Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Onderzoek & Wetenschap

Twee inleidingen over Venezuela op het CEDLA

"Chávez heeft gefaald"

Datum : 30/05/2011
Auteur : Jan de Kievid
Land : Venezuela

Twee inleidingen over Venezuela op het CEDLA

Ondanks de bakken met geld uit de olie-export vallen de resultaten van het sociale beleid van Chávez vreselijk tegen vergeleken met die van andere Latijns-Amerikaanse landen, betoogt Edwin Koopman. Ook Javier Corrales maakt vergelijkingen. Hij ziet het huidige Venezuela niet als een uitzondering op het continent, maar juist als een wat extremere versie van algemene tendensen die zich ook voordoen in andere Latijns-Amerikaanse landen zonder olie of linkse presidenten.

De Nederlandse sociaalgeograaf en journalist Koopman en politicoloog Corrales uit de Verenigde Staten publiceerden recent boeken over Venezuela. Op een bijeenkomst op het CEDLA (Centrum voor Studie en Documentatie van Latijns Amerika) in Amsterdam presenteerden zij op 27 mei enkele belangrijke bevindingen.

Gemiste kans

Chávez toont overal trots wat zijn Bolivariaanse revolutie heeft bereikt: in weinig landen in Latijns Amerika zijn nog zo weinig armen, staat de gezondheidszorg op zo’n hoog peil en kunnen zoveel mensen lezen en schrijven. Dat is allemaal waar, vertelt Koopman, maar op al die punten deed Venezuela het al relatief goed voor Chávez in 1998 aan de macht kwam. Sindsdien is er veel minder vooruitgang geboekt dan in de meeste andere Latijns-Amerikaanse landen, die veel minder geld ter beschikking hadden. Bij de sociale woningbouw is er zelfs achteruitgang. In de vier decennia voor Chávez werden in die sector jaarlijks gemiddeld 63.000 woningen gebouwd, onder Chávez nog maar 26.000, minder dan de helft. Tegelijkertijd is de criminaliteit schrikbarend toegenomen; Caracas is tegenwoordig de gevaarlijkste stad van het continent.

Hoe komt het dat zoveel geld zo weinig heeft opgeleverd? Koopman noemt een aantal aanvullende verklaringen. Er is enorm veel corruptie. Op de wereldranglijst van Transparency International is Venezuela gezakt naar de 164e plaats, de twaalfde van onder. Zelfs Congo scoort nog beter. Er komt veel oliegeld binnen waarvan de bestemming onduidelijk is. Daarmee zijn waarschijnlijk veel luxegoederen gekocht door hooggeplaatste Chávez-aanhangers. Daarnaast wordt er buitengewoon inefficiënt gewerkt. Het kost tien keer zoveel geld als elders in Latijns Amerika om iemand te leren lezen en schrijven. Bovendien is de inflatie met zo’n 40 procent het hoogste van het continent, met alle gevolgen van dien.

Koopman spreekt van een gemiste kans. Zelden wasen president zo populair, had hij zoveel geld, zo veel tijd en zoveel ambitie om er iets moois van te maken. Hij had moeten investeren, maar heeft dat nagelaten. Hij heeft gefaald. Maar zolang de olieprijzen hoog blijven, zit hij nog vast in het zadel.

Eindeloos herkiesbaar

Corrales noemt Venezuela op politiek gebied een hybride regime, met zowel democratische als autocratische elementen. Dat is op het continent wat afwijkend, maar op veel punten is Venezuela juist een, soms wat extreem, voorbeeld van algemene tendensen in de Latijns-Amerikaanse politiek. Ook andere landen hebben het afgelopen decennium hun sociale uitgaven opgevoerd. Dat was mogelijk door de hoge grondstoffenprijzen. Het zijn electorale democratieën, waar presidenten of hun partijen alleen worden herkozen als ze de bevolking iets hebben geboden. Dat geldt ook voor Venezuela, waar heel vaak verkiezingen en referenda worden gehouden; het is zeker geen volledig autocratisch systeem. Chávez heeft in zo’n referendum laten goedkeuren dat hij zich eindeloos herkiesbaar mag stellen. Dat is extreem, maar ook elders hebben veel presidenten hun ambtstermijn weten op te rekken met een extra termijn. En ook daar verliezen ze zelden de verkiezingen voor zo’n extra ambtstermijn. 

Chávez heeft veel bedrijven genationaliseerd en dat heeft veel ophef en tumult gegeven, maar ook in andere landen is de rol van de staat in de economie weer sterker geworden. Alleen met wat subtielere middelen en daardoor met veel minder verzet en kritiek. Ook heeft Chávez zich zeer nadrukkelijk internationaal gemanifesteerd, maar ook dat geldt ook voor veel andere presidenten. Alleen doen die dat minder opvallend en met een diplomatieker taalgebruik.

In het commentaar van Barbara Hogenboom van het CEDLA en in discussie met de talrijke aanwezigen kwamen nog veel andere interessante punten aan de orde. Zo stelde Koopman dat Chávez eerder uit is op macht dan op geld voor zichzelf en legde Corrales nog eens helder uit hoe de president de democratische instituties heeft ondermijnd.    

Edwin Koopman, De Oliekoning. Hugo Chávez en de beloftes van zijn Latijns-Amerikaanse revolutie. Podium, Amsterdam, 2011, 218 pag.
Javier Corrales en Michael Penfold, Dragon in the Tropics. Hugo Chávez and the Political Economy of Revolution in Venezuela. Brookings Institution Press, 2010, 195 pag.

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug