Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Vergeving noch vergetelheid

Twee jaar na de ABC-tragedie in Hermosillo, Mexico

Datum : 22/06/2011
Auteur : Wil Pansters
Land : Mexico

Vergeving noch vergetelheid

Onlangs was het twee jaar geleden dat een brand in een crèche in Hermosillo, Mexico het leven kostte aan 49 kinderen. Nog eens 75 raakten gewond. Wil Pansters was aanwezig bij de mars, die ouders en familieleden dit jaar op 5 juni hielden voor gerechtigheid en veroordeling van de schuldigen en tegen vergeving en vergetelheid.

Het is 5 juni en de heetste dag van het jaar tot nu. Zelfs de bewoners van Hermosillo mopperen over de temperatuur van 45 graden. Precies twee jaar geleden vond hier een van de grootste tragedies, misschien wel de allergrootste, van het moderne Mexico plaats. Een dag die velen hier en elders in Mexico het liefst zouden schrappen uit de recente geschiedenis, alsof het lot deze dag had kunnen overslaan, alsof die er nooit zou zijn geweest.

Op die noodlottige vrijdag, 5 juni 2009 tegen drie uur in de middag, breekt er brand uit in een loods naast de kinderopvang ABC, gevestigd in een even zo aftandse loods, die van binnen is opgetuigd met kleurrijk zeildoek. Het vuur, de rook en de hitte verspreiden zich razendsnel, vooral door het uiterst brandbare zeildoek. Bedoeld om de kale fabrieksloods aan het zicht te onttrekken, wordt het tientallen peuters en babies in een mum van tijd noodlottig. Een nooduitgang blijkt op slot te zitten.

Uiteindelijk zullen er 49 dodelijke slachtoffers te betreuren zijn, allemaal kinderen jonger dan vier jaar, alsmede meer dan 75 gewonden, sommigen van hen met zeer ernstige brandwonden (ter vergelijking: bij de cafébrand in Volendam eind 2000 vielen 14 dodelijke slachtoffers).

De pijn en de verdwazing onder ouders, familie en stadgenoten is immens. Zelden heeft een tragedie zoveel droefheid en medeleven losgemaakt in  Mexico. De brand in de crèche in Hermosillo is zelfs wereldnieuws. Nu, precies twee jaar later, hebben ouders, familieleden en sympathisanten zich georganiseerd. Een groep heeft zich verenigd in de Movimiento Ciudadano por la Justicia 5 de Junio, en een andere heeft Manos Unidas por Nuestros Niños opgericht. Op allerlei, vaak heel creatieve manieren, voeren ze actie op verschillende plaatsen en tijdstippen. Centraal staat de vraag naar gerechtigheid.

Misdaad

Op deze warme zondagmiddag 5 juni 2011 staat een mars op het programma vanaf de plek des onheils in het zuiden van de stad naar het enkele kilometers verderop gelegen centrum. Tijdens de bijna twee uur lange tocht wordt het ABC nunca más ( nooit meer ABC) afgewisseld met justicia, justicia ( gerechtigheid, gerechtigheid). Ik ben hier nu bijna een week en heb met verschillende mensen gesproken over hun leed, verontwaardiging, boosheid en vastberadenheid. Ouders en familieleden kampen nog steeds met het pijnlijke verlies van hun kinderen of met de dagelijkse strijd tegen de gevolgen van hun verwonde kinderen. Daarnaast hebben ze te maken met de pijn die hen in hun ogen wordt aangedaan door corruptie en straffeloosheid, die naarmate de tijd verstrijkt steeds pregnanter lijken te worden. Immers, zij beschouwen de dodelijke brand bij de ABC-creche als een misdaad. En de schuldigen hebben een naam en achternaam, maar ze worden niet vervolgd en lopen dus vrij rond.

Lucratief

In de kwestie van de kinderopvang ABC komen de meest wezenlijke en diepgaande problemen van de Mexicaanse staat en samenleving samen. De crèche was formeel onderdeel van het gezondheidsstelsel van de staat (Instituto Mexicano del Seguro Social, IMSS), maar was, net als 1500 andere crèches in het land, via een systeem van uitbesteding in handen van particulieren. Het is een lucratieve business. De eigenaren van ABC bleken over uitstekende connecties en familiebanden te beschikken met de voormalige gouverneur van de deelstaat Sonora en zelfs met de echtgenote van de huidige president. Die laatste beloofde de onderste steen boven te halen en geen mensen te zullen beschermen. Maar het onderzoek naar de brand en de voorgeschiedenis was (te) snel gereed en van slechte kwaliteit. Er kwamen inspectierapporten boven water waarin werd gewezen op de brandgevaarlijkheid van het zeildoek, op het ontbreken van fatsoenlijke nooduitgangen, en  waarin werd gesteld dat deze tekortkomingen moesten worden verholpen, maar er gebeurde niets. Het contract tussen de eigenaren van ABC en het IMSS werd gewoon verlengd.

Angel

In de zomer van 2010 verscheen een vernietigende voorstudie van het Mexicaanse hooggerechtshof, maar korte tijd later, na een periode van intensief lobbyen door betrokken ministers en politieke belangen, werd een sterk afgezwakt rapport (zonder namen) door het gerechtshof geaccordeerd. Veel ouders hebben dit ervaren als een slag in het gezicht. Enkele lagere ambtenaren worden vervolgd, maar de bestuurlijk, politiek en moreel verantwoordelijken – van de deelstaat en op federaal niveau -  blijven buiten schot. De eigenaren van ABC zijn evenmin vervolgd, bijvoorbeeld voor nalatigheid met dodelijke gevolgen. Intussen heeft de federale regering getracht met investeringen, uitkeringen en ziektekostenverzekeringen de angel uit de organisaties van ouders te halen. Tevergeefs. De roep om rechtvaardigheid is alleen maar luider geworden. Daarmee leggen ze hun vinger op de zwakste plek van de Mexicaanse staat en de heersende elites: het tekort aan rechtsstaat, rekenschap en transparantie, maar ook aan fatsoen, waardigheid en morele verantwoordelijkheid.

Nooit meer

En dus lopen duizenden mensen, na twee jaar van luto y lucha (rouw en strijd) mee in de protestmars van de crèche naar het stadscentrum. Deelnemers dragen grote afbeeldingen van overleden kinderen met zich mee. Een groep vrijwilligers heeft een spandoek van honderd meter lang gemaakt, met daarop geschilderd blauwe en roze engeltjes. Mensen hebben foto’s of uitspraken op T-shirts laten drukken: ‘ABC nunca más’,  ‘Ni perdón ni olvido’. Inderdaad, deze mensen strijden tegen vergeving en vergetelheid en voor vervolging en veroordeling. Na afloop van de mars zijn er toespraken, sommige persoonlijk en emotioneel, andere compromisloos en politiek. En ze worden met elkaar verbonden: persoonlijk wordt politiek, emoties compromisloos. De symbolische en morele lagen van wat hier gebeurt, zijn heel erg dik. De bijeenkomst wordt afgesloten door Martha Lemas, moeder van de overleden Santiago de Jesús, die de namen van alle overleden kinderen met luide stem voorleest. Na elke naam vallen alle aanwezigen in met ‘No debió morir’ (Hij/zij had niet mogen sterven), gevolgd door een paukenslag. ‘Ana Paula Acosta Jiménez…no debió morir; Andrea Nicole Figueroa… no debió morir; Andrés Alonso García Duarte…no debió morir; Aquiles Dreneth Hernández Márquez…no debió morir; Ariadna Aragón Valenzuela...no debió morir’, enzovoort, enzovoort...

Toelichting Afbeeldingen:

Afbeelding 1: Herinneringskruisjes slachtoffers ABC brand, Plaza Zubeldía, Hermosillo, 3 juni 2011.

Afbeelding 2: Guardería ABC, Hermosillo, 5 juni 2011.

Afbeelding 3: Impressie van protestmars met lange spandoek, Hermosillo, 5 juni 2011.

Afbeelding 4: Impressie slotmanifestatie protestmars, Hermosillo, 5 juni 2011.


De auteur is bijzonder hoogleraar Latijns Amerika Studies en directeur van het Mexico Studies Centrum, RUG.

Bookmark and Share


Terug