Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Staatsterreur in Haïti

Papa Doc en Baby Doc

Datum : 09/06/2011
Auteur : Teun Heuvelink
Land : Haïti

Staatsterreur in Haïti

Na de aardbeving die Haïti in januari trof, keerde ex-dictator Baby Doc na 25 jaar naar zijn land terug. ‘Om te helpen’, beweerde hij. Dit artikel schetst een beeld van het regime van Baby Doc en zijn voorganger Papa Doc. Een periode van ongekende staatsterreur, die de bevolking in zijn greep hield.

Na een lange periode van radiostilte en een afwezigheid van ruim 25 jaar keerde Jean-Claude Duvalier op 16 januari 2011 weer terug op Haïti,  nadat hij het land in 1986 ontvlucht was na massaprotesten.  Volgens Jean-Claude Duvalier zelf, beter bekend als Baby Doc, was hij teruggekomen om het land te ‘helpen met de wederopbouw’,  na de allesverwoestende aardbeving die het land trof op 12 januari 2010.  Een verklaring doorspekt  met de nodige ironie, aangezien de 59-jarige ex-dictator het land 25 jaar eerder in pure staat van armoede en ontreddering achter zich had gelaten.  Baby Doc kon zijn ‘nobele’ plannen echter al snel in de ijskast zetten, omdat hij  twee dagen  na zijn aankomst gearresteerd en meegenomen werd voor verhoor op verdenking van verduistering van fondsen tijdens zijn regeerperiode.

Hoewel de aantijgingen van diefstal, corruptie en verduistering van fondsen in ieder geval iets zijn, blijft Baby Doc nog altijd gevrijwaard van vervolging voor alle gruwelijke mensenrechtenschendingen waar hij met behulp van de gevreesde Tonton Macoute verantwoordelijk voor is. Mensenrechtenorganisaties zouden de ex-dictator dan ook liever gisteren dan vandaag vervolgd zien voor zijn misdaden, maar vooralsnog is er geen zaak.  Dat de regimes van Baby Doc en zijn voorganger Papa Doc op het gebied van mensenrechten niet helemaal in de haak waren is algemeen bekend, maar wat gebeurde er nou precies in Haïti ten tijde van de Duvalier dynastie?

Donkere brillen en donkere pakken

François Duvalier, ook wel Papa Doc genoemd, werd in 1957 democratisch gekozen tot president van het toen al straatarme Haïti. De kleine doctor met grootheidswaanzin begon vooruitstrevend, maar raakte al snel in de greep van zijn eigen waanideeën. De zelfverklaarde ‘geest van de natie’ die door een hogere macht was gezonden als de belichaming van Haïtiaanse helden als Dessalines, Toussant en Pétion, duldde dan ook geen enkele vorm van tegenspraak of oppositie. Om af te rekenen met tegenstanders en ‘ongehoorzamen’,  had Papa Doc de beschikking over de Tonton Macoute. Het aantal slachtoffers  van deze persoonlijke militie tijdens de twee Duvalier regimes wordt geschat op vijftigduizend. Daarbij komen ook nog de vele Haïtianen, ongeveer 20 procent van de bevolking, die besloten het Duvalierisme te ontvluchten.

De Duvaliers hielden de bevolking onder de duim met staatsterreur. Dit begrip kan worden gedefinieerd als het grootschalig en wijdverspreid schenden van levensrechten door martelingen en buitengerechtelijke moorden. Deze mensenrechtenschendingen worden staatsterreur wanneer het geen geïsoleerde incidenten meer zijn, maar onderdeel van de overheidsstrategie om zich te ontdoen van interne opposanten.  Staatsterreur  is een intimidatie-  en controlemiddel. De Tonton Macoute, in het creools synoniem voor boeman, waren de uitvoerders van de staatsterreur in Haïti. Ze pestten, intimideerden, martelden, persten mensen af en moordden.  De Tonton Macoutes waren zeer loyaal aan de Duvaliers en zochten het hele land af naar ‘subversieven’ en mensen die een bedreiging zouden kunnen vormen voor het regime. De Duvaliers hadden ongeveer vijfentwintigduizend Tonton Macoutes tot hun beschikking en allemaal droegen ze hetzelfde ‘uniform’: een donkere zonnebril en een donker pak.

Een bijdrage alstublieft

De Duvaliers hadden verschillende randvoorwaarden gecreëerd waardoor de staatsterreur zonder tegenstand kon bestaan. Zo had Papa Doc kort na zijn aantreden het officiële leger van Haïti dusdanig verzwakt dat het geen rol van betekenis meer kon spelen. Tevens had hij de media, de ondernemers en de oppositie in een ijzeren greep. Ook aan eventuele volksopstanden had Duvalier sr. gedacht. De straatarme bevolking van Haïti werd vaak om een bijdrage gevraagd voor projecten van Papa Doc. Van het kleine beetje geld dat mensen verdienden, moest dus vaak nog een gedeelte worden afgestaan. Gebeurde dit niet, dan kon men een bezoek van de Tonton Macoute verwachten. Mensen hadden hierdoor vaak niet eens genoeg geld voor eten. Papa Doc redeneerde echter vanuit de gedachte dat een volk zonder energie, een volk was dat niet kon vechten.

Hoewel het volk niet zo snel in opstand kon komen, waren er altijd anderen die uit waren op de ondergang van de Duvaliers. Vader en zoon wisten dit en waren daarom geobsedeerd met veiligheid. Een ieder die het alsnog probeerde stierf vaak een gruwelijke dood. Vaak lieten de Duvaliers de dode lichamen van hun aanvallers op straat wegrotten of ze zetten de hoofden op spiesen zodat iedereen ze kon zien. De boodschap was duidelijk: iedereen die iets tegen de Duvaliers probeert zal dat met de dood bekopen. Een verlammende angst over de bevolking was het gevolg.

Haïti werd lange tijd geregeerd door tirannen die hun bevolking blootstelden aan  een verschrikkelijke staatsterreur. Er kwam een einde aan deze tirannie toen Baby Doc op 7 februari 1986 Haïti ontvluchte vanwege toenemende volksopstanden en geruchten over een militaire coup. Baby Doc is terug, maar hij zal nooit goed kunnen maken waar hij met zijn vader verantwoordelijk voor is geweest.

 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug