Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Politieke ontwikkelingen in Argentinië

Zijn de nadagen van de Kirchners aangebroken?

Datum : 27/11/2014
Auteur : Jan de Kievid
Land : Argentinië

Politieke ontwikkelingen in Argentinië

President Cristina Fernández de Kirchner is haar laatste jaar ingegaan. Het land staat er niet best voor. Burgers zuchten onder inflatie en voelen zich onveilig; de meesten hebben hun vertrouwen in de president verloren.

Argentinië maakt moeilijke tijden door. Dit jaar zal de economie iets krimpen en ook voor volgende jaar wordt geen groei verwacht. De hoge inflatie, dit jaar zo’n 40 procent, zorgt voor veel onzekerheid en spanningen. Ook president Cristina Fernández de Kirchner zit het niet mee. Ze kwakkelt met haar gezondheid en haar machtspositie brokkelt af. 58 procent van de Argentijnen ziet haar liever vertrekken. Belangrijke medestanders hebben haar in de steek gelaten en haar vicepresident wacht een rechtszaak wegens corruptie. Volgens de Spaanse krant El País dooft Fernández politiek langzaam uit.

Een paar jaar geleden zag het er voor de Kirchners gunstiger uit. Na de diepe economische crisis van 2001-2002, waarbij Argentinië in twee weken viermaal van president wisselde, won Néstor Kirchner – de overleden echtgenote van Cristina - van de Peronistische partij in 2003 de verkiezingen. Hij stelde zich hard op tegenover het IMF (Internationale Monetair Fonds), zwakte het neoliberale beleid sterk af met meer staatsinvloed op de economie en hervatte de gestopte processen over de misdrijven van de militaire dictatuur (1976-1983). De economie herstelde zich, tot tevredenheid van een groot deel van de bevolking. In 2007 werd Néstor opgevolgd door zijn vrouw Cristina Fernández, al jarenlang parlementslid, die meteen in de eerste ronde de verkiezingen won. Néstor zou daarna het stokje weer overnemen, en dan met een herverkiezing in 2015 tot 2019 aan de macht kunnen blijven. Zijn plotselinge dood op zestigjarige leeftijd in 2010 aan een hartaanval zette daar een streep door. Cristina ging alleen door en haalde bij haar herverkiezing in 2011 in de eerste ronde 54 procent van de stemmen.

 

Voorgekookt

De Kirchners bouwden een stevige machtsbasis op door overal loyale aanhangers te benoemen. Ook financieel ging het hen voor de wind. Volgens henzelf is daarbij niet illegaals gebeurd, maar oppositiemedia denken daar anders over. Typerend is hun polariserende stijl, bij Cristina nog sterker dan bij Néstor, waarbij ze tegenstanders en critici als vijanden zien. De president bespreekt zaken met de ministers afzonderlijk, maar roept hen niet in vergadering bijeen. Die ministers hebben onderling weinig contact. Veel besluiten worden voorgekookt binnen een kleine kring van vertrouwelingen, die vaak geen openbare of gekozen functies bekleden.

Na economisch voorspoedige jaren zit Argentinië nu in de problemen. Terwijl er jarenlang energie is uitgevoerd, moet dat nu worden geïmporteerd. In 2014 zullen de exportopbrengsten zo’n 10 procent dalen, de investeringen met 20 procent en het BNP met 1,7 procent. Op Venezuela na doet geen enkel Latijns-Amerikaans land het zo slecht. Voor 2015 is een verdere economische krimp voorspeld. In 2014 kwam Argentinië extra in de problemen door een omstreden rechterlijke uitspraak in de Verenigde Staten over aflossing van schulden.

Inflatiespook

Twee jaar geleden werd bekend dat Argentinië economische statistieken manipuleerde. Zo werd de inflatie veel lager voorgesteld dan werkelijk het geval was en veel mensen op grond van hun dagelijkse inkopen al wisten. Deze manipulatie was begonnen in 2007, toen Kirchner politieke vrienden de leiding van het Nationaal Statistisch Instituut had toevertrouwd. Deze misleiding tastte niet alleen het vertrouwen van de burgers in de economie aan, maar ook in de regering en overheidsinstellingen. Na een dreiging van een ‘rode kaart’ van het IMF zijn cijfers nu een stuk correcter. Het inflatiespook, een oude bekende in Argentinië, blijkt terug: al een paar jaar zo’n 25 procent, terwijl 2014 gaat uitkomen op ongeveer 40 procent. Daarmee heeft Argentinië na Venezuela de hoogste inflatie van Latijns Amerika.

Dus moesten de lonen omhoog en kwamen er acties, waarbij ook grote delen van de grote Peronistische vakcentrale CGT – jarenlang een steunpilaar van de Kirchners – zich tegen de regering keerden. In 2014 hielden de vakbonden al twee keer een nationale staking. Naast de inflatie maken Argentijnen zich vooral zorgen over veiligheid. Vrijwel overal in Latijns Amerika is afgelopen jaren de criminaliteit toegenomen, al is het in Argentinië veel minder onveilig dan in Midden-Amerika.

De Kirchners zijn binnenslands en internationaal geprezen als mensenrechtenpresidenten omdat zij de berechting van de misdadigers van de dictatuur, die tegen 1990 gratie hadden gekregen of wier processen nog moesten beginnen, krachtig hebben aangepakt. Zo’n 370 van deze misdadigers zijn inmiddels veroordeeld. Mensenrechtenorganisaties zoals de Moeders van de Plaza de Mayo, die altijd kritisch waren over vorige regeringen, werden loyale aanhangers van de Kirchners. Deze organisaties en de Kirchners ontkennen dat er nog steeds grove mensenrechtenschendingen zijn. Mensenrechtenorganisatie CORREPI denkt daar anders over. Protesterende sociale worden organisaties door de regering ‘gecriminaliseerd’ – hun gearresteerde leiders zijn eigenlijk ‘politieke gevangenen’ - en de politie heeft sinds het herstel van de democratie in 1983 zo’n drieduizend, vooral arme, burgers gedood, meestal straffeloos.

Berlusconi

Veel meer dan buurlanden als Chili en Uruguay is in Argentinië corruptie overal in de samenleving doorgedrongen. Het staat op plaats 106 van totaal 177 landen van de Corruptie perceptie-index van Transparency International, extreem laag voor een in wereldperspectief rijk en ontwikkeld land. Het regent beschuldigingen van corruptie aan het adres van Fernández en andere politici. Vicepresident Amadou Boudou wordt verdacht van een enorme waslijst aan corruptie- en vergelijkbare zaken. Justitie heeft hem medio 2014 officieel aangeklaagd; dat was een zittende vicepresident na 1983 nooit eerder overkomen.

De oppositie vindt dat Boudou moet aftreden. Als hij zelf niet opstapt, kan de Senaat hem afzetten. Voor een onderzoek daarnaar is echter eerst toestemming nodig van de betreffende commissie van het Huis van Afgevaardigden. Daarin hebben Kirchner-aanhangers de meerderheid en die wijzen dat meteen af, zonder discussie of argumenten. Boudou laat zich nogal laatdunkend uit over de rechter. Ook de regering reageerde zo, toen een rechter eind november 2014 financiële onregelmatigheden onderzocht bij een hotel dat eigendom is van Cristina Kirchner zelf. Kwalificaties als ‘een rechter die opdrachten van de media uitvoert’, ‘gangster’, ‘politieke vervolging’ en ‘actieve geneigdheid om een staatgreep te plegen’ werden daarbij niet geschuwd. Het doet denken aan de wijze waarop Berlusconi in Italië over rechters praat.

Veto

De regering ziet kritische media en rechters als vijanden. Er heerst een soort oorlog tussen de regering en de grote mediagroep van het dagblad Clarín. De regering plaats geen advertenties bij oppositionele media en probeert hen ook verder het leven zuur te maken, al zijn geen journalisten gevangen gezet. Een nieuwe mediawet, volgens de regering bestemd om monopolievorming tegen te gaan en diversiteit van opinies te garanderen, dwingt Clarín het grote bedrijf op te splitsen.

De rechterlijke macht is sterk gepolitiseerd en in vaak corrupt. Het parlement nam een wetsvoorstel van Fernández aan om de Raad van Magistraten, die rechters benoemt en kan straffen en ontslaan, te laten kiezen. Volgens critici zou dat de onafhankelijkheid van de rechters ondermijnen. Dat vond ook het Hooggerechtshof, dat in juni 2013 een veto uitsprak over de wet.

‘Poetinisering’

De Argentijnse journalist Ezequiel Vázquez-Ger schreef onlangs over de ‘Poetinisering’ van Argentinië, omdat de Kirchners – net als Poetin – proberen afwijkende geluiden tot zwijgen te brengen. Hij geeft wel toe dat het nog lang niet zo ver als in Rusland, want Fernández heeft veel minder greep op de ontwikkelingen, en volgend jaar moet ze aftreden als president.

Eind 2013 verloren de aanhangers van Fernández flink wat zetels bij verkiezingen voor de helft van het parlement. De president steunt nog wel op een gewone meerderheid in beide kamers, maar geen tweederde. Daardoor is de grondwet wijzigen om een derde termijn als president mogelijk te maken, niet meer aan de orde. Dus komt met de verkiezingen van 25 oktober 2015 een – voorlopig? - einde aan de heerschappij van de Kirchners. Hun aanhangers (Kirchneristas) komen wel met een eigen lijst en kandidaat.

Flexibel

Met nog elf maanden te gaan, worden de posities al betrokken en voorkeuren gepeild. Een deel van Kirchners aanhang heeft zich onder leiding van haar voormalige kabinetschef Sergio Massa afgescheiden om het Vernieuwingsfront te vormen. Daarom komen er twee Peronistische kandidaten. Dat is wel eerder gebeurd, bijvoorbeeld bij de verkiezing van Néstor Kirchner in 2003, en het Peronisme is ideologisch altijd buitengewoon flexibel gebleken. Voor de factie van Cristina Fernández, het Front voor de Overwinning, wordt waarschijnlijk Daniel Scioli, vicepresident onder Néstor, kandidaat. De belangrijkste conservatieve kandidaat is Mauricio Macri, burgemeester van Buenos Aires, voor Republikeins Voorstel. Volgens peilingen kan elk van deze drie kandidaten rekenen op ongeveer 25 procent van de stemmen. Kleinere partijen zoeken nog samenwerking met elkaar en/of met een van de drie meest kansrijke kandidaten.

De conservatieve oppositie hoopte dat een nederlaag van Dilma Rousseff bij de Braziliaanse verkiezingen in oktober 2014 een voorbode zou zijn verlies van de Kirchneristas volgend jaar, maar voegde er wel aan toe: “We kunnen Cristina niet vergelijken met Dilma, die met haar bekwaamheden en fouten wel een beleid op middellange en lange termijn voert.”

‘Soldaten van Cristina’

Er doen geen Kirchners mee bij de verkiezingen, maar het zal geen toeval zijn dat Máximo Kirchner, de zoon van Néstor en Cristina, afgelopen september voor het eerst publiekelijk optrad op een grote manifestatie in Buenos Aires. De 37-jarige Máximo kreeg van zijn vader, toen die in 2003 president werd, opdracht om een jongerenbeweging, La Campora genaamd naar een vroegere Peronistische president, te organiseren. Met succes, de beweging telt tienduizenden actieve leden in het hele land, van activisten in krottenwijken tot mensen op het hoogste niveau. Alex Kicillof, de 43-jarige minister van Economische Zaken en een vertrouweling van Fernández komt uit deze beweging, terwijl Máximo zelf een van de belangrijkste raadgevers van zijn moeder is. De leden van deze beweging noemen zich ‘soldaten van Cristina’ en zullen bij de verkiezingen zeker van zich laten horen. Als het Front voor de Overwinning van de Kichneristas goede resultaten boekt -  niet eenvoudig met de economisch krimp, de inflatie en de toegenomen onveiligheid - ligt mogelijk de weg open voor een voortzetting van de Kirchnerdynastie over vier jaar. Misschien weer met Cristina, maar ze heeft gezondheidsproblemen en in 2019 is ze 66 jaar, misschien met haar dan 42-jarige zoon Máximo.

Zover is het lang nog niet. Eerst moet Argentinië nog zonder veel kleerscheuren december zien door te komen. Met Kerstmis en de vakanties daarna is dat een dure maand, zeker als de inflatie nog niet is gecompenseerd met loonsverhogingen. Vorig jaar ging het mis. De politie staakte voor hoger loon en dat leidde op grote schaal tot plunderen van winkels, met enkele tientallen doden. Daaraan kwam pas een eind toen de politie een loonsverhoging kreeg van 33 procent.

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug