Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Minder armoede en ongelijkheid

Terugblik op het sociale beleid van Lula

Datum : 16/01/2011
Auteur : Thomas Fatheuer
Land : Brazilië

Minder armoede en ongelijkheid

Het tijdperk-Lula zit er bijna op. Na acht jaar moet de Braziliaanse president op 1 januari plaatsmaken voor zijn door hem geselecteerde opvolgster, partijgenote Dilma Rousseff. Inmiddels is duidelijk dat het bestrijden van de armoede één van Lula’s grootste successen is geworden. Hij heeft hiermee het hart van het volk gestolen en in het buitenland wordt met bewondering gekeken naar de economische ontwikkelingen. Wat zijn de redenen voor deze positieve balans? We werpen een blik op de sociale aspecten van het Braziliaanse succesverhaal van Lula.

De cijfers liegen er niet om: tussen 2003 en 2008 werden in Brazilië 10.5 miljoen nieuwe banen gecreëerd. Het werkloosheidspercentage daalde van 12 naar 8 procent en 24 miljoen Brazilianen leven niet langer onder de armoedegrens. Voor deze grote veranderingen valt niet één enkele oorzaak aan te wijzen. Wel heeft een aantal ontwikkelingen aan het succes van Lula's sociale beleid bijgedragen.

Licht

Eén van de bekendste programma’s waarvan veel Brazilianen profiteren is Bolsa Familia (een beurs voor het gezin). Het is onderdeel van Fome Zero (letterlijk: nul honger), een breed overheidsprogramma voor armoedebestrijding. Meer dan twaalf miljoen gezinnen ontvangen vanuit Bolsa Familia een uitkering, waardoor zij uit de buurt van de armoedegrens kunnen blijven. Een gezin krijgt de uitkering alleen als de kinderen daadwerkelijk naar school gaan. Bolsa Familia wordt beschouwd als een van de meest populaire en effectieve maatregelen van de regering-Lula. 
Daarnaast dragen het creëren van nieuwe arbeidsplaatsen (ook in de formele sector), het verhogen van het minimumloon en het toegankelijker maken van kredieten bij aan de bestrijding van de armoede. Sinds kort kunnen de programma's Minha Casa, Minha Vida (mijn huis, mijn leven) en Luz para todos (licht voor iedereen) aan het rijtje worden toegevoegd. Minder bekend, maar wel belangrijk, is de uitbreiding van de pensioenen. Beroepsgroepen die vroeger vaak buiten de pensioenregeling vielen, zoals boeren en vissers, komen hier nu wel voor in aanmerking.

Doorslaggevend voor het succes van Lula’s sociale beleid is dat het land heeft kunnen profiteren van een periode van relatief stabiele economische groei. De koopkracht is toegenomen, waarbij steun van staatsbanken en belastingverlaging een belangrijke rol hebben gespeeld. Het succes van het beleid komt voor velen als een verrassing, want een groei van het aantal formele arbeidsplaatsen terwijl het minimumloon is gestegen, hadden ze niet verwacht. Analyses voor het afgelopen decennium voorspelden juist een afname van de industrialisatie en een toename van informele banen. Dit soort banen belemmert meestal de groei van de welvaart, doordat het inkomen van de werknemers niet stabiel is.

Keynesiaanse correctie

Deze economische impuls valt tot in het binnenland van Brazilië te voelen. Regio‘s die in het verleden werden verwaarloosd, gaan er nu ook op vooruit, want de overheidsprogramma's stimuleren ook de lokale economie. Dat de economische groei ook de armste delen van het land bereikt, doet Brazilië goed. Op deze manier wordt namelijk één van de grootste problemen aangepakt: de inkomensongelijkheid.  
Natuurlijk is de aanpak van Lula niet revolutionair te noemen: structurele veranderingen van het systeem vinden we in zijn beleid niet terug. Landhervorming in de zin van verdeling van grootgrondbezit onder landloze en arme boeren blijft problematisch en de ongelijkheid in Brazilië is nog steeds één van de grootste ter wereld. Brazilië heeft zeker nog een lange weg te gaan om een voorbeeld van gelijkheid en welvaart te worden.

Naast alle positieve geluiden over de ontwikkelingen in Brazilië is er ook veel kritiek. Vooral Bolsa Familia heeft daar veel van te verduren gekregen en niet altijd ten onrechte. Zo vermoedt men dat het programma effectiever is op het platteland dan in de stad. De regering zal dan ook niet ontkennen dat programma’s als Bolsa Familia niet meer dan een eerste stap naar vermindering van de armoede zijn. Ook blijft er twijfel over de duurzaamheid van het Braziliaanse economische wonder: hoe houdbaar is deze? Is de groei niet te veel gebaseerd op een te grote uitbuiting van de natuurlijke hulpbronnen van het land? Vragen die de volle aandacht verdienen en waarover nog veel gediscussieerd zal worden.

Het sociale beleid van Lula heeft zijn vruchten afgeworpen. Je zou kunnen zeggen dat het Braziliaanse kapitalisme een Keynesiaanse correctie heeft gekregen. De economische theorie van Keynes gaat ervan uit dat de staat corrigerend moet optreden, waar een ongecontroleerd marktmechanisme leidt tot crisis of ongewenste ongelijkheid of armoede. Het succes van programma’s als Bolsa Familia en Luz para todos bewijst de effectiviteit van deze aanpak.
De strijd tegen de armoede is nog niet gewonnen. Brazilië zal nog met veel problemen de strijd aan moeten gaan. Vanaf januari zullen daarvoor de ogen gericht zijn op Rousseff. Lula treedt dan af en het land zal kunnen terugkijken op een geslaagd presidentschap. Al was zijn beleid niet vlekkeloos, voor de meeste mensen is de economische situatie na acht jaar Lula aanzienlijk beter dan daarvoor. En dat is wat telt.

Uit het Duits vertaald en bewerkt uit ILA, no. 339, oktober 2010, door Sandra Apperloo.
Oorspronkelijke titel: Keynesianisches Upgrade. Rückblick auf Lulas Sozialpolitik.

Bron : ILA
Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug