, grondwettelijke kwesties betreffende wetsvoorstellen waren hamerstukken en de MAS werd veelvuldig beschuldigd dat ze zelfgenoegzaam zaken doordrukte, zonder zich inhoudelijk echt te verantwoorden. Veel politieke waarnemers, maar ook veel gewone Bolivianen, steunen het idee dat overleg, onderhandeling en dialoog het kenmerk van democratie zou moeten zijn. Zij zullen dus blij zijn met een minder overheersende MAS in de volksvertegenwoordiging.

Of zulke nieuwe verhoudingen de sfeer veel zullen verbeteren, blijft echter de vraag. Politieke confrontaties, zoals in de verkiezingscampagne, zijn vaak vuilspuiterij, vliegen afvangen en pogingen de tegenstander te diskwalificeren of in haar opereren te saboteren. Urgente zaken als industrialisatiebeleid, werkelijke decentralisatie, de manier en bekostiging van armoedebestrijding, de rol van inheemse ecologische of politieke inspiraties voor nationale strategieën en participatiekanalen – al deze dingen worden nauwelijks serieus inhoudelijk besproken. De sfeer is vaak bitsig en de toonzetting meer op de man dan op de bal.

Dit blijft een probleem van de hedendaagse Boliviaanse politiek. Het lijkt erop dat, mede door de nu bijna tienjarige hegemonie van de MAS, deze praktijk nog niet zal veranderen. Pas wanneer evenwichtiger verkiezingsuitkomsten partijen dwingen tot onderhandelingen en coalities, zal de noodzaak ontstaan een paar ons ‘polderen’ toe te voegen aan de kilo’s zwartmakerij die vooralsnog domineren. 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug