Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Verkiezingsuitslag Chili onmogelijk te voorspellen

Spannende strijd om presidentschap in een veranderd politiek landschap

Datum : 11/12/2017
Auteur : Jan de Kievid
Land : Chili

Verkiezingsuitslag Chili onmogelijk te voorspellen

Bij de eerste ronde van de Chileense presidents- en parlementsverkiezingen op 19 november verloor het centrum zwaar en deed de linksradicale kandidaat Beatriz Sánchez het verrassend goed.  De tweede ronde op 17 december tussen de rechtse ex-president Sebastián Piñera en de gematigd linkse Alejandro Guillier wordt een nek-aan-nekrace. Het partijstelsel staat niet op instorten, maar mogelijk loopt meer dan een kwart eeuw samenwerking tussen christendemocraten en gematigde socialisten ten einde.

Niemand durft nog te voorspellen wie 17 december de tweede ronde van de Chileense presidentsverkiezingen zal winnen. Voor de eerste ronde op 19 november leken de kaarten al geschud. De rechtse kandidaat Sebastián Piñera hoopte toen al te winnen en anders zeker op 17 december. Dat gaven ook de opiniepeilingen aan. Twee derde van de Chilenen verwachtte dat Piñera – president van 2010 tot 2014 – zijn socialistische voorganger Michelle Bachelet zou opvolgen.

Het liep anders. Alejandro Guillier, kandidaat van het linksere deel van Bachelets centrumlinkse regeringscoalitie, kreeg zoals verwacht 23 procent van de stemmen, maar Piñera bleef steken op 37 procent. De grote verrassing bleek Beatriz Sánchez van het nieuwe radicaal-linkse samenwerkingsverband Frente Amplio (FA, Breed Front). Zij behaalde 20 procent terwijl de peilingen maar 8-13 procent voorspelden. Het FA verwierf bovendien 20 van de 155 zetels in de Kamer van Afgevaardigden.

Links

Dit is een opmerkelijke ruk naar links. Guillier en Sánchez haalden samen 43 procent, nog meer dan de 36 procent waarmee Salvador Allende in 1970 – met een veel revolutionairder programma – tot president was gekozen. Kandidaten van de gematigd linkse partijen van Bachelets regeringscoalitie en van het FA krijgen nu samen 41 procent van de zetels in de Kamer, bijna net zoveel als op het hoogtepunt van voorjaar 1973.

Een groot deel van de linkse stemmen gaat nu naar partijen ter linkerzijde van de centrumlinkse regeringscoalitie die Chili sinds het einde van de dictatuur van Pinochet in 1990 altijd – behalve in 2010-2014 - heeft geregeerd. Twintig jaar lang waren er geen linkse parlementsleden buiten de regeringspartijen. De vanouds sterke Communistische Partij (PC) behaalde door het speciale kiesstelsel – dat hele grote of samenwerkende partijen bevoordeelde  – nooit een zetel. Door afspraken met de regeringspartijen kwam de PC in 2010 weer in het parlement en in 2014 ook in de regering.

Ook ter rechterzijde van de twee grote partijen RN (Nationale Vernieuwing) en UDI (Onafhankelijke Democratische Unie) was jarenlang geen ruimte. Maar op 19 november behaalde de conservatief katholieke Pinochet-bewonderaar José Antonio Kast verrassend 8 procent, veel meer dan in de peilingen.

Opschudden

De grote verliezer van de eerste ronde was de centrumlinkse regeringscoalitie van Bachelet. De regering en president waren al geruime tijd impopulair, vooral door politieke corruptieschandalen en mede daardoor toegenomen afkeer van de politiek. Voor het eerst in bijna dertig jaar ging de coalitie niet met één kandidaat, maar verdeeld de presidentsverkiezingen in. Guillier haalde 23 procent, maar de christendemocratische kandidate Carolina Goíc maar 6 procent, samen slechts 29 procent. Van de meerderheid van de regeringspartijen (56 procent van de zetels) in de Kamer is maar 36 procent over. Ook hier is het verlies van de christendemocraten (DC) dramatisch: van 17 naar 8 procent van de Kamerzetels, nog lager dan toen de partij in 1957 voor het eerst aan verkiezingen meedeed. Een halve eeuw was de DC de grote centrumpartij. Driemaal had Chili een DC-president: Eduardo Frei Sr, Patricio  Aylwin en Eduardo Frei Jr.

Door het zware verlies van het centrum en de winst van radicaallinks en radicaalrechts wordt hevig gediscussieerd of het Chileense partijstelsel in elkaar begint te zakken. Het inkrimpen van het centrum en het sterker worden van de flanken lijkt op wat in sommige West-Europese landen gebeurt. Afgelopen decennia zijn de partijstelsels in een veel Latijns-Amerikaanse landen ingestort, zoals in Peru, Bolivia, Ecuador, Venezuela en een aantal Midden-Amerikaanse landen. Nieuwe partijen of vluchtige bewegingen hebben de plaats van oude partijen overgenomen. Vooral in Chili en Uruguay zijn de oude partijstelsels overeind gebleven. Dat nu ook het Chileense stelsel op de helling gaat, is niet erg waarschijnlijk. Behalve de christendemocraten hebben de meeste gevestigde partijen het redelijk tot goed gedaan. Partijstelsels worden meestal sterker als oude partijen blijven en een nieuwe partij de boel een beetje komt opschudden.

Wereldranglijst

Minder schokkend waren veranderingen als gevolg van het invoeren van een stelsel van evenredige vertegenwoordiging en verplichte quota voor vrouwen op de kandidatenlijsten. Door het veranderde kiesstelsel zijn meer meningen in het parlement vertegenwoordigd, in de Kamer verdeeld over achttien partijen. Door de quota steeg het percentage vrouwelijke Kamer- en Senaatsleden van 15,8 naar 22,7 procent. Daarmee klom Chili op de wereldranglijst van vrouwelijke parlementsleden van de 129e naar de 81e plaats, maar nog steeds onder het Latijns-Amerikaanse gemiddelde.

Om op 17 december te winnen hebben zowel de 68-jarige schatrijke ondernemer en ex-president Piñera als de 64-jarige socioloog, voormalig journalist en huidige senator Guillier extra stemmen nodig. Voor Piñera moeten die komen van de kiezers van de extreemrechtse Knast en van de rechtervleugel van de christendemocraten. Dat is lastig, want daarvoor moet hij verschillende boodschappen uitzenden. Volgens een recente enquête lijkt dat Piñera voor de kiezers van Kast redelijk te lukken, maar voor die van de christendemocratische kandidate Goíc maar voor een vijfde deel.

Goíc en een andere in de eerste ronde afgevallen centrum-kandidaat hebben opgeroepen op Guillier te stemmen. Ongeveer de helft van hun kiezers zal dat waarschijnlijk doen. Of Guillier kan winnen, hangt vooral af van de 20 procent kiezers op FA-kandidate Sánchez. De partijen van het FA namen na lange discussies een besluit. Piñera als president zou een ‘achteruitgang’ zijn, maar het FA roept niet rechtstreeks op om Guillier te steunen. Daarvoor is zijn programma te vaag en te ambivalent. Het FA is zozeer gekant tegen de oude compromispolitiek van de centrumlinkse coalitie dat het uitsluit om samen met Guillier te regeren. Guillier doet weinig om de FA-kiezers voor zich te winnen. Hij wil geen beloften doen die hij niet waar kan maken en geen centrumkiezers kwijtraken door toenadering tot het FA. Zo’n driekwart van de FA-kiezers zal waarschijnlijk op Guillier stemmen.

Sjerp

Het FA zit in de lift en hoopt het over vier jaar nog beter te doen. Maar er is – binnen en buiten het FA - ook kritiek op het niet expliciet steunen van Guillier. Serieus politiek bedrijven betekent ook compromissen sluiten. Dat zal ook moeten als het FA in de toekomst eens gaat meeregeren. En als Guillier verliest, kan het FA de schuld krijgen van de Piñera’s overwinning. Na een veelbelovende start kan dat leiden tot conflicten of een crisis in het FA.  

De verrassing van 19 november heeft het politieke klimaat aanmerkelijk veranderd. President Bachelet juichte de uitslag toe als een teken dat de Chilenen wel degelijk het soort hervormingen (onderwijs, belastingen, arbeidsrecht, abortus) willen waaraan haar regering de afgelopen jaren heeft gewerkt. Ze is ongetwijfeld ook blij dat ze mogelijk niet voor de tweede keer – net als in 2010 – als aftredende president de rechtse Piñera de presidentiële sjerp moet omhangen.

Optimistisch

Bachelet blaakt weer van zelfvertrouwen. Haar populariteit is gestegen tot 39 procent, het hoogste sinds begin 2015. Ook is de waardering van de bevolking voor haar hervormingen nu bijna twee keer zo hoog als nog maar een jaar geleden. De stemming is optimistischer. Afgelopen januari vond maar 17 procent dat Chili op de goede weg was. Nu is dat 42 procent, net zoveel als degenen die het tegendeel vinden. En 56 procent van de Chilenen is optimistisch – begin 2017 slechts 39 procent - over de toekomst en nog maar 17 procent pessimistisch.

Een maand geleden dacht Piñera nog dat hij zeker zou winnen, maar hij is nu knap zenuwachtig geworden. Hij neemt lukraak voorstellen van Guillier over, doet onsamenhangende uitspraken en suggereert dat als hij verliest fraude daarvan de oorzaak moet zijn. Ook vergeleek hij de meestal nogal rustig optredende Guillier met de Venezolaanse president Maduro: “Ik zie dat kandidaat Alejandro Guillier elke dag steeds heviger, demagogischer, populistischer en grilliger wordt, en hij lijkt elke dag meer op Nicolás Maduro.”

Spannend

Wie er ook president wordt, geen van beiden kan rekenen op een meerderheid in het parlement. Piñera kan steunen bijna de helft: 73 van de 155 zetels in de Kamer en 19 van de 43 in de Senaat. Guillier heeft minder steun in de Kamer (56), maar meer in de Senaat (21), die maar voor de helft is vernieuwd. Regeringen steeds zullen moeten onderhandelen met de oppositie. Het Chileense partijstelsel staat niet op instorten, maar het is goed mogelijk dat ruim en kwart eeuw samenwerking in de regering van christendemocraten en gematigde socialisten ten einde loopt. Het politieke landschap is wel degelijk veranderd.

Het worden waarschijnlijk de spannendste presidentsverkiezingen sinds de dictatuur. In een prognose van de uitslag ontlopen Piñera en Guillier elkaar maar 3000 stemmen: in percentages is het verschil tussen 50,02 en 49,98 procent! Veel kan nog afhangen toevallige omstandigheden en de opkomst. Dreigt die opnieuw, zoals vaak bij een tweede ronde, nog lager te worden? En wie profiteert daar dan van of juist niet? Wat doet de aanhang van het Frente Amplio? Het belooft op zondag 17 december een lange verkiezingsavond- en nacht te worden voor duidelijk is wie de nieuwe president van Chili wordt.

Zie ook als achtergrond:

http://www.lachispa.eu/artikelen/chili-in-diepe-crisis-of-gaat-het-toch-goed/

En de verkiezingsuitslag:

http://www.lachispa.eu/nieuws/sebastian-pinera-is-nieuwe-chileense-president/

Bookmark and Share

Bekijk ook


Terug