Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Operatie Cóndor

Het ontstaan van een internationaal gouvernementeel doodseskader

Datum : 22/07/2011
Auteur : Teun Heuvelink
Land : Chili

Operatie Cóndor

Met de uitslag van het onderzoek naar de echte doodsoorzaak van de Chileense oud-president Salvador Allende, keerde Chili op 19 juli voor even terug naar een van de donkerste periodes in haar geschiedenis. De dood van Allende kan worden gezien als de inleiding van een gecombineerd initiatief in de strijd tegen ‘subversieve’ invloeden in de regio. De geheime diensten van Chili, Argentinië en Paraguay bundelden hun krachten midden jaren zeventig van de vorige eeuw en vormden zo samen Operatie Cóndor. Een operatie bedoeld om de ‘socialistische’, ‘subversieve’, ‘revolutionaire’ en ‘oppositionele’ invloeden in de cono sur, het zuidelijk deel van Zuid-Amerika, te beteugelen.

De democratisch gekozen Allende overleed op 11 september 1973 onder mysterieuze omstandigheden in het presidentieel paleis tijdens de door Augusto Pinochet geïnitieerde staatsgreep. Hoewel de toenmalige officiële lezing zelfmoord was, is deze lezing altijd door veel Chilenen in twijfel getrokken. Ten onrechte, zo bleek deze week. Na sectie op het stoffelijk overschot van Allende is gebleken dat de doodsoorzaak van de eerste democratisch gekozen socialistische president in Latijns Amerika wel degelijk zelfmoord was. Na de dood van Allende en de bloedige staatsgreep nam generaal Augusto Pinochet de touwtjes van het land in handen.  Pinochet verwierf al snel de reputatie van een ‘anticommunistische wraakengel’ vanwege de manier waarop hij in Chili ‘linkse elementen’ op zeer brute wijze elimineerde. Pinochet besloot al snel dat de beteugeling van  het ‘subversieve gevaar’ in eigen land niet genoeg was om de dreiging permanent te elimineren. Volgens Pinochet was het een probleem van de regio en kon hij bij de aanpak van dit probleem wel wat hulp gebruiken.

Antisubversieve alliantie

In november 1975 werd in Santiago de Chile op initiatief van Chili de eerste bijeenkomst georganiseerd, waarbij de legertop van zes verschillende Zuid-Amerikaanse landen aanwezig was om te bespreken hoe de ‘linkse’ invloeden in de regio een halt toe geroepen konden worden. Hoewel op de bijeenkomst vertegenwoordigers van Argentinië, Paraguay, Chili, Bolivia, Uruguay en Brazilië aanwezig waren, zouden de eerste drie landen echt een hoofdrol gaan vertolken in Operatie Cóndor. De drie landen vormden als het ware een antisubversieve alliantie in de strijd tegen ‘linkse subversieve invloeden’. Volgens de geheime dienst van Chili, de vermaarde DINA, was deze strijd hard nodig, omdat de subversie geen landsgrenzen kende en infiltreerde en penetreerde in iedere laag en op ieder niveau van de samenleving. De geheime diensten van de dictators Videla (Argentinië), Pinochet (Chili) en Stroessner (Paraguay) gingen over tot een formele samenwerking die uit drie effectief gecoördineerde fases bestond.

Eliminatie

De eerste fase bestond uit het verzamelen, uitwisselen en communiceren van informatie over mensen en organisaties die zich volgens de regimes bezig hielden met ‘subversieve’ activiteiten. Deze activiteiten waren niet gespecificeerd en waren vaak onderhevig aan willekeur of zeer vage vermoedens. Fase twee bestond uit het verhoren, martelen en vooral elimineren van ‘subversieve’ personen binnen de landsgrenzen van de zes deelnemende landen. Veel verdwijningen, moorden en buitengerechtelijke executies die in de tweede helft  van de jaren zeventig hebben plaatsgevonden, in vooral Chili en Argentinië, kunnen worden toegeschreven aan Operatie Cóndor. Arrestaties, martelingen en moorden waren zo willekeurig, dat de regimes de bevolking in een ijzeren greep van angst hielden. De kleinste misstap of een verkeerde interpretatie kon het einde van je dagen betekenen. Fase drie behelsde feitelijk hetzelfde principe, maar dan buiten de landsgrenzen van de betreffende landen. Zo werd de Chileense opposant Orlando Letelier slachtoffer van een aanslag in Parijs in 1976. De aanslag was gepleegd in opdracht van de DINA.

Einde missie

Mede dankzij de onofficiële steun van de Verenigde Staten, die immers gebaad waren bij een achtertuin vrij van communisten, kon Operatie Cóndor jaren ongestoord voortduren. Onder de Amerikaanse president Jimmy Carter (1977-1981) trokken de Amerikanen hun handen enigszins van de operatie af, maar ze hebben Operatie Cóndor nooit actief bestreden. Wel zaten de Amerikanen vaak in hun maag met de executies die onderdeel waren van fase drie. In de jaren tachtig kregen veel dictaturen het zwaar en was Operatie Cóndor al snel einde missie. De Falklandoorlog leidde in 1982 het einde van de Argentijnse junta in en Pinochet kreeg in Chili te maken met een zware recessie. Ook was de situatie op het gebied van de ‘nationale veiligheid’ grotendeels onder controle in de ‘Cóndorlanden’.

Operatie Cóndor is altijd ‘off the books’ geweest en pas in de tweede helft van de jaren negentig werd er wat meer bekend over de operatie, de methodes en de vele (onschuldige) slachtoffers die er onder de operatie zijn gevallen.

 

Bookmark and Share


Terug