Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Land van de eeuwige lente?

Guatemala: een opeenstapeling van microklimaten

Datum : 14/09/2018
Auteur : Marjolein Keijsper
Land : Guatemala

Land van de eeuwige lente?

De komende zes weken besteden we in een nieuwe Special aandacht aan Guatemala. Met een gemiddelde temperatuur van zo’n twintig graden zou je Guatemala de titel lenteland kunnen geven. Maar een gemiddelde zegt niet veel over hoe het daadwerkelijk voelt.

 

Afhankelijk van het tijdstip van de dag en de hoogte waar je je bevindt, heb je een muts en dikke trui nodig of loop je te puffen in dunne zomerkleding. Het bergachtige land wordt door grote hoogteverschillen gekenmerkt; het klimaat is in feite een opeenstapeling van microklimaten. De bergketen Sierra Madra, doorkruist het land van oost naar west en een aantal van de ruim dertig vulkanen is nog steeds zeer actief. Bijna dagelijks voel je de aarde bewegen en komen er pluimen uit de kraters van de vulkanen. Men wordt onrustig als er een tijdje niets beweegt. Dat kan de voorbode zijn van een zware beving of uitbarsting, zoals de zware eruptie van de vulkaan Fuego in juni van dit jaar.

Verkeersdrempels

Het wegennet is in afgelopen vijftien jaar - mede door grote buitenlandse investeringen - behoorlijk verbeterd, maar een rit door Guatemala blijft intensief en tijdrovend. Hoogteverschillen van zeeniveau tot ruim 3000 meter, landverschuivingen, slecht onderhoud, bussen die in volle vaart bochten aansnijden en pick-ups overladen met mensen. Ook zijn er bijna vierduizend verkeersdrempels die vaak aangelegd worden door de bevolking zelf om de snelheid uit het verkeer te halen en die túmulos (letterlijk: grafheuvels) worden genoemd. Alle verkeersdeelnemers maken gebruik van dezelfde weg: automobilisten, fietsers en voetgangers. Het is onveilig om te reizen, zeker ´s nachts. Je weet nooit hoe lang een kilometer duurt, en daarom wordt de afstand niet in kilometers maar in tijd uitgedrukt.

De bereikbaarheid bepaalt voor een deel de grote verschillen in het land. Guatemala-stad is druk en vol, en er wordt nog steeds bijgebouwd, vooral kantoor en woontorens in het hogere marktsegment. Wonen in de hoofdstad is duur, er zijn luxe winkels en hotels, maar ook verkeersopstoppingen, sloppenwijken en moorddadig geweld. Gewelddadige bendes (maras) infiltreren steeds meer in de samenleving, ook buiten de hoofdstad.

Verder van de hoofdstad wordt de sociale en economische ongelijkheid ook op andere manieren zichtbaar. De inheemse (indígena) bevolking, bestaande uit 22 volken met Maya-wortels, Garifuna’s en Xinca´s, wonen in een andere wereld. Meerdere generaties leven samen onder één (golfplaten) dak. Er wordt voor eigen verbruik verbouwd, vooral maïs en frijoles (bruine bonen). De inheemse rurale bevolking heeft weinig toegang tot goed onderwijs, gezondheidszorg en andere basisvoorzieningen.

Mobieltje

Tot vijftien jaar geleden waren veel regio´s ook geïsoleerd doordat er geen of slechte telefoonverbindingen waren. Men was afhankelijk van de radio. Dat is razendsnel veranderd. Ruim 85 procent van de bevolking heeft nu een mobieltje en daarmee contact met de wereld buiten hun dorp. Toch heeft dit nog niet voor wezenlijke verbeteringen van hun leefsituatie gezorgd. Guatemala is een van de armste landen van Latijns Amerika en zo’n 60 procent van de bewoners leeft onder de armoedegrens. Om aan de armoede te ontsnappen, wagen jaarlijks nog steeds duizenden Guatemalteken het risico van de erbarmelijke tocht over land naar de Verenigde Staten. Daar kunnen ze in de illegaliteit wel geld verdienen, dit wordt ook naar de achtergebleven familie gestuurd. Het is een van de belangrijke bronnen van inkomsten voor het land.

De vredesakkoorden, getekend in 1996 na decennia van vreselijke repressie met ruim 200.000 doden en vermisten, hebben het land niet in een rustig vaarwater gebracht. Is de Guatemalteekse politieke lente begonnen in 2015 toen de regerende president wegens corruptie moest aftreden en gevangen werd gezet? Het valt te bezien. De huidige president Jimmy Morales heeft besloten om het mandaat van de Cicig  (Internationale commissie tegen de Straffeloosheid in Guatemala, ingesteld door de Verenigde Naties) niet te verlengen. De inheemse bevolking speelt een bescheiden rol in de politiek, zeker op landelijk niveau. Zo´n twintig rijke families, vooral grootgrondbezitters, bepalen de koers van het land.

Nederland heeft haar ambassade in Guatemala in 2013 gesloten. Veel hulporganisaties, die na 1996 massaal in Guatemala neerstreken, zijn inmiddels weer vertrokken. In die periode opgerichte lokale organisaties hebben het zonder financiële steun niet altijd gered, maar sommige zijn er ook sterker uitgekomen. Ze laten steeds meer van zich horen.

Toeristen

Voor toeristen is de Maya-route die over de landsgrens met Mexico gaat een populaire reisbestemming. Maar voor deze route kan een afstammeling van de Maya´s alleen met veel moeite een visum krijgen. Guatemala is ook populair om Spaans te leren. Er zijn veel talenscholen. Als je naast de cursus bij een lokale familie woont, leer je in een paar weken Spaans en veel over de cultuur en dagelijkse gebruiken.

De trotse Chapin, zoals de Guatemalteken zichzelf graag noemen, houdt vast aan tradities. De familie is belangrijk en veel kinderen een zegen. Ze zijn goed in zelfspot en het leven wordt per dag geleefd en gevierd.

In de Special zullen we een aantal thema´s onder de aandacht brengen; Wat is de relatie tussen Nederland en het bankbiljet van één Quetzal? Kunnen vissers uit Champerico nog uitvaren? Hoe staat het met mensenrechten, politiek, economie en armoede? Op welke wijze vangt Guatemala landgenoten op die in Mexico of de Verenigde Staten op zoek waren naar een beter leven, maar zijn uitgewezen? Wat was een hoopvolle periode in de geschiedenis van het land? Hoe gaat het met Nederlanders in Guatemala en met Guatemalteken in Nederland? Bestaat de zesde staat ´Los Altos´ nog? Wordt de klederdracht (trajes típicos) nog op traditionele wijze gemaakt? En natuurlijk een heerlijk recept van een niet alledaags traditioneel gerecht.

 

Deze bijdrage is een onderdeel van de Special ‘Guatemala’, najaar 2018.

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug