Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Kunst & Cultuur

Verhalen van de gemeenschap

Tekeningen van een ex-drugsdealer in een gepacificeerde favela

Datum : 01/05/2012
Auteur : Simone Kalkman
Land : Brazilië

 Verhalen van de gemeenschap

“Wat ik wil laten zien met mijn tekeningen is de realiteit van onze gemeenschap, Santa Marta. Het zijn de verhalen van het leven in de favela en ze tonen dat niets in dat leven gemakkelijk is.” Fabio Nelio (36) is jarenlang drugsdealer geweest in een favela in Rio de Janeiro. Momenteel werkt hij voor een overheidsprogramma in de bouw en verwerkt hij zijn ervaringen door te tekenen. 

Santa Marta was de eerste favela in Rio de Janeiro die “gepacificeerd” werd door de Unidade de Polícia Pacificadora (UPP), in december 2008. Het pacificatiebeleid wil de gewapende drugsdealers verdrijven uit deze arme wijken. Dit moet leiden tot meer veiligheid, zowel in het officiële gedeelte van de stad als in de onofficiële  gemeenschappen (een woord dat bewoners verkiezen boven de beladen term favela). Ondertussen is Santa Marta een redelijk veilige wijk, maar hoe beïnvloedt de pacificatie het leven van drugsdealers en hun families? Met deze vraag in het achterhoofd spreek ik met Fabio Nelio, ex-drugsdealer uit Santa Marta. Sinds de pacificatie werkt hij aan bouwwerkzaamheden in de gemeenschap en maakt hij tekeningen die het leven als drugssoldaat laten zien. 

“Hij heeft nooit enige opleiding gehad. Sommige mensen noemen zijn tekeningen Art Brute of Art Naïef. Ik weet niet veel van kunst, maar voor mij is het een positieve manier om zijn negatieve ervaringen te tonen. Hij is een reporter die deze oorlog van binnen uit beoordeeldt. Hij heeft het niet alleen gezien, hij was er onderdeel van,” aldus Kadão Costa, muziekproducer en neef van Nelio. Nelio’s tekeningen gaan vrijwel allemaal over zijn verleden in de drugshandel. We zien bloederige confrontaties tussen politie en dealers, beiden tot de tanden gewapend. De kleurrijke, bijna kinderlijke manier van tekenen staat in schril contrast met dit geweld. Nelio legt uit: “Wat ik wil laten zien met mijn tekeningen is de realiteit van Santa Marta. Het zijn de verhalen van het leven in de favela en ze tonen dat niets in dat leven gemakkelijk is. Er zijn confrontaties, er is oorlog. Maar als ik dit thema heb uitgewerkt, wil ik ook andere dingen laten zien. Mensen onderweg naar hun werk, vrienden in een bar, een baile funk: ook dat is deel van het leven in deze gemeenschap”.

Pacificatie

“In totaal heb ik acht jaar van mijn leven doorgebracht in de gevangenis. Ik was lid van de drugsfactie Commando Vermelho”. Nelio’s stralende glimlach verdwijnt als hij over zijn verleden in de drugshandel praat. “Ik was altijd een simpele soldaat, nooit een drugsbaas. Maar ik vocht in oorlogen, verkocht drugs in Niteroi. Toen ik zeventien jaar was ging ik voor het eerst naar de gevangenis. Na mijn vrijlating ging ik meteen weer de handel in, ik was nog steeds heel jong. Binnen vier jaar zat ik weer achter de tralies.” Dit gewelddadige leven heeft nog altijd invloed op Nelio. “Het is als leven in een horrorfilm. Ik heb zoveel vrienden verloren. Tot op de dag van vandaag heb ik vrienden in de handel en altijd ben ik bang dat hen iets overkomt.”

Op de pacificatie heeft Nelio vooral kritiek. “De drugshandel gaat gewoon door, de dealers zijn alleen niet meer gewapend. Veel zijn verplaatst naar andere gemeenschappen. Er gaat nog steeds evenveel geld en macht in om als voorheen.” Toch is er ook een andere kant, zoals Costa toelicht. “Er is veel veranderd in Santa Marta. Vroeger kon er op ieder moment een politie-inval plaatsvinden. De mensen leefden in constante spanning en iedereen was erbij betrokken. De dealers zijn onze familie, onze vrienden. Bij elke inval vroegen ouders zich af wie er dit keer zou sterven. Sommige mensen zeggen dat de pacificatie een soort make-up is, iets om de stad mooier te maken. Misschien is dat wel zo, maar toch zie ik een wereld van verschil in mijn gemeenschap.” Deze verandering is ook te zien in de rol van de politie. Costa: “Vroeger was er alleen angst en haat voor de politie. Ze hadden totaal geen respect voor ons. Iemand in uniform was voor mij iemand die mijn vrienden vermoordde. Hoewel de verhouding nog steeds moeizaam is, groeien kinderen nu op met een heel ander beeld van de politie.” 

Nationaal erfgoed

De pacificatie heeft ook het toerisme in de gemeenschap sterk beïnvloed. Santa Marta staat bekend als een van de weinige favelas die zonder gids te bezoeken is. De populariteit wordt vergroot door de locatie: ze ligt tussen de wijken Botafogo en Laranjeiras en heeft een prachtig uitzicht op zowel Pão de Açucar (het suikerbrood)  als de Cristo Redentor. Om de cultuur van de gemeenschap te laten zien begon Costa het Eco Museu Nega Vilma, een eerbetoon aan Santa Marta en haar bewoners.  “Dit museum moet een archief worden van de gemeenschap, met foto’s, kunstwerken en verhalen. Zo kunnen zowel toeristen als bewoners zien hoe Santa Marta door de pacificatie veranderd is. Ik zie deze gemeenschap als deel van het nationaal erfgoed, en dat wil ik vastleggen”, aldus Costa.  Het werk van Nelio heeft daarin een centrale rol. “Fabio heeft een unieke kijk op de drugshandel voor de pacificatie. Zowel toeristen als bewoners zouden zijn werk moeten zien.” 

Kunst als catharsis 

Toch blijkt het moeilijk voor de gemeenschap om Nelio’s tekeningen te waarderen. “Hij is niet geliefd in de wijk door zijn verleden in de handel. Bovendien nemen de mensen hier zijn kunst niet serieus”, vertelt Costa. Nelio voegt toe: “Ik laat mijn tekeningen niet zien aan de mensen van de gemeenschap, alleen aan hen die het echt mooi vinden. Toch wil ik graag dat zoveel mogelijk mensen het zien, om mijn realiteit te tonen. Zo zijn deze beelden niet alleen van mij, maar van iedereen die er iets in ziet.”

Het werk van Fabio Nelio toont een van de meest afgebeelde aspecten van het leven in de favela: geweld en drugshandel. Het feit dat Nelio deze strijd daadwerkelijk heeft meegemaakt, geeft de tekeningen echter een extra betekenis. “Het is een soort catharsis, een manier om te verwerken wat hij heeft meegemaakt”, vindt Costa. De tekeningen tonen dat hoewel de drugsoorlogen in Santa Marta verleden tijd zijn, Nelio nog altijd in deze wereld leeft. Daarnaast geeft tekenen de kersverse kunstenaar een gevoel van eigenwaarde: “Als ik teken, leef ik in een wereld van beelden. Ik vergeet alles om me heen. Ik heb een moeilijk leven gehad, maar tekenen is iets dat me gelukkig maakt. Ik hoop dat de mensen naast het geweld, ook dit in mijn werk kunnen zien.”

 

 

 

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug