Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Michelle Bachelet wint eerste ronde presidentsverkiezingen

Meerderheid in parlement, maar niet voor grote hervormingen

Datum : 28/11/2013
Auteur : Jan de Kievid
Land : Chili

 Michelle Bachelet wint eerste ronde presidentsverkiezingen

De sociaaldemocratische oud-presidente Michelle Bachelet kwam in de eerste ronde op 17 november een paar procent stemmen tekort om direct opnieuw tot president te worden gekozen. Hoogstwaarschijnlijk wint ze de tweede ronde op 15 december. Haar meerderheid in het parlement is echter te klein om ingrijpende hervormingen door te voeren. 

Michelle Bachelet werd op 17 november met grote voorsprong eerste bij de Chileense presidentsverkiezingen als kandidaat van het samenwerkingsverband Nieuwe Meerderheid. De populaire sociaaldemocratische oud-presidente (2006-2010) kreeg 46,7 procent van de stemmen, bijna twee keer zoveel als de 25,0 procent van de kandidaat van de rechtse Alliantie voor Chili, Evelyn Matthei.Zij is net als Bachelet dochter van een luchtmachtgeneraal. Van 1990 tot 2010 leverde de coalitie met de naam Concertación (christendemocraten en sociaaldemocraten) steeds de presidenten en regeringen. Sinds in 2013 de Communistische Partij (PC) zich hierbij aansloot, heet de coalitie Nieuwe Meerderheid. In 2010 won rechts met Sebastián Piñera de presidentsverkiezingen. 

“Slecht persoon”

Toch was de vreugde in het Bachelet-kamp maar matig, want men had gehoopt op een meerderheid in de eerste ronde. Nu komt er een tweede ronde op 15 december tussen Bachelet en Matthei. De zeven uitgeschakelde kandidaten hebben hun aanhang geen stemadvies voor de tweede ronde gegeven. Marco Enríquez-Ominami, een voormalig sociaaldemocratisch parlementslid met liberaalprogressieve ideeën, haalde 11 procent en Franco Parisi, een onafhankelijke econoom, eindigde met 10 procent als vierde. Beiden kondigden aan op 15 december niet te gaan stemmen. Parisi verklaarde wel dat “Michelle Bachelet de volgende president van Chili zal zijn, omdat een slecht persoon zoals Matthei nooit president zal worden.” Naast Matthei was er geen rechtse kandidaat van betekenis. Drie radicaal linkse of groene kandidaten haalden samen 5,4 procent. Een van hen verklaarde dat hij zelfs in zijn “derde reïncarnatie” niet voor Bachelet zou stemmen. Een ander riep ook haar aanhang op om niet te gaan stemmen. 
De aanhang van radicaal en ecologisch links zal voor een deel wegblijven. Degenen die wel stemmen, doen dat zeker niet op Matthei. Volgens een enquête vlak na de eerste ronde zal van de kiezers op Enríquez-Ominami en Parisi ruim de helft op Bachelet stemmen, ruim 10 procent op Matthei en een derde deel thuisblijven. 

Afgehaakt

Hoogstwaarschijnlijk gaat Bachelet dus die tweede ronde winnen en daarmee rechts na vier jaar weer uit het presidentiële Monedapaleis verdrijven. Over de omvang van die overwinning bestaat onzekerheid,die vooral wordt veroorzaakt door een verandering in de kieswet. Bij deze presidents- en parlementsverkiezingen hoefden de kiezers zich voor het eerst niet van tevoren in te schrijven in de kiesregisters. Ze zijn ook niet meer – zoals voorheen het geval was – verplicht om te stemmen. Dat kan gevolgen hebben voor de opkomst in de tweede ronde en daarmee voor de uitslag. 
Nu stemmen niet meer verplicht is, hebben veel minder mensen hun stem uitgebracht. De opkomst was met 49 procent het laagste sinds het einde van de dictatuur in 1990, op het lage niveau van de Verenigde Staten en onder het Latijns-Amerikaanse gemiddelde. De afgelopen jaren zijn vooral arme jongeren afgehaakt. Daarmee worden verkiezingen steeds meer een elitaire en klassengebonden aangelegenheid.

Feministen

Als Bachelet wint, kan zij rekenen op een ruimere meerderheid in het parlement dan de Concertación sinds 1990 ooit heeft gehad. Terwijl in 2009 de Concertación en de rechtse Alliantie vrijwel evenveel zetels behaalden, heeft de Nieuwe Meerderheid nu 68 zetels van de 120 in de Kamer van Afgevaardigden en 21 van de 38 in de senaat, tegenover 48 en 16 voor de Alliantie. Vooral de extreemrechtse Pinochetistische UDI leed verlies: van 38 naar 29 zetels in de Kamer. 

Vier jongeren, die opvallend veel stemmen kregen, doen hun intrede in de Kamer. Het zijn leiders van de grote studentenprotesten van de afgelopen jaren. De bekendste, Camila Vallejo van de Communistische Partij (PC), haalde in haar district (per district worden twee kandidaten gekozen) zelfs 43,7 procent en haar partijgenote Karol Cariola 38,5 procent. Giorgio Jackson en Gabriel Boric deden mee als onafhankelijke linkse kandidaten. Ook de 46-jarige Iván Fuentes komt voort uit sociale bewegingen. Hij is leider van een grote lokale protestbeweging in Aysén in Zuid-Chili. Deze vijf willen ook als parlementariërs verbonden blijven met de sociale bewegingen en daarbij misschien als groep samenwerken. In hoeverre ze daarbij kunnen afwijken van de partijdiscipline van de PC, zal moeten blijken. 
Mede door de ex-studentenleidsters verdubbelde het zeteltal van de PC van drie naar zes. De PC is al bijna een eeuw een belangrijke partij, maar behaalde door de werking van het kiesstelsel tussen 1990 en 2010 geen zetels. Dankzij de samenwerking in de Nieuwe Meerderheid is het zeteltal nu meer in overeenstemming met de aanhang onder de bevolking. 
Er zijn iets meer vrouwen gekozen dan in 2009, maar met 15 procent in de Kamer en 18 procent in de senaat ligt dat nog steeds onder het Latijns-Amerikaanse gemiddelde. Een Chileense feministe merkte op dat de gekozen studentenleidsters weinig benul hebben van de discriminatie en onderdrukking van vrouwen in Chili. 

AC op stembiljet

Bachelet voerde campagne met een ambitieus programma, met onder andere gratis kwaliteitsonderwijs voor iedereen, een verbod op winstbejag in het onderwijs, een verhoging van de belastingen voor bedrijven en een nieuwe grondwet. Omdat ze over een meerderheid in beide Kamers beschikt, hoeft niet meer – zoals vaak bij vorige regeringen - eindeloos met rechts onderhandeld te worden over gewone wetswijzigingen. Belastingverhoging en een versterking van de positie van vakbonden kunnen met gewone meerderheid worden aangenomen. Voor sommige wetten is echter een 4/7 meerderheid nodig, zoals die over winstbejag in het onderwijs. Die 4/7 kan in de Kamer worden gehaald als een paar onafhankelijke linksgeoriënteerde parlementariërs meestemmen, in de senaat is dat moeilijker. 

Voor verandering van de grondwet is echter medewerking van een deel van de rechtse parlementariërs nodig. Soms is 3/5 meerderheid genoeg, maar bij bijvoorbeeld de basisprincipes en de positie van de strijdkrachten is dat 2/3. Dat geldt ook voor het ontwerpen van een geheel nieuwe grondwet. De grondwet van Pinochet uit 1980 is nog steeds van kracht, al is die sindsdien een aantal keren in democratische richting bijgesteld. In Chili is een brede beweging ontstaan van mensen die een geheel nieuwe, wezenlijk democratische grondwet willen. De beweging riep de kiezers op om op hun stembiljet - naast het aankruisen van een kandidaat - ook AC (Asamblea Consituyente, Grondwetgevende Vergadering) te zetten. Zo’n toevoeging maakt, anders dan in Nederland, het stembiljet niet ongeldig. Van de kiezers heeft inderdaad 8 procent AC opgeschreven. Ook in de tweede ronde zullen weer veel mensen dat doen.

Confrontaties

Medewerking van een deel van rechts voor een grondwetswijziging of een nieuwe grondwet ligt niet voor de hand. Een deel van de partijen (of partijleidingen) die Bachelet steunen, voelt evenmin weinig voor ingrijpende hervormingen. Er komt na de rechtse regering van Piñera zeker een verandering in stijl en taalgebruik, maar grote beleidsveranderingen of aantasting van het neoliberale model zijn niet waarschijnlijk. Sociale bewegingen van studenten en andere groepen zoals de inheemse Mapuches en milieuactivisten, die hard botsten met Piñera, verwachten ook stevige confrontaties met de nieuwe regering-Bachelet. 

 
Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug