Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Slachtoffers een stem geven

Roman over het Colombiaanse conflict

Datum : 17/08/2014
Auteur : Franka van Schaik
Land : Colombia

Slachtoffers een stem geven

De slachtoffers een stem geven, dat wilde Lenny Schouten (1985) bereiken met haar roman De Wetten van de Stilte. Bevlogen spreekt ze over de slachtoffers van het seksuele geweld, dat wijdverspreid is in Colombia. De “heldhaftige vrouwen” die erover vertellen hebben er een bondgenoot bij. Schouten schreef het boek op basis van haar masteronderzoek.

Schouten studeerde culturele antropologie en Latin American and Caribbean Studies aan de Universiteit van Utrecht. In 2010 studeerde ze af met haar scriptie over gerechtigheid voor seksueel mishandelde vrouwen in het Colombiaanse conflict, dat in zestig ontstond toen linkse guerrillagroepen de wapens oppakten tegen de staat. De strijd duurt tot op de dag vandaag voort en gaat tussen het regeringsleger, guerrillabewegingen en rechtse paramilitairen. Alle partijen maken zich schuldig aan mensenrechtenschendingen. Schouten interviewde slachtoffers, advocaten, psychologen, politici en medewerkers van hulporganisaties en kwam erachter dat seksueel geweld als een oorlogswapen gebruik wordt. De roman gaat over een antropologe, Liv, die onderzoek doet naar seksueel geweld in Cartagena, Colombia en die een leuke man ontmoet waarmee ze een hartstochtelijke relatie mee aangaat. Schouten en ik ontmoeten elkaar in een Utrechtse koffietent. Ik hoef haar bijna niets te vragen, want Schouten is een enthousiast verteller.

 

Blender

Volgens Schouten “spreekt haar boek meer mensen aan omdat het een roman is. Wetenschappers kennen het verhaal rond seksueel geweld in Colombia al, de Nederlandse samenleving niet”. In een (nieuws)artikel wordt vaak alleen de negatieve kant belicht. Veel negatieve verhalen over het conflict zijn bekend, maar dat Colombia een mooi land is waar Colombianen erg trots op zijn niet. Schouten heeft de verhalen uit haar onderzoek in een blender gedaan en zo ontstonden de verhalen die in het boek worden beschreven. Tussen de romantische verhaallijn door staan er korte hoofdstukken waarin nare verkrachtingsscènes beschreven worden. Schouten vertelt: “Een vrouw wordt ten overstaande van haar vastgebonden echtgenoot en kinderen aangerand door een paramilitair. In een andere scène is hoofdpersoon Liv in een dorpje dat aangevallen is door paramilitairen. Die dachten dat het dorp de guerrilla steunde. Liv is bij een gezin waarvan de jonge dochter is verkracht en daardoor veel bloed verliest. De volwassen mannen in die familie vinden dat ze gefaald hebben in het beschermen van de vrouwen. Het meisje wordt naar een ziekenhuis gebracht.”

 

Liefdesleven

Schouten vindt het belangrijk dat ook de mooie dingen van het land beschreven worden. In het boek komt dat veelvuldig aan bod door haar beschrijvingen van de koloniale stad Cartagena en haar kleurrijke inwoners. “Colombia is niet alleen maar oorlog”, zo is de boodschap van de auteur.

De roman gaat daarom ook over de liefde tussen de hoofdpersoon Liv, die antropologe is, en haar Peruaanse vriend Javier. Schouten legt uit dat dat verhaal gebaseerd is op haar eigen liefdesleven in Colombia toentertijd. Een verschil tussen de twee antropologen is dat de antropologe in het boek gevaar loopt en Schouten dat niet zelf heeft meegemaakt. “De romantiek wordt ingehaald door de spanningen die ontstaan door het gevaarlijke onderzoek van Liv naar een massamoord.”

 

Outfit

In 2000 riep de de Veiligheidsraad van de Verenigde Naties in resolutie 1325 partijen in conflicten op meisjes en vrouwen te beschermen voor seksueel geweld. In resolutie 1820 in 2008 verklaarde de VN systematische verkrachting tot oorlogsmisdaad en een belemmering is voor internationale vrede. Schouten wilde in 2010 onderzoeken of de situatie veranderd was. Ze ontdekte dat er niets was verbeterd. “In Colombia gebruiken alle partijen in het conflict - paramilitairen, regeringsmilitairen en guerrillastrijders van de FARC en de ELN - verkrachting als oorlogswapen. Ook huiselijk geweld komt veel voor. Veel slachtoffers durven er niet over te spreken. Ze zijn bang om daders bij de politie aan te geven, uit angst voor represailles. Politieagenten die aangiftes verwerken vragen aan de slachtoffers: ‘Is dat de outfit die je aan had?’” Volgens een rapport van ontwikkelingsorganisatie Oxfam deed minder dan 18 procent van de geïnterviewde misbruikte vrouwen aangifte bij de politie van het incident van seksueel geweld waarvan ze slachtoffer was. Van die aangegeven zaken resulteerden twee van de honderd in een veroordeling, wat betekent dat 98 procent van die misdaden onbestraft blijft. Dat zijn allemaal redenen waarom er veel stilte heerst over het onderwerp.

 

Bewustzijn

Schouten vertelt over de Colombiaanse journaliste Lineth Bedoya Lima, die in 2000 werd ontvoerd, verkracht en vrijgelaten door de paramilitairen. “Jaren zweeg ze hierover, zoals veel slachtoffers, maar in 2009 doorbrak ze haar zwijgen. In een interview in de Britse krant The Guardian zegt Bedoya het volgende hierover: ‘Ik heb zoveel vrouwen ontmoet die hetzelfde hebben meegemaakt. Maar de staat erkent deze misdaden niet. Het gebeurt nu, in alle oorlogen. Maar in Colombia, na tientallen jaren, vinden vrouwen het bijna normaal dat hun lichamen gebruikt worden als oorlogswapen.’” Bedoya en Schouten leggen uit dat vrouwen niet alleen in het conflict misbruikt worden, maar ook voor commerciële doeleinden ‘gebruikt’ worden. Minderjarige meisjes die als prostituee werken worden in Medellín meegenomen en in bussen vervoerd naar kampen van mijnwerkers. Daar worden de lichamen van de meisjes verkocht en dagenlang misbruikt totdat ze weer naar Medellín worden terug gereden. ‘Zulke meisjes staan bekend als ‘de prepaid’-meisjes’, aldus Bedoya. De journaliste werkt nu als ambassadeur voor Oxfam om bewustzijn te creëren rond seksueel geweld in conflicten. Net als Schouten.

 

Facebookpagina

Schouten heeft haar boek in eigen beheer uitgegeven en investeerde veel in het project. Dat doet ze met veel liefde. Op haar eigen website en facebookpagina is te zien dat op de boekpresentatie de burgermeester van Utrecht Jan van Zanen, directeur Monique van ’t Hek van Plan Nederland en een delegatie van de Colombiaanse ambassade van Colombia aanwezig. De dag van de presentatie, niet geheel toevallig, was op Internationale Vrouwendag 8 maart jongstleden.

Van elk verkocht boek gaat er 2 euro naar Plan Nederland, waarmee kansarme meisjes in Colombia worden geholpen. Deze hulporganisatie zorgt voor goed onderwijs, drinkwatervoorzieningen, gezondheidscentra, bestaanszekerheid en bescherming. Schouten ontwikkelde een campagne rond haar boek en misschien wel belangrijker, rond het thema seksueel geweld. Op de cover van het boek is een kleine banner in de rechteronderhoek te zien waar staat dat je een meisje in Colombia helpt als je het boek koopt. Ook op social media is de auteur handig in het promoten van haar werk.

 

Taboes

“Doe iets met mijn verhaal”, zei een slachtoffer tegen Schouten in Colombia. Die beloofde vervolgens de slachtoffers een stem te geven. Ze pitchte haar plan bij Plan Nederland en de burgermeester van Utrecht. Via via kwam Schouten bij documentairemaker Jan van de Berg en zijn bedrijf drsFILM. Samen zijn ze bezig met voorbereidingen om een documentaire te maken over het thema. “De documentaire moet het taboe en de problemen waar slachtoffers dagelijks tegen aan lopen tonen. De focus ligt ook op de kracht van de vrouwen om die taboes te veranderen en op de dagelijkse strijd”, vertelt Schouten.

Ze profileert zich als antropoloog, campaigner, schrijver, documentairemaker en public speaker. “Ik wil mij meer gaan inzetten voor dit thema. Ik heb verder geen literaire ambities.”

 

Lenny Schouten, De wetten van de Stilte, uitgegeven in eigen beheer, 2014, ISBN 9789402116519, 256 pag., €20,00.

Meer informatie

De website van Lenny Schouten: http://www.lennyschouten.com/

Voor het artikel over Lineth Bedoya Lima: The Guardian.

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug