Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Onderzoek & Wetenschap

Mobiliteit in Latijns-Amerika en de Cariben

Verslag van het NALACS Congres 2011

Datum : 27/10/2011
Auteur : Bart-Jaap Verbeek en Femke van Noorloos

Mobiliteit in Latijns-Amerika en de Cariben

Op 13 en 14 oktober 2011 kwamen diverse academici en beleidsmakers die zich bezighouden met Latijns-Amerika en de Cariben bijeen op de Universiteit van Leiden in het kader van het internationale NALACS congres. Dit jaar stond het congres in het teken van mobiliteit in Latijns-Amerika en de Cariben alsmede naar Europa en Noord-Amerika. De grensoverschrijdende circulatie van mensen, arbeid, goederen, illegale producten en overheidsbeleid is immers één van de meest specifieke elementen van het wereldwijde neoliberalisme in het Latijns-Amerika van de 21e eeuw.  

Het congres werd geopend door Gustavo Lins Ribeiro van de Universiteit van Brasília. In zijn keynote-speech ging hij in op de toenemende globalisering op lokaal niveau in de vorm van een verboden economisch wereldsysteem: een concreet voorbeeld zijn de straatmarkten in Guadalajara, Ciudad Juárez en São Paolo, waar straatverkopers uit China geïmporteerde goederen op een semi-legale wijze verkopen.. Overheden zien dit systeem als verboden omdat ze op de rand tussen legaliteit en illegaliteit balanceert. Arbeiders in de verboden economie zien zichzelf echter niet als criminelen, maar als arbeiders met een gezin. Lins Ribeiro benadrukte dat de verboden economie geen anti-globaliseringsbeweging is, omdat zij juist van de globalisering profiteert.

Cocavelden

Tijdens het eerste panel kwam duidelijk naar voren dat internationale migratie ook voor een grote bron van inkomsten zorgt. Geldstromen van familieleden in het buitenland vervangen in Bolivia de teruglopende gemeentelijke budgetten en helpen Peruanen met het bouwen van huizen en het opzetten van bedrijfjes. Deze steun is niet alleen vanuit financieel oogpunt belangrijk, ook het delen van ervaringen via moderne telecommunicatie zoals sociale media wordt steeds belangrijker. Zo zijn er enkele online communities voor Braziliaanse migranten in Brussel waarbij ook migranten in spe aangesloten zijn. Lokale integratie voor migranten in het land van bestemming is onderwerp van discussie in het tweede panel. Hierbij spelen de informele sociale netwerken en organisaties op lokaal niveau, die meestal zijn opgezet door de migranten zelf, vaak een grotere rol dan nationaal beleid.

Zoals in het derde panel werd belicht, is de wereldwijde circulatie van clandestiene goederen een lokaal antwoord op internationaal beleid, zoals vrijhandelsverdragen. Sinds Peru met China een vrijhandelsverdrag heeft, is de legale en illegale import van textiel in Peru enorm toegenomen. Hierdoor staat de Peruaanse textielindustrie op instorten. De traditionele illegale import van textiel uit Bolivia en Chili zijn naast een bron van inkomsten voor voornamelijk vrouwen ook een waardevolle sociale activiteit, maar staat nu onder grote druk van de toenemende formele handel met China en strengere regelgeving van de Peruaanse overheid. Ook de presentaties over het smokkelen van goederen uit de vrijhandelszone in Belize naar Mexico en de arbeidsmigratie van Afro-Ecuadorianen naar de cocavelden in de grensregio tussen Ecuador en Colombia laten zien dat mobiliteit plaatsvindt binnen grensoverschrijdende sociale netwerken die worden beïnvloed door wereldwijde ontwikkelingen.

Nalacs Thesis Award

De eerste dag van de conferentie werd verder ingekleurd met de uitreiking van de Nalacs Thesis Award, die dit jaar ging naar Talitha Stam voor haar masterscriptie Kids on the Frontline of Haiti's Fault line, over de ervaringen en perspectieven van kinderen na de aardbeving in Haiti. Bovendien was er plaats voor een heuse ‘performance’ van de Puerto Ricaanse schrijfster Giannina Braschi, die levendig voorlas uit haar boek United States of Banana

 

Vastgoed-boom

Op dag twee van het NALACS congres was er ruimte voor nieuwe thema’s en deels ook een nieuw publiek. De dag begon met een vervolgpanel over de circulatie van ‘commodities’, maar dit keer kwamen heel andere soorten (dit keer relatief legale) circulerende producten aan bod. Er werd in het eerste panel ingegaan op hoe Peru probeert zichzelf op de kaart te zetten als dé bestemming voor culinair toerisme. Daarbij worden ook de ‘verloren gewassen van de Inca’s’ weer naar boven gehaald, zoals quinoa en alpacavlees. Of de boeren in de Andes daarvan kunnen profiteren, blijft echter de vraag: het lijkt erop dat vooral tussenhandelaren en toeristenbedrijven in de steden winst maken. Ook kwam er een heel ander soort ‘commodity’ aan bod: land. Dat wordt aan de Costa Ricaanse kust steeds duurder en schaarser, nu veel Amerikaanse gepensioneerden er een stuk grond of een huis kopen. Ondanks relatief vooruitstrevend sociaal- en milieubeleid heeft de vastgoed-boom ervoor gezorgd dat lokale mensen steeds meer moeite hebben om aan land te komen, en dat landconflicten onvermijdelijk zijn. Daarnaast kan ook het gebruik van land voor problemen zorgen. Terwijl de kolonisten in de Ecuadoriaanse Intag vallei vroeger landbouw bedreven, zijn zij tegenwoordig beschermers van de natuur; ze moeten die echter verdedigen tegen de groeiende kopermijnbouw, omdat de Wereldbank en anderen het gebied steeds meer proberen neer te zetten als een kopergebied. Met name de ongelijkheid in wie bepaalt hoe hulpbronnen in de beeldvorming naar voren komen werd benadrukt.

Openbaar vervoer

Vervolgens was er in het panel ‘Technologie en macht: veranderende mechanismen voor surveillance" ruimte voor drie zeer uiteenlopende onderwerpen. Gang-geweld in Kingston, Jamaica wordt via spectaculaire films en documentaires over de hele wereld bekend, maar buurtbewoners zelf vatten die films soms heel anders op dan men zou verwachten. Uit de analyse van drugscontroles bij vluchten tussen Suriname / de Antillen en Nederland bleek dat de grenzen van landen steeds meer opschuiven in tijd en ruimte: door middel van nieuwe technieken zoals controles vóór de vlucht en zwarte lijsten van passagiers, wordt het reizen voor sommige groepen al van tevoren onmogelijk gemaakt. Het openbaar vervoer in Chili vormde nog een ander aspect van technologie en macht; Chileense burgers hebben via wetten voor consumentenbescherming het recht op goed openbaar vervoer op kunnen eisen.

In de middag werd het thema ‘technologie en macht’ verder uitgediept, met controversiële onderwerpen als transnationale adoptie in Guatemala, inheemse gezondheidszorg in Chili, kunst over (im)mobiliteit en illegaliteit in Guatemala, en beeldvorming over ontoegankelijkheid en immobiliteit in Chili. Tenslotte werden in de late middag transnationale vormen van staatsbeleid belicht: de relatie tussen de Oost-Caribische staten en de VS; de internationale strategieën van de FARC, en de reacties van Andesgemeenschappen op internationaal waterbeleid.

 

 

 

 

 

 

Bookmark and Share


Terug