Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Economie & Ondernemen

Vergeten onderhandelingen

Nieuw te creëren vrijhandelszone omvat drie continenten

Datum : 28/06/2011
Auteur : Bart-Jaap Verbeek

In maart 2010 zijn de onderhandelingen over het uitbreiden van het Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement (TPP) van start gegaan. Negen landen uit Azië, Oceanië en de Amerika’s nemen hieraan deel. Onder leiding van de Verenigde Staten hebben deze onderhandelingen het ultieme doel om het TPP te transformeren in een platform voor grootschalige trans-Pacifische economische integratie. Voor de twee Latijns-Amerikaanse deelnemers – Chili en Peru – biedt het TPP zowel kansen als bedreigingen en lijken de vooruitzichten op succesvolle onderhandelingen vooral af te hangen van hoe het handelspolitieke klimaat in de VS zich in 2011 gaat ontwikkelen.

Het Trans-Pacific Strategic Economic Partnership Agreement (TPP) is oorspronkelijk een verdrag uit 2005 tussen Brunei, Chili, Nieuw-Zeeland en Singapore. In november 2009 gaven de Verenigde Staten te kennen dat ze zich bij de TPP-landen wilden aansluiten. Hun doel was een kwalitatief regionaal verdrag te vormen met een breed lidmaatschap. Voor de start van de onderhandelingen in maart 2010 kondigde de Amerikaanse president Obama aan dat de VS streven naar een verbetering van de inhoud van handelsverdragen. Tot dan toe zijn alle bilaterale handelsverdragen gebaseerd op NAFTA, het vrijhandelsverdrag tussen de VS, Canada en Mexico, dat dateert uit 1994. Waar dit oude model voornamelijk regels over privatisering en deregulering in de dienstensector en nieuwe rechten van buitenlandse investeerders in geschillen met overheden omvat, moeten nieuwe verdragen meer aandacht geven aan arbeidsrecht, milieustandaarden en voedselveiligheid. Het TPP is daarom voor Obama een cruciale aangelegenheid. Hij heeft de kans om een nieuw en verbeterd handelsmodel vorm te geven en te implementeren. Aan de onderhandelingen doen, naast de eerste vier landen en de VS, ook Australië, Peru, Vietnam en Maleisië mee. Tijdens de onderhandelingen maken de landen vergaande afspraken om invoertarieven terug te dringen, handel in diensten en overheidsbestedingen te liberaliseren en striktere regels op gebied van intellectueel eigendomsrecht op te stellen.

Laboratorium

Voor de twee Latijns-Amerikaanse deelnemers – Chili en Peru – biedt het TPP kansen om hun handels- en investeringsrelaties met zuidoost-Azië te versterken. Het verdrag zal Chili en Peru overigens weinig extra toegang tot de Aziatische markt bieden, aangezien beide landen reeds een bilateraal handelsverdrag met de belangrijkste TPP-economieën hebben. Maar de voordelen beperken zich niet tot het verwijderen van tariefbarrières. Het TPP zal de regels met betrekking tot handel in diensten, buitenlandse investeringen, overheidsbestedingen en technische handelsbarrières, zoals importquota en sanitaire voorwaarden, verbreden. Handelsgerelateerde transactiekosten zullen worden gereduceerd en het toestaan van buitenlandse bestandsdelen in lokale producten zijn een winstpunt. Zo kan een Peruaanse producent bijvoorbeeld zonder beperkingen bestandsdelen van Chileense origine in zijn product verwerken en dat alsnog met preferentiële toegang naar andere TPP-landen exporteren.

De huidige handelspatronen van Chili en Peru met Azië zijn vooral gebaseerd op de export van natuurlijke grondstoffen en de import van industriële producten. Het TPP kan op den duur bijdragen aan een grotere diversificatie van de export naar Azië, maar zolang de vraag naar natuurlijke grondstoffen groot blijft, is dit nog niet erg waarschijnlijk. Daarnaast kan het TPP als platform voor diepere economische integratie van de Pacifische landen dienen en kan het zelfs als een laboratorium voor andere multilaterale handelsorganen fungeren. Bij een eventueel succes zouden landen als Zuid-Korea, Japan en China zich in de toekomst ook bij het TPP aan kunnen sluiten. Dit zou vooral voor Chili en Peru enorme kansen bieden, omdat zij in hun handel steeds afhankelijker van met name China worden.

Bezorgdheid

De onderhandelingen roepen tegelijk allerlei vragen op over hoe het TPP zich zal verhouden tot de bestaande vrijhandelsverdragen tussen de leden onderling en andere economische integratieprocessen. Ondanks het strategisch belang dat de regering van Obama aan het TPP hecht, blijven er twijfels bestaan over het Amerikaanse vermogen om dit proces naar een succesvolle afronding te leiden. De nieuwe Amerikaanse handelsvisie staat namelijk onder grote druk vanuit het bedrijfsleven en het Congres. Obama pleit voor een herziening van bestaande verdragen, maar de TPP-deelnemers hebben reeds verklaard dat bestaande onderlinge verdragen van kracht zullen blijven naast het TPP. Deze zouden dan in conflict met het TPP kunnen komen.

Het lijkt er echter meer op dat de VS zich inzetten voor een TPP dat het oude traditionele handelsmodel kopieert. Zo proberen de VS in de TPP-onderhandelingen als vanouds overheden te beperken in hun controle op kapitaalstromen. Chili en Peru hebben dankzij hun bilaterale verdragen met de VS een bepaalde flexibiliteit om kapitaalcontroles toe te passen. Amerikaanse pogingen deze flexibiliteit in de context van de TPP weer terug te draaien kunnen dus problematisch zijn. Ook pleiten Amerikaanse multinationals en republikeinse congresleden voor striktere bescherming van intellectuele eigendomsrechten. Dit leidt tot flinke bezorgdheid. Niet alleen in de opkomende landen, maar ook in Nieuw-Zeeland begint ferme oppositie te ontstaan. Chili en Peru hebben in ruil voor een verdrag met de VS al eerder op gebied van bescherming voor farmaceutische en agrochemische producten enkele economisch en politiek kostbare concessies moeten maken. Heronderhandelingen binnen het TPP over bestaande afspraken over intellectueel eigendomsrecht, investeringen en milieu zouden voor Chili en Peru een risico betekenen om opnieuw te moeten onderhandelen over politiek gevoelige thema’s.

Instrument

Het is daarom lastig te concluderen wat het TPP-proces voor Chili en Peru betekent. Dit zal afhankelijk zijn van welke andere Latijns-Amerikaanse landen in de toekomst zullen deelnemen, en zo ja, op welke voorwaarden. Ook is het van belang of er mogelijk andere Aziatische landen zich bij het TPP zullen gaan aansluiten. Vooralsnog lijken China en India – landen die voor Chili en Peru relevanter zijn – niet al te enthousiast. Voor Latijns Amerika blijft het desondanks belangrijk om nauwere banden met de Aziatische economieën te ontwikkelen. Het TPP heeft immers de potentie om een instrument voor sterkere economische integratie in zuidoost-Azië te worden, maar het blijft afwachten in welke mate dit gerealiseerd zal worden. Daarbij hangt veel af van het Amerikaanse leiderschap en welke richting dat op gaat. Ondanks de ambitie om van het TPP een nieuw handelsmodel voor de eenentwintigste eeuw te maken, is een significante verandering met het oude NAFTA-model nog ver weg. Reageren op de uitdagingen van de eenentwintigste eeuw betekent immers rekening houden met de beperkingen van handelsliberalisering en financiële deregulering, die sinds de internationale crisis duidelijk zijn geworden. Niettemin lijkt het TPP, dat naar verwachting in november 2011 ondertekend zal worden, de oude lijn door te trekken.
  

Bookmark and Share


Terug