Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Verbetering in favelas verloopt langzaam

Vier jaar pacificatiebeleid in Rio de Janeiro

Datum : 03/12/2012
Auteur : Marcelo Beraba, Márcia Vieira, Marcelo Gomes
Land : Brazilië

Verbetering in favelas verloopt langzaam

In 2008 begon de regering van Rio de Janeiro met de zogeheten 'pacificatie'  van haar favelas (sloppenwijken). De politie nam, vaak met geweld, de macht over in deze wijken die voorheen geregeerd werden door drugsbendes. Vervolgens werden zogeheten Unidades de Polícia Pacificadora (eenheden van de pacificatiepolitie, UPP) geïnstalleerd.

Inmiddels zijn 28 favelas 'gepacificeerd', en krijgt het beleid gemengde reacties. Een veelgehoorde kritiek is dat het beleid alleen gericht is op het  'opschonen'  van de stad voor het WK Voetbal in 2014 en de Olympische Spelen in 2016. Anderen beweren dat de criminelen zich verplaatsen naar arme wijken net buiten Rio, of zelfs naar megastad São Paulo. Hier nam het geweld het afgelopen jaar sterk toe, met veel dodelijke slachtoffers tot gevolg. 
In een interview met de Braziliaanse krant Estado do São Paulo blikt de secretaris van Veiligheid in Rio de Janeiro, José Mariano Beltrame, terug op vier jaar pacificatiebeleid. De balans die Beltrame opmaakt is positief, maar bevat ook (zelf)kritiek. Hij erkent dat de gemeente zijn werk doet, maar heel langzaam. Ook blijft hij ontevreden over de implementatie van de sociale programma’s en het opzetten van publieke voorzieningen in de 28 gepacificeerde favelas. Beltrame reageert op de kritieken op 'zijn'  beleid, en kijkt naar de uitdagingen waar heel Brazilië voor staat als het gaat om drugshandel. 

Estado do São Paulo: U benadrukt vaak dat er een verschil in snelheid bestaat tussen het installeren van de politie in gepacificeerde favelas en het opstarten sociale programma’s. Wat bedoelt u daarmee? 

José Mariano Beltrame: "Zoals het nu is,  wordt eerst de politie met geweld geïnstalleerd en kijkt men vervolgens pas naar sociale programma’s. Dat is een niet makkelijk op te lossen probleem, maar waar UPP’s worden geïnstalleerd, moeten sociale programma’s een prioriteit zijn. We moeten aan de favelabewoners laten zien dat ze aan de kant van de staat moeten staan; dat onze kant beter is dan die van de criminelen. Instellingen werken hier wel aan, maar het moet sneller gebeuren." 

EdSP: De eerste UPP (in Dona Marta) werd vier jaar geleden geïnstalleerd. Hoe zit het met de tegenprestaties die de gemeente in deze wijk heeft geleverd? 

JMB: "Dat is te langzaam gegaan, zonder enige twijfel. Aanvankelijk kregen de bewoners er weinig voor terug. Maar je moet bedenken dat we eigenlijk een nieuw gedeelte aan de stad Rio de Janeiro hebben toegevoegd. Voorheen gingen we alleen naar deze favela om stemmen te vragen. Nu moeten we er ook andere dingen doen, zoals publieke voorzieningen verzorgen. Dat kost tijd." 

EdSP: Gaat het implementeren van publieke voorzieningen in alle favelas waar de UPP zit zo traag?

JMB: "Min of meer, al is het wel overal verschillend. In de favelas Complexo do Alemão en Vila Cruzeiro zie je een andere situatie. Er was hier sprake van veel participatie van de bevolking bij het implementeren van de UPP, misschien door alle media-aandacht voor eerdere programma’s. En zijn nu wel publieke voorzieningen, maar het gaat nog steeds langzaam. Bovendien zie je dat de commandant van de politie zich heeft ontwikkeld tot een vervanger van de gemeente. De bewoners gaan naar hem toe om te praten over afval, water en geluidsoverlast. Dat wil ik niet, want dat is zijn taak niet. Hij moet de veiligheid en vrijheid van de bewoners garanderen, zodat ze kunnen gaan en staan waar ze willen. De andere problemen moet de gemeente oplossen." 

EdSP: Het doel van het pacificatiebeleid was veertig gepacificeerde favelas in 2014. Hoe staat het daarmee?

JMB: "Dat was het doel, en we hebben er nu 28 gepacificeerd. Ik hoop echter dat we meer dan veertig favelas kunnen bereiken. We gaan nu eerst de favelas in de buurt van de Avenida Brasil innemen, omdat dit de belangrijkste verbindingsas is tussen het centrum en het westen van Rio. Dat zijn de favelas (Vila) Kennedy, Dezoito, Lagartixo en Vila Vintém." 

EdSP: Bewoners van Baixada Fluminense – een gebied met veel favelas dat niet bij de gemeente Rio de Janeiro hoort, maar wel deel uitmaakt van haar grootstedelijk gebied – klagen over de migratie van criminelen uit de favelas met UPP’s naar hun woonplaatsen. Hoe ziet u dit?

JMB: "We weten dat dit zo is en we zullen ook UPP’s gaan installeren in Baixada. Iedereen vraagt mij altijd: 'En, meneer de secretaris? Wat gaat u hieraan doen?'. Wat ik ga doen – en ik begrijp dat dit een eeuwigdurend proces is – is deze wijken bezetten, de controle overnemen. Toch moet je ook kritisch kijken naar deze claims. Er is zeker migratie van criminelen, maar het is niet veel. Daarom zien we ook geen sterke stijging in de criminaliteit van deze wijken. Waarom voelen de mensen zich dan toch minder veilig? Ik denk  omdat de militaire en civiele politie hun werk niet doen. Er is geen overzicht, ze weten niet waar de criminelen zijn. Dat moeten ze bestuderen, en vervolgens moeten ze hun agenten beter plaatsen." 

São Paulo

Ook ziet Beltrame geen overeenkomsten tussen de UPP’s in Rio de Janeiro en de toegenomen criminaliteit São Paulo. Volgens de secretaris zijn de situaties niet vergelijkbaar, omdat de criminele organisaties in Rio niet de organisatiestructuur hebben die hij zag in de organisatie Primeiro Comando da Capital (PCC). Hij onderzocht deze organisatie als onderdeel van de federale politie.  

EdSP: Denkt u dat de criminele organisaties in Rio makkelijker te bestrijden zijn dan de criminaliteit in São Paulo, georganiseerd in bijvoorbeeld PCC?

JMB: "Allereerst, ik heb er problemen mee vanuit Rio over São Paulo te praten. Ik kan de situatie daar niet overzien, maar ik kan wel over Rio praten. Hier hebben we drie grootschalige, criminele organisaties (CV, TC, en ADA). Deze zijn doorgaans niet goed georganiseerd. Dat is een voordeel voor de politie, die hierdoor goede resultaten heeft behaald. Ik zeg altijd dat de georganiseerde misdaad in Rio niet gaat om drugs- en wapenhandel. Het draait hier vooral om financiële aspecten. We hebben hier geen drugskartels met een afgebakend territorium, zoals bijvoorbeeld in Mexico. Wat ik weet over de PCC stamt uit de tijd dat ik in Porto Alegre werkte, waar ze een filiaal van Banco do Brasil probeerden aan te vallen. Ze waren zeer goed georganiseerd. Maar ik weet niet hoe het nu is. Wat ik hier in Rio doe neemt al genoeg tijd in beslag, vind je niet?" 

EdSP: Maar zijn er signalen dat de PCC in Rio actief wordt?

JMB: "Er zijn wel documenten die dit suggereren, maar er is nog geen concreet bewijs om dit aan te nemen." 

EdSP: Denkt u dat de recente toename van geweld in São Paulo overeenkomsten vertoont met wat er vier jaar geleden in Rio gebeurde?

JMB: "Misschien, maar het is wel anders. Rio is erg specifiek. De geschiedenis van het veiligheidsbeleid in Rio is niet goed. Ik zou zeggen dat geen enkele stad in de wereld is zoals Rio. Dat komt vooral door de geografische ligging en de geschiedenis van economische segregatie. Dit zorgt voor een unieke situatie in de favelas. De macht van de dealers was financieel en territoriaal. Deze macht moesten de UPP’s innemen. Nu hebben ze geen territoriale macht meer. En de financiële macht? Daar werken we aan. Maar criminelen hebben geen geld op de bank; je kunt ze niet pakken zoals je corruptie politici pakt. Hun geld zit in koffers en tassen, dat maakt het des te moeilijker."

Crack

De situatie in Rio de Janeiro is volgens Beltrame dus uniek. Toch kampt heel Brazilië de laatste jaren met een specifiek probleem in de drugshandel: de toename van het gebruik van crack. Volgens Beltrame hebben veel steden dit probleem nauwelijks onder controle. Een van de oplossingen die hij aandraagt, is gedwongen opname van verslaafden aan deze drug, waarbij hij benadrukt dat hij niet twijfelt aan de noodzaak van deze maatregel. 

EdSP: U heeft de aandacht gevestigd op crack als een recent probleem, dat in verschillende steden opduikt. Kunt u hier iets over vertellen?

JMB: "Crack is een probleem dat de UPP’s keihard moeten aanpakken. De mensen hebben er geen idee van wat dit betekent. Vier jaar geleden werd er nog niet op deze schaal in crack gehandeld. Er was alleen onderlinge drugshandel: voor vijf kilo cocaïne kreeg je één kilo crack. Dat werd dan geconsumeerd in de favela zelf. De toename van het gebruik van crack heeft grote gevolgen, want iemand die verslaafd is aan crack gedraagt zich heel anders dan iemand die verslaafd is aan cocaïne of marihuana. Die laatste gaat naar Ipanema, snuift wat, slaapt, douchet, drinkt een glaasje melk…een crackverslaafde doet dat niet. Na vier keer gebruiken komt hij zijn huis niet meer uit. Hij blijft bij zijn dealer, en zorgt daarom voor meer overlast. Je ziet hele groepen crackverslaafden in verschillende wijken van Rio. Ze zijn zeer afhankelijk van hun drug, en hun aantal zal alleen maar toenemen. Ze leven als ratten, als kakkerlakken. Dit moeten we aanpakken, niet alleen omdat ze overlast bezorgen, maar ook omdat het een onmenselijke situatie is." 

EdSP: En wat doet de politie op dit gebied?

JMB: "Het doel van de politie is de leveranciers te bestrijden." 

EdSP: Bent u voor de gedwongen opname van volwassenen die aan crack zijn verslaafd?

JMB: "Ja. We moeten kijken naar onze voorschriften op het gebied van burgerschap, van mensenrechten. Onze grondwet zegt dat iedereen recht heeft op zorg, om een gezond leven te leiden. Dat is belangrijker dan alle andere wetten."

 Dit artikel is vertaald en ingekort door Simone Kalkman.

Bron : Estado do São Paulo
Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug