Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Kunst & Cultuur

Terug naar het water

Architectuurexpositie over Recife en Amsterdam

Datum : 07/10/2011
Auteur : Mark Weenink
Land : Brazilië

Terug naar het water

Recife en Amsterdam. Twee steden die dankzij historische verwantschap architectonische overeenkomsten vertonen. Flora van Gaalen van Arcam vertelt over de expositie die dit architectuurcentrum samen met Braziliaanse architecten organiseert, in het kader van het Brasil Festival in Amsterdam.

Het zijn letterlijk twee werelden, het Braziliaanse Recife en Nederlandse Amsterdam. Toch vertonen de steden meer overeenkomsten dan je zou vermoeden. Architectuurcentrum Amsterdam (Arcam) organiseert samen met Braziliaanse architecten een expositie over dit thema en de toekomst van beide steden. Dit gebeurt in het kader van het Brasil Festival, op uitnodiging van het Concertgebouw. “Het festival is georganiseerd vanuit de gedachte dat er naast economische banden tussen landen ook veel op cultureel vlak gebeurt“, vertelt Flora van Gaalen (1983), projectmedewerker bij Arcam. Eind 2010 bezocht ze Recife met oog op de expositie. “Het mooie van dit project is dat iedereen zich vrijwillig inzet, vanuit de fascinatie voor elkaars werk. Er is veel expertise bij betrokken, maar weinig geld mee gemoeid.“

De expositie is kenmerkend voor Arcam. Het centrum houdt zich vooral bezig met Amsterdam, maar kijkt ook regelmatig over de grens, in regionale, landelijke of internationale projecten. Wel moet er een link zijn met de hoofdstad. “Recife en Amsterdam zijn beiden havensteden en ontlenen hun bestaansrecht aan het water waaraan ze gelegen zijn. Hierdoor is infrastructuur echt een opgave. Recife is een stad die een Nederlandse geschiedenis heeft”, legt Van Gaalen uit. “Recife is weliswaar gesticht door de Portugezen, maar in de zeventiende eeuw pikten de Nederlanders het gebied in. Die trokken zich niet zoals de Portugezen terug in de heuvels, landinwaarts, maar vestigden zich op een strategische plek, midden in het water in de monding van een aantal rivieren die samenkomen. Zij bouwden Recife uit tot een stad. De stadsuitleg heeft dan ook een Nederlands karakter. Recife is qua opbouw net Amsterdam: een gracht met dwarsgrachten, waar pak- en koopmanshuizen aan zijn gebouwd. Na vijfentwintig jaar veroverden de Portugezen het gebied weer, nadat de Nederlanders voor altijd hun stempel hadden gedrukt op Recife.”
Recife is een stad met grote potentie, volgens Van Gaalen. “In noordoost-Brazilië is het de grote groeier, door de locatie en de haven. Bovendien gaat het economisch goed met Brazilië. Over anderhalf jaar hosten ze het WK en ze krijgen de Olympische Spelen. In Brazilië komt nu dus veel geld vrij voor bouwactiviteiten. Dit is het geschikte moment om naar stadsontwerp te kijken.”

Buurtprotest

Een expositie opzetten waarbij de twee partners gescheiden zijn door een oceaan heeft behoorlijk wat voeten in de aarde. Toch is het een leerzame en inspirerende ervaring, vindt Van Gaalen. “De dialoog tussen de stedenbouwers en architecten in beide landen is interessant. We zijn met verschillende partijen heel open het gesprek aangegaan. Van de Braziliaanse kant zijn de Universiteit van Pernambuco, de deelstaat Pernambuco, de Bond van Braziliaanse architecten en een studentenonderzoeksgroep betrokken. Van de Nederlandse kant de Dienst Ruimtelijke Ordening, Bureau Monumenten, Archeologie en Waternet. Via videoconferencing overleggen we regelmatig. Af en toe valt het stil, omdat het helemaal uit je belevingswereld is, voor beide kanten. Beide partijen zijn gedwongen om met andere ogen naar de eigen stad te kijken en met nieuwe oplossingen te komen. De expositie moet een impressie geven van beide steden, een dialoog weergeven en aanzetten tot denken over de toekomst van beide steden.”

Van Gaalen en collega’s hebben veel geleerd door de uitwisseling van ideeën. “De visie op architectuur in Nederland en Brazilië verschilt behoorlijk. In Brazilië overheerst het idee van ‘architectuur is van de architecten’, zij weten hoe het moet. Voorheen werd er ook in Amsterdam vooral ‘van bovenaf’ ontworpen en bovenmatig gepland. De laatste tijd wordt er meer aansluiting gezocht bij de gebruikers en zoeken architecten draagvlak. Anders krijg je buurtprotest en gaat het project niet door. Architecten moeten zich afvragen in wat voor gebouwen mensen willen wonen.”

Geld

De economische crisis zorgt volgens Van Gaalen in Nederland voor een andere besluitvorming op het gebied van bouwen. ”De geijkte manier van financiering van grootschalige projecten is achterhaald. Projecten worden niet meer over de hele stad uitgerold. Er wordt meer op lokaal niveau besloten. Nederlandse steden zijn vanuit de overheid verplicht om een zogenaamde structuurvisie te presenteren, een vergezicht voor bouwplannen over een langere periode. Amsterdam slaat nu een nieuwe weg in door niet alles van te voren vast te stellen. Wat dat betreft kunnen we wat van de Brazilianen leren. Hoewel, daar is soms te weinig planning. Recife is juist op zoek naar een overkoepelend plan. In Amsterdam is veel grond van de gemeente, in Recife niet. Je kunt dan wel wat willen als gemeente, maar dat is niet eenvoudig. Zij zijn benieuwd hoe wij dat soort dingen regelen.”

In Brazilië is de waardering voor historische gebouwen anders, ondervond Van Gaalen. ”In het oude centrum van Recife staan veel oude, vervallen gebouwen. Met onze Europese blik vinden wij dat dit geweldig mooi kan worden. In Brazilië is de perceptie anders. Ze vinden dat ze beter ergens anders iets nieuws neer kunnen zetten. Zo’n Braziliaanse houding schept echter ook mogelijkheden. Monumenten kunnen ook beperkend zijn. Het belangrijkste is dat er over wordt nagedacht. Daarnaast speelt geld natuurlijk een rol.”

Zwemmen

Samen met de ontwikkelingen in Recife zal ook Amsterdam voor het voetlicht komen. “We brengen in kaart wat er in Amsterdam is gebeurd aan de noordelijke en zuidelijke IJ-oever. De laatste honderd jaar heeft Amsterdam zich van het water afgekeerd. Vroeger keek je uit op het IJ. De haven lag in de stad. Sinds 1889 ligt het IJ verstopt achter het Centraal Station. Tegenwoordig trekt de haven naar het westen. Het hele oostelijk havengebied staat nu vol woningen. Mensen zoeken weer aansluiting bij het water, omdat ze dat aantrekkelijk vinden. Misschien kun je zelfs stellen dat het centrum niet meer in de grachtengordel ligt, maar meer in het water, het IJ. Dat komt ook door de Noord/Zuidlijn. Straks ben je zo in noord. Het gebied aan het IJ ontwikkelt zich, kijk naar Muziekgebouw aan het IJ en de Openbare Bibliotheek.”

Recife maakt een vergelijkbaar proces door, signaleert Van Gaalen. ”Twee projecten concentreren zich rond het binnenwater. Groot verschil met Amsterdam is dat in Recife het water erg vervuild is. Het riool wordt erin geloosd. Voor de Brazilianen is de uitdaging om burgers bewust te maken en te zorgen dat ze geen rotzooi in het water gooien. Ze zeiden ons ´Water is jullie kracht en ons probleem´. Daarop hebben mensen van Waternet laten zien dat hier, in de jaren zestig en zeventig, de grachten ook vol met afval lagen. Dat soort foto’s zul je ook in de expositie zien. Zoals de grachten nu zijn, is dus helemaal niet vanzelfsprekend. In een paar decennia is dat veranderd. Met andere woorden, het is niet onmogelijk om de situatie te verbeteren.”
”Een Braziliaanse architect heeft een project opgestart genaamd ‘Eu quero nadar em Capibaribe, e voce?’ (ik wil zwemmen in de Capibaribe, en jij?). Het wil mensen op een leuke manier na laten denken over het probleem van de vervuiling van de rivier. Het project bestaat bijvoorbeeld uit gekke foto’s van mensen die doen alsof ze gaan zwemmen in de rivier, wat nu nog niet kan.”

Leken hoeven niet bang te zijn dat de expositie hen niet zal aanspreken, stelt Van Gaalen. “De expositie wordt heel visueel en daardoor interessant voor een breed publiek. Er zijn bijvoorbeeld korte filmpjes waarin mensen uit de stad aan het woord komen. Bezoekers zien hoe Recife en Amsterdam in elkaar zitten en hun ontwikkeling door de tijd heen. Ook kunnen ze op hun T-shirt een boodschap schrijven en deze ruilen tegen een T-shirt van iemand uit Brazilië. Recife is een inspirerende stad. We willen de uitwisseling echt voelbaar maken.”

De expositie is te zien van 15 oktober - 26 november.
Meer informatie: www.arcam.nl en recifeamsterdam.blogspot.com

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug