Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Kunst & Cultuur

Reportage - Allerzielen in Mexico: feest of drama?

Datum : 01/11/2010
Auteur : Wim Gijsbers
Land : Mexico

Reportage - Allerzielen in Mexico: feest of drama?

Dezer dagen moet ik weer denken aan mijn eerste bezoek aan Santa María Tlahuitoltepec, het indiaanse dorp in het zuiden van Mexico dat in de vroege ochtend van 28 september wereldnieuws werd toen een heuvel naar beneden kwam. Vrijwel het hele dorp ligt op een steile helling geplakt. De eerste berichten spraken over driehonderd bedolven huizen en mogelijk honderden doden. We schrokken natuurlijk, niet alleen vanwege de omvang van dit drama, maar ook om andere redenen: vrijwel elke zondvloed lijkt het Mixe-volk te raken. Bussen die in een ravijn storten, rotsblokken die naar beneden komen, niets lijkt hen bespaard te blijven.

De Mixe-indianen in Tlahui - zoals het dorp wordt genoemd - en omliggende gemeenten vormen een speciale groep. Ze zijn nooit onderworpen door de Spaanse soldaten en houden hardwerkend en trots vast aan eeuwenoude tradities. Tlahui werd een bolwerk van indiaans verzet; geen gewapend, maar cultureel verzet. Jongeren gaan studeren en komen terug als onderwijzers, architecten, advocaten en antropologen. Ze organiseren intercultureel onderwijs, dat in het officiële onderwijsprogramma elementen van hun eigen cultuur verwerkt. Ze zetten een muziekinternaat op, niet alleen omdat elke Mixe met een instrument in de hand wordt geboren, maar ook om indiaanse jongeren van andere culturen uit te nodigen.

De filharmonische orkesten van Tlahui zijn bekend tot in het Central Park van New York. Tlahui heeft acht van dergelijke blaasorkesten, die ieder uit zo’n veertig jongeren en ouderen bestaan. Vooral de Mixe van Tlahui spreken hun eigen taal en de schoolkinderen dragen hun klederdracht als officieel schooluniform, wat uniek is voor de staat Oaxaca, waar de indiaanse eigenheid steeds minder zichtbaar is.

Twee dagen feest

In 1995 werd ik door de vrouw van antropoloog Floriberto Díaz uitgenodigd om Allerzielen in Tlahui te vieren. Beter gezegd, door zijn weduwe, want Floriberto was zes weken eerder aan een hartzwakte gestorven. Toen ik een dag ervoor aankwam, klonk er veel muziek in het dorp. Ik meldde me volgens goed gebruik bij de dorpsautoriteiten, zowel uit beleefdheid als ter eigen bescherming. Ik werd welkom geheten en had toegang tot alle huizen, waar de families bezig waren hun kleurrijke altaar te maken. Want Allerzielen betekent twee dagen feest: familiefeest en dorpsfeest. Niet uitbundig, niet vrolijk, want de Mixe zijn erg ingetogen.

Op een altaar staat alles wat een familie eet en vooral wat de gestorven familieleden lekker vonden. Immers, ze komen niet dagelijks op bezoek. En die ene keer in het jaar dat ze wel komen, krijgen ze alle soorten vruchten, groenten, maïsgerechten, mezcal, bier, frisdrank en pinda’s voorgezet. De eerste dag gaat de aandacht vooral uit naar de gestorven kinderen. Jong en oud lopen in processie van huis tot huis, van altaar tot altaar, urenlang, steeds begeleid door tientallen muzikanten. De volwassenen krijgen een borreltje, de kinderen vruchten en snoep.

De tweede dag zijn de oudere gestorven familieleden aan de beurt en gaan de families samen met hen eten op het kerkhof; urenlang en begeleid door muziek. Het zijn momenten van gebeden, bezinning, stilte, begeleid door een rijkdom aan bloemen. Niemand had er problemen mee dat ik foto’s maakte, integendeel, velen nodigden me uit met hen mee te eten. Is dat de eigenlijke betekenis van Allerzielen?

Collectief

Vandaag is het dezelfde dag in september dat Floriberto stierf, maar dan vijftien jaar later. Ik heb het plan opgevat om terug te gaan naar Tlahui. Om straks Allerzielen mee te maken, maar vooral  om de sterke band van de Mixe met Moeder Natuur te onderzoeken. De Mixe houden van hun grond, het is hun ziel en zoals ze al eeuwen doen, offeren ze regelmatig een kalkoen op de nabijgelegen berg om de zegen te vragen voor een goede oogst of voor regen. Het is een mengeling van katholieke en eigen tradities.

Dit jaar zal Allerzielen heel speciaal worden, want - zoals het er nu naar uitziet - zijn enkele complete gezinnen onder de  omlaag gestorte modder en rotsblokken omgekomen. Duizenden mensen zijn geëvacueerd. Ook veel andere hellingen zijn al losgeweekt. En de regen komt zeker terug. In het dorp heerst een collectieve angst. Onwillekeurig dringt de vraag zich op of dit de straf is voor wat we Moeder Aarde aandoen?

Tegelijkertijd overheerst ook de verontwaardiging, want de gouverneur die per helikopter een bezoek wilde brengen, moest vanwege de mist onverrichterzake terugkeren. Carlos González, die een groot deel van zijn familieleden onder de aarde bedolven weet, zegt met ingehouden woede: “Waarom is hij niet over land gekomen, zoals alle honderden reddingswerkers en familieleden? Nu loopt hij te verkondigen dat er niemand dood is, want hij heeft geen lijken gezien.” Allerzielen zal dit jaar meer dan ooit een herdenkingsbijeenkomst van de hele gemeenschap zijn. Want ook het verdriet is collectief en nog onverwerkt. 

Wim Gijsbers is woonachtig in de Zuid-Mexicaanse staat Oaxaca

Bookmark and Share


Terug