Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Politiek & Maatschappij

Waarom is de populariteit van Michelle Bachelet gekelderd?

Datum : 08/04/2015
Auteur : Paula Molina
Land : Chili

Waarom is de populariteit van Michelle Bachelet gekelderd?

De Chileense politiek verkeert in crisis. Chili geldt als het minst corrupte land van het continent, maar corruptieschandalen hebben het toch al lage vertrouwen in de politiek verder aangetast. Ook het vertrouwen in de eens zo populaire president Michelle Bachelet heeft een dieptepunt bereikt door een mix van politieke, persoonlijke en symbolische factoren. 

Afgelopen maart behaalde Michelle Bachelet de laagste populariteitsscore in haar vijf jaar als president van Chili (2006-2010 en sinds maart 2014). Volgens de maandelijkse peilingen van bureau Adimark is slechts 31 procent van de Chilenen nu tevreden, ver verwijderd van de 84 procent in maart 2010, aan het eind van haar eerste ambtstermijn. Hoewel ze daarna twee jaar de VN-Vrouwen in New York leidde, bleven haar belangrijkste sterke punten – vertrouwen en nabijheid – overeind. Bij de verkiezingen van december 2013 behaalde Bachelet een ‘historische’ meerderheid van 62 procent, 10 punten hoger dan haar voorgangers.

Haar leiderschap zorgde ook voor een opleving, onder een andere naam, van de oude centrumlinkse coalitie die Chili sinds het einde van de dictatuur bijna zonder onderbreking regeert: van 1990 tot 2010 en sinds 2014. Ze slaagde er zelfs in de leiders van de hevige studentenprotesten van 2011 in deze coalitie op te nemen. Maar na een jaar is haar populariteit ingestort. Waarom?

‘Niet op te branden’

Hoewel de val drastisch is, staat Bachelet pas één maand zo laag: sinds maart, waarin een nieuwe grote brand in de belangrijkste havenstad Valparaíso uitbrak en er gerommel was van de vulkaan Villarica. De ernstige overstromingen in het noorden van het land vonden plaats na de opiniepeiling van maart. De 31 procent is het laagterecord van Bachelet die op het dieptepunt van haar eerste regeringsperiode nooit onder de 35 procent was gekomen. Alleen haar rechtse voorganger Sebastián Piñera (2010-2014) zakte met 26 procent nog lager. De afwijzing van Bachelet is 61 procent bij de tv-humoristen en gebruikers van sociale media, die zich verlustigen in de val van een president die een paar maanden geleden nog als politiek ‘niet op te branden’ gold. En dit alles gebeurt terwijl de economie en inflatie relatief stabiel zijn, zonder hoge werkloosheidscijfers. 

Voor de val in populariteit bestaan verschillende, elkaar vaak aanvullende verklaringen. De meest directe wijst naar Caval, het bedrijf van haar schoondochter. Daar loopt een gerechtelijk onderzoek naar mogelijk gebruik van vertrouwelijke informatie en belangenverstrengeling bij koop en verkoop van een terrein van 44 hectare. Een zoon van Bachelet, Sebastián Dávalos (foto), was persoonlijk aanwezig bij de bijeenkomst waar het bankkrediet voor deze operatie werd geregeld. Toen dat via een tijdschrift bekend werd, zweeg de president en daarna zei ze dat ze het uit de pers had vernomen. Haar zoon moest aftreden als sociaal-cultureel directeur van de president, een onbezoldigde functie voor liefdadigheidswerk van presidentsvrouwen. Omdat Bachelet geen echtgenoot heeft, had zij haar zoon dat baantje gegeven. 

Schandalen bankkrediet

Dit speculeren met onroerend goed is in strijd met politieke uitspraken van Bachelet over billijkheid en onpartijdigheid, en speelt ook bij twee andere schandalen over zaken en politiek: bij de bedrijven Penta en Soquimich. Ook daar loopt een gerechtelijk onderzoek, over onder andere illegale financiering van politieke campagnes. Bij Penta gaat het vooral om de extreemechtste partij UDI, bij Soquimich over betrokkenheid van bijna het hele politieke spectrum. En hoewel de zaken bij Penta en Soquimich – in handen van de ex-schoonzoon van de vroegere dictator Pinochet – niet rechtsreeks bij Bachelet uitkomen, hebben zij het wantrouwen van de burgers in het politieke systeem versterkt.  

Philip Alston, de speciale rapporteur over Extreme Armoede en Mensenrechten van de Verenigde Naties kijkt er positiever naar: “In elke maatschappij bestaat corruptie. Het goede is dat in Chili de corruptie openbaar is gemaakt en dat de mensen geschokt zijn; dat zal het makkelijker maken om er effectief op te reageren.” 

Onder vuur 

In dit politieke klimaat is het politieke kapitaal van Bachelet ook aangetast door twaalf maanden intensief debat over door de regering ingezette hervormingen. In het eerste jaar loodste de regering wijzingen in de belastingwetgeving en het kiesstelsel en het begin van een ingewikkelde onderwijshervorming door het parlement. Een senator van de regeringspartijen zei bij het begin van de huidige regering dat het er om ging het Chileense neoliberale model open te breken. Hoewel Bachelet die uitspraak als ‘karikaturaal’ afwees, bleef die doorwerken, net als de onvrede van degenen die het alleen maar cosmetische veranderingen noemen. Daardoor kwam de regering af en toe van twee kanten onder vuur te liggen. 

Dat zal zich in 2015 herhalen: Bachelet maakt vorderingen met hervorming van het arbeidsrecht, waar de belangrijkste ondernemersorganisaties, van de handel en de bouw, zich publiekelijk tegen hebben gekeerd. En ze heeft ook aangekondigd in haar ambtstermijn de mogelijkheden van een grondwetswijziging te onderzoeken. 

 

Maagd Maria

Maar los van de ingewikkelde politieke conjunctuur wijzen deskundigen op andere redenen voor de golf van kritiek op de Chileense president. De gelauwerde antropologe Sonia Montecinos meent dat Bachelet is verbonden met symbolen en verwachtingen, die mede de Chileense publieke opinie vormgeven. “Vanuit genderperspectief is Bachelet een van de eerste Latijns-Amerikaanse vrouwen die werkelijk politieke macht heeft en bovendien hervormingen door wil voeren”, zegt de antropologe van de Universiteit van Chili. “Dat is een explosief mengsel.” Volgens Montecinos vertegenwoordigt Bachelet ook elementen van de “marianistische” cultuur, want in de Chileense samenleving is de maagd Maria vooral de moeder die voor haar kind zorgt. “Bachelet, gescheiden, is ook een moeder die voor haar kinderen zorgt. En op haar beroepsterrein, als arts, strekt dat zorgen zich uit tot anderen”, zegt Montecinos. “Bovendien heeft Bachelet, net als Maria, geleden en vergeven, ze is zowel een martelares als een heldin. Al die elementen zitten – meer of minder sterk - in Bachelet. Dit beeld is zo complex, dat als het uiteenvalt, de val erg hard is en mensen boos worden.” De onderzoekster denkt ook dat ondergronds machismo door de populariteit van Bachelet binnen de perken werd gehouden, maar naar buiten komt als ze in de peilingen daalt. “Een man zou niet zo beoordeeld worden over wat zijn zoon heeft gedaan.”

Participatie en instabiliteit

Miguel Angel López van het Instituut voor Internationale Studies van de Universiteit van Chili ziet het anders. “De populariteit van presidenten is in Chili heel hoog geweest vergeleken met andere landen. Vanaf Piñera (foto) begon die populariteit te dalen. Nu begint lagere populariteit normaal te worden.” In de eerste jaren van de herwonnen democratie na de dictatuur (vanaf 1990) konden de presidenten de verwachtingen manipuleren en hun populariteit behouden door zich erop te beroepen dat ze door de moeilijke omstandigheden veel maatregelen niet konden nemen.” 

“Maar met eerste regering van Michelle Bachelet begon de periode van de veranderingen, en toen kwamen sociale bewegingen met hun eisen. Dat betekende meer participatie, maar ook meer instabiliteit”, zegt politicoloog López. Daarom zullen de huidige en toekomstige presidenten niet zulke hoge populariteitscijfers hebben als de eerste democratische presidenten: “Geen 60 procent, of meer dan 80 procent, zoals bij Bachelet aan het eind van haar eerste termijn. Dat betekent niet dat er niet plotseling iemand kan komen met zulke hoge percentages. Maar gemiddeld zullen ze lager zijn.”

Wittebroodsweken

Na een jaar van haar tweede regering lijken de wittebroodsweken van Bachelet en Chili voorbij. De president verbruikt een groot deel van haar politieke kapitaal voor de hervormingen uit haar verkiezingsprogramma en wordt getroffen door een onderzoek dat zich uitstrekt tot haar zoon, terwijl er nog twee andere corruptiezaken lopen. Ze heeft bovendien last van de onvermijdelijke teleurstelling na de overtrokken verwachtingen die mensen van haar hadden, en van de gevolgen van een vertrouwenscrisis in het hele politieke systeem. 
Maar zelfs op het dieptepunt van haar populariteit zit Bachelet, aan het hoofd van een de sterkste presidentiële systemen van het continent, op de beste plek om te reageren op de ongekende eisen van politieke transparantie die de burgers tegenwoordig stellen. 

Vertaald uit het Spaans en enigszins ingekort en bewerkt door Jan de Kievid

Bron : BBC Mundo, el Mostrador
Bookmark and Share


Terug