Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Mexico verworden tot mediacratie

Mediagigant Televisa bekokstooft verkiezingsoverwinning PRI

Datum : 17/07/2012
Auteur : Mark van den Brink
Land : Mexico

Mexico verworden tot mediacratie

Op zondag 1 juli 2012 zijn in Mexico de nieuwe presidentsverkiezingen gehouden. De 45 jaar oude televisiegenieke Enrique Peña Nieto van de PRI werd na een vlugge telling van de stemmen door de Mexicaanse kiesraad IFE een duidelijke voorsprong toegedicht. Op dezelfde dag, laat op de avond, claimde Peña Nieto dan ook de overwinning. Wanneer Peña Nieto officieel als president wordt benoemd, zal hij in december geïnaugureerd worden en een termijn van zes jaar uitdienen.

Maar de verkiezingen in Mexico verliepen verre van vlekkeloos en een flink deel van de Mexicaanse bevolking is woedend over wat zij ziet als ‘gestolen’ verkiezingen. Een week na de verkiezingen gingen in Mexico-Stad en andere delen van het land enkele tienduizenden mensen de straat op in een ‘Mega Marcha’ (grote mars) om te demonstreren. Met borden en spandoeken in het Engels, Japans, Frans, Duits en andere talen vroegen ze de aandacht van de internationale pers en vroegen internationale politieke leiders en ambassades om Peña Nieto niet te erkennen als president. Er worden meer demonstraties verwacht.

Politieke dinosaurus

Na twaalf jaar oppositie komt met de overwinning van Peña Nieto de Institutioneel Revolutionaire Partij (PRI)  in Mexico terug aan de macht. De partij was eerder tot de laatste eeuwwisseling 71 jaar onafgebroken aan het bewind. Men spreekt dan ook van de terugkomst van een politieke dinosaurus. De partij begon ooit als een socialistische partij, die in de jaren dertig de olie-industrie nationaliseerde. Hierna zou de PRI steeds meer naar het centrum van het politieke spectrum opschuiven en een corporatistisch model als bewind installeren. De PRI ontpopte zich als een dominante partij, die soms meedogenloos afrekende met politieke demonstraties en aan de macht bleef door corruptie, patronage en verkiezingsfraude. Mexico was onder de PRI niets meer dan een schijndemocratie, wat door de Peruaanse schrijver Mario Vargas Llosa is omschreven als “de perfecte dictatuur”.

Waar in veel andere Latijns-Amerikaanse landen de laatste veertien jaar links georiënteerde regeringen zijn gekozen en herkozen, zet Mexico zich duidelijk af tegen deze trend. De keuze voor linkse regeringen is een reactie op het falen van de economie tussen 1980 en 2000. Sinds het laatste decennium is de economische situatie in Latijns Amerika sterk verbeterd, met uitzondering van Mexico, waar de armoede de laatste jaren zelfs drastisch is toegenomen.

Supermarkt

Opmerkelijk was dat niemand op 1 juli de straat op ging om de geclaimde overwinning van Peña Nieto en de terugkomst van de PRI te vieren. De Mexicaanse bevolking leek eerder verdoofd. In het centrum kwamen duizenden jongeren bij het monument van de Mexicaanse Revolutie bijeen, om te protesteren tegen het 'opleggen' van Peña Nieto door de media, het opkopen van en het knoeien met stemmen. The Washington Post berichtte dat de verkiezingen in Mexico “noch schoon noch eerlijk waren”. Er was sprake van omkoping op grote schaal en het was misschien wel de grootste verkiezingsfraude uit de Mexicaanse geschiedenis.
In juni begonnen al de beschuldigingen van het opkopen van stemmen. Deze werden bevestigd toen grote groepen mensen aan de rand van Mexico-Stad zich naar winkels haastten om hun cadeaupassen van 100 tot 700 pesos (5 tot 35 euro) te verzilveren. Velen gaven toe dat de passen door PRI-aanhangers voor de verkiezingen waren uitgedeeld. Éen van de winkels die hier een groot aandeel in heeft, is de Mexicaanse supermarktketen Soriana. Het verstrekken van giften tijdens verkiezingen is op zich niet illegaal in Mexico, mits deze als campagneuitgaven aan de Mexicaanse kiesraad kenbaar worden gemaakt. Maar het geven van giften om kiezers te dwingen om op de partij te stemmen, is wel een misdaad.

De PRI heeft een lange reputatie van het opkopen van stemmen, het plegen van intimidatie en het opzoeken van de grenzen van de wet. In het bijzonder bij arme gemeenschappen. Tijdens de laatste verkiezingen is dit meer dan ooit voor het voetlicht gebracht. Dankzij het vele gebruik van mobiele telefoons en sociale media zijn tal van video's en bestanden van stembusfraude op het internet gepubliceerd. “Mexico, je hebt je toekomst verpatst voor 500 pesos!”, stond er te lezen op spandoeken. Over sommige hoofden van standbeelden in de hoofdstad waren plastic boodschappentassen van Soriana getrokken.

Televisa

Meer bepalend voor de verkiezingen dan het opkopen van stemmen was de rol van mediagigant Televisa. De PRI en Televisa onderhouden een hechte band, die teruggaat tot ruim drie decennia geleden. Het Mexicaanse politieke tijdschrift Proceso liet er geen twijfel over bestaan dat Televisa de verkiezingsoverwinning van Peña Nieto heeft bekokstoofd. Het nummer dat een dag na de presidentsverkiezingen uitkwam, toont het logo van het televisiestation met de Mexicaanse presidentiële sjerp. Televisa is het grootste communicatiebedrijf in de Spaanstalige wereld en heeft invloed op 70 procent van het Mexicaanse publiek. Haar nieuwsprogramma's zijn de voornaamste bron van informatie voor de bevolking. Publieke televisie bestaat bijna niet en het aanzien van de geschreven pers is beperkt.

De dagelijkse radio- en televisieuitzendingen van Televisa zijn vaak onderdeel van betaalde publiciteit en dienen niet alleen om te informeren, maar ook voor het lanceren van politieke kandidaten voor een publiek ambt. Zogenaamde objectieve deskundigen, in dienst van Televisa, geven hun versie van de werkelijkheid en legitimeren daarmee de visie van het bedrijf dat voor de ´nieuwsvoorziening´ heeft betaald. Televisa onderhoudt innige banden met opiniebureaus die peilingen publiceren, die verre van betrouwbaar zijn voor het meten van de kiestendens. In werkelijkheid is het politieke propaganda en worden ze gebruikt om leugens te verspreiden. Zo werd er een strategie uitgestippeld om de kandidatuur van de linkse rivaal Andrés Manuel López Obrador aan te vallen en te besmeuren.

The Guardian publiceerde op 8 juni bewijzen die aantoonden dat Televisa op deze wijze de weg naar het presidentschap voor de PRI plaveide. Televisa ontkende alles en eiste excuses van de Britse krant voor het publiceren van deze 'leugens'. Het is veelzeggend dat Televisa de protestmars, een week na de verkiezingen, doodzweeg en niets ervan versloeg. In plaats daarvan ging alle aandacht uit naar de huwelijksvoltrekking van twee beroemde Mexicaanse acteurs. Tijdens de uitzending waren buiten de kerk de duizenden demonstranten te horen die meer democratie in Mexico eisten.

Mediacratie

Mexico is verworden tot een mediacratie. De rechtse media hebben de macht om de publieke opinie sterk te beïnvloeden. Ze doen dit niet door het aanbieden van hoop of een betere toekomst, maar door het zaaien van angst. Zolang de rechtse vleugel in Mexico de controle over de media behoudt, zal het verkiezingen blijven manipuleren en zal Mexico altijd een beperkte vorm van democratie houden en ver terugvallen op zijn economische potentie.
In andere landen in Latijns Amerika hebben linkse presidentskandidaten ook te maken met vijandige media, maar zij wonnen wel de verkiezingen. In sommige landen is het zelfs erger gesteld met de media dan in Mexico. De leiders van Ecuador en Bolivia werden geportretteerd als een 'tweede Hugo Chávez', maar ze lachten deze aantijgingen weg. Wanneer de rechtse media in Mexico hetzelfde doen met de linkse kandidaat López Obrador, wat sinds 2006 gebeurt, dan heeft het een ander effect. En daarbij kan de invloed van de Verenigde Staten wel eens een grote rol  spelen. Het land zit niet te wachten op een socialistische staat pal aan de zuidelijke grens.

Drugsoorlog

Politicoloog John M. Ackerman betoogt dat Peña Nieto net als zijn voorganger Felipe Calderón een groot probleem zal hebben om te worden erkend als de legitieme leider van het Mexicaanse volk. In 2006 won Calderón de verkiezingen nipt. Om dit resultaat niet in gevaar te brengen, weigerde hij een hertelling en verschafte geen toegang tot de stemmen aan burgers. Dit zorgde ervoor dat er grote twijfel bleef bestaan over zijn marginale voorsprong van 0,58 procent op zijn directe rivaal López Obrador. Ook al omdat er grote onregelmatigheden hadden plaatsgevonden. Tot de dag van vandaag gelooft een derde van de Mexicaanse bevolking niet dat Calderón de verkiezingen eerlijk heeft gewonnen en minstens 40 procent vertrouwt een verkiezingsuitslag in het algemeen niet.

De twijfel over de legitimiteit van zijn presidentschap verklaart voor een groot gedeelte hoe Calderón zich gedroeg als president. In plaats van de wortels van de maatschappelijke problemen aan te pakken, zoals het bestrijden van corruptie en het verminderen van de armoede en de ongelijkheid, paste Calderón een 'shock and awe' tactiek toe in het bestrijden van de gewelddadige drugskartels. Dit stemde tot tevredenheid bij de media en buitenlandse leiders, maar zijn tactiek blijkt hoogst ineffectief te werken en in wezen voert Calderón een drugsoorlog tegen zijn eigen bevolking.

Peña Nieto is hard op weg om hetzelfde lot als Calderón te ondergaan. In plaats van te wachten op de officiële uitslag, is hij al begonnen met het samenstellen van zijn overgangsteam en presenteerde hij zichzelf als de gekozen president bij de Amerikaanse media. Dit is een valse representatie. Volgens de Mexicaanse kieswetten kan alleen het electorale tribunaal een kandidaat benoemen als gekozen president, nadat de verkiezingen volledig zijn herzien en als legitiem kunnen worden beschouwd. Maar rapporten suggereren dat zich op grote schaal duizenden onregelmatigheden tijdens de verkiezingen hebben voorgedaan. Daarna waren aanhangers van de PRI al bezig met het verbranden van de stembiljetten.
 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug