Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Kunst & Cultuur

NO

Datum : 27/04/2013
Auteur : Jan de Kievid
Land : Chili

NO

Het is 1988 en de spanning in Chili stijgt, want 5 oktober is er een referendum over het wel of niet nog acht jaar aanblijven van generaal Pinochet als president. Acht jaar eerder had de dictator dat referendum in zijn grondwet opgenomen, er van overtuigd dat hij makkelijk herkozen zou worden. Maar inmiddels is de oppositie tegen de dictatuur veel sterker. Pinochet  moest toestaan dat voor het eerst sinds de staatsgreep van 1973 de oppositie een maand lang dagelijks een kwartier zendtijd op de televisie krijgt. Over deze televisiecampagne heeft de Chileense regisseur Pablo Larraín (1976) de film NO gemaakt.

Een uit ballingschap teruggekeerde jonge Chileense reclameman, in de film René Saavedra, wordt door het Commando voor het NEE gevraagd aan die campagne mee te werken. In deze hoofdrol zien we de Mexicaanse auteur Gael García Bernal, bekend van onder andere Amores Perros. Als reclameman wil René levendige, optimistische en humoristische spotjes maken. Dat botst met de ideeën van de gewichtig doende mannelijke politici van het NEE-commando. Die willen veel aandacht voor armoede, repressie en hun eigen partijen, wat volgens René juist mensen afschrikt. 

Tenslotte krijgt René – die zich op een skateboard door de straten beweegt - zijn zin, al blijven de politici sceptisch. We krijgen ook een inkijkje in de JA-campagne, waar ieder gevoel voor humor ontbreekt. Als die campagne niet aanslaat, komt Luis Guzmán aan de leiding, de baas van het reclamebureau waar René in dienst is. Die combinatie levert uiteraard verwikkelingen op. Als de NEE-spotjes goed vallen, worden de makers bedreigd, wordt er gecensureerd en slaat de politie na de grote slotmanifestatie van de oppositie mensen in elkaar, onder wie de ex-vrouw van René, de moeder van hun zoontje. Tenslotte zien we dat de NEE-campagne succes heeft. De kiezers komen massaal op, 55 procent stemt NEE en Pinochet moet knarsetandend de uitslag accepteren.

Humor

Tijdens het referendum was ik in Chili en zat toen – net als miljoenen Chileen – ’s avonds aan de buis gekluisterd voor de NEE- en JA-spotjes. Ik was een van de miljoen deelnemers aan de slotmanifestatie, trad op als waarnemer bij stembureaus en deelde de spanning toen Pinochet de uitslag eerst niet wilde accepteren. Daarom wilde ik de film per se zien en was ik benieuwd wat die bij mij zou oproepen. Bij de scènes binnenskamers weinig, maar door de fragmenten van NEE-spotjes, de dreigementen, de meppende politie en de humor was ik snel terug in 1988. 

In Chili is veel discussie over de vraag of de film historisch klopt. Larraín gebruikt regelmatig beeldmateriaal uit 1988, maar dat is moeilijk te onderscheiden van nieuwe stukken omdat die bewust zijn opgenomen met hetzelfde soort videocamera als in 1988  gebruikt werd. Als basis voor het script diende een nooit opgevoerd toneelstuk van de Chileense schrijver Antonio Skármeta. De hoofdpersonen in de film zijn geen historische personen in strikte zin, maar combineren vaak elementen van een paar echte mensen in één personage. Om de film overzichtelijk en persoonlijk te maken, doet René alleen wat door een heel team werd gedaan. Leden van dat echte team uit 1988 zijn geraadpleegd bij het maken van de film en tonen zich enthousiast over het resultaat. De botsing tussen politici met hun politieke taal en reclamemensen met hun reclametaal is ook historisch. Oppositieleider (en latere president) Ricardo Lagos zou gezegd hebben dat met de NEE-spotjes misschien een prijs op het filmfestival van Cannes gewonnen kon worden, maar het referendum juist verloren zou worden.  

Scherpe kritiek leverde Manuel Antonio Garretón, een vooraanstaande linkse intellectueel en sociale wetenschapper die in 1988 meewerkte aan de NEE-campagne. Hij noemde de film een ‘prul en een ideologische afvalbak’. Het lijkt op een ‘western, waar een jongeman niet op een paard maar op een skateboard in het dorp arriveert en dan de problemen van het dorp oplost door zijn technische kennis.’ Het stoort Garretón dat de film de indruk wekt dat alleen die spotjes hebben gezorgd voor de overwinning van het NEE, ‘een totale geschiedvervalsing’, waarbij andere zeker zo belangrijke factoren buiten beeld blijven. Garretón heeft gelijk dat het in de film om maar om één aspect draait, maar miskent dat zo’n benadering een goede film op kan leveren. Ook van rechtse zijde was er kritiek dat de film niet laat zien wat Pinochet allemaal voor goeds voor het land gedaan heeft. 

Onwetendheid

Een vooraanstaand rechts politicus, Hernán Larraín, toonde wel waardering voor de film. Je moet de artistieke kwaliteiten van de film duidelijk onderscheiden van de politieke inhoud. Deze senator voor de Pinochetistische partij UDI is de vader van regisseur Pablo Larraín. De zoon groeide zonder angst op in een afgeschermd milieu waar hij niets hoorde over de verschrikkingen van de dictatuur. Later maakte hij zich los uit dat milieu. Nu schaamt hij zich voor zijn vroegere onwetendheid en bevoorrechte positie en zou hij het heel moeilijk vinden als een van zijn kinderen rechts zou worden. 

NO is zijn derde film over de dictatuur. Zowel Tony Manero (2008) en Post Mortem (2010) zijn nogal zwartgallige films over vervreemding, geweld en mensen zonder enig moreel besef. Beide films kregen prijzen, maar minder dan NO. Dat is naar mijn idee een ander type film, met meer inhoud, minder vervreemding, meer humor, vreugde en hoop. Ook veel meer een film voor een groot publiek dat zo kennis kan nemen van deze belangrijke gebeurtenis in de Chileense geschiedenis.

In Chili is NO een succes. Slechts één film trok in 2012 meer bioscoopbezoekers: de eveneens Chileense film Stefan v/s Kramer, die alle records brak. NO kreeg eerste prijzen in z’n categorie op de filmfestivals in Cannes (zo kreeg Lagos toch nog een beetje gelijk!) en Havana. Bovendien is NO een van de zes genomineerden voor de Oscar 2013 voor de beste buitenlandse film. Zo ver was nog nooit een Chileense film gekomen. 

Dus ga de film zien: nog snel op het IFFR, of in de bioscoop. Op 24 februari zien we of Pablo Larraín zijn Oscar-bedanktoespraakje houdt of de Oostenrijker Michael Haneke met Amour voor moet laten gaan.  

NO | Pablo Larraín | 2012 | Chili | 118 minuten | Spaans gesproken | Nederlands ondertiteld

NO is vanaf 31 januari te zien in de Nederlandse bioscopen en van 7 tot en met 12 mei op het Latin American Film Festival in Utrecht.

 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug