Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Creatieve vormen van overleven

Auteur : Nico Verbeek
Land : Colombia

Creatieve vormen van overleven

In tijden van quarantaine zijn dingen soms anders dan je denkt. De eerste keer dat we de scherpe trompetten van het mariachi-orkest hoorden, dachten we nog dat iemand in de flat of in de buurt de glitter-jongens had betaald voor een serenade aan een echtgenoot of minnaar of familielid.

Maar dezelfde scene herhaalde zich wel verdacht vaak, op elk uur van de dag, en al snel kwamen we erachter dat het een nieuwe strategie was van deze muzikanten om wat geld te verdienen in tijden van crisis. Zonder dat iemand ze heeft gecontracteerd, komen de mariachi-orkesten bij flatgebouwen en wooneenheden, vragen bij de winkel in de buurt of ze hun versterker mogen aansluiten en beginnen dan muziek te maken. Soms ook zonder versterking, op een parkeerplaats, in het park, soms midden op straat.

De mensen die ervan gediend zijn (of er van genieten zelfs) gaan voor een open raam staan of op het balkon om goed te kunnen luisteren en sommigen gaan er zelfs toe over om de muzikanten te belonen en gooien plastic zakjes met munten of zelfs biljetten naar beneden. Het zijn ondertussen niet alleen mariachis die we dagelijks kunnen horen, want ook vertegenwoordigers van andere muzikale genres (vallenato, boleros) hebben deze manier ontdekt om, bij gebrek aan ‘professionele’ mogelijkheden, wat geld te verdienen in een tijd die voor muzikanten en andere vertegenwoordigers van de culturele sector ronduit tragisch is.

De muzikanten lachen en zingen, maken grappen, maar ik vermoed dat de feestvreugde van de muzikanten niet meer dan een façade is, want achter die vrolijke muziek gaat een vervelend verhaal schuil. Een verhaal van behoefte en precaire omstandigheden, misschien wel armoede. En ik weet maar al te goed: het is niet meer dan een creatieve manier om te overleven, op welke manier dan ook. Persoonlijk krijg ik altijd een wat vervelend gevoel als ik dergelijke orkestjes hoor spelen, een mengeling van schuld en schaamte, dat die mensen op die manier de kost moeten verdienen en ik niks doe om ze te steunen of in ieder geval niks kan doen om ze echt vooruit te helpen. Niks meer dan een fooi geven...

Datzelfde gevoel krijg ik ook altijd als ik weer eens een kar met groenten voorbij zie en hoor komen. Een jongen of jongeman of soms zelfs een oude man duwt een kar voort met daarop papaja, bananen, mango’s of avocado’s en ananas, en roept dan uit volle borst of soms door een megafoon wat hij te bieden heeft en dat het vandaag drie voor de prijs van een is. Nog geen vijf minuten later komt er alweer een nieuwe straatventer, met hetzelfde of weer ander fruit, en soms zijn het verkopers van arepa’s, tamales, en soms zelfs vuilniszakken of mondkapjes.

Dergelijke creatieve manieren om op een informele manier aan de kost te komen bestaan overigens niet alleen in tijden van corona-virus en quarantaine, maar bestaan al zolang er mensen zijn die in de stad zijn beland zonder dat ze een meer professionele manier ter beschikking hebben om de strijd om het dagelijkse brood aan te gaan. Het is een activiteit die wordt aangeduid met het onvertaalbare woord rebusque. Deze twee omschrijvingen komen nog het dichtst in de buurt: 1. Een ingenieuze oplossing om de dagelijkse moeilijkheden te lijf te gaan. 2. Het gebruik van vindingrijkheid, in lastige omstandigheden, te midden van schaarste, om middelen te vinden om te kunnen bestaan of te overleven.

Het lijkt er veel op dat de behoefte aan rebusque door de crisis alleen maar groter zal worden, want door de pandemie komt er een streep door de belofte van een betere toekomst voor de economisch meest kwetsbare bevolkingsgroepen. De armoede zal met indrukwekkende cijfers toenemen in Latijns Amerika, de voortuitgang op het gebied van armoedebestrijding van de laatste jaren wordt in een paar maanden volledig teniet gegaan. Onder economen en bij de planbureaus van de overheid wordt al gesproken over een nieuw ‘verloren decennium’.

Het ‘nieuwe normaal’ van de pandemie is ook het gebruikelijke abnormaal, dat wil zeggen: vanuit je huiskamer horen hoe behoeftige mensen door de straat lopen om geld te vragen, vuilniszakken te verkopen of serenades te brengen.

Of we beter uit de crisis komen, zoals optimisten beweren, is nog maar de vraag. Realistischer is om te denken dat alles hetzelfde blijft of slechter wordt, want het ligt voor de hand dat de sociale kloof alleen maar groter wordt – armen die armer worden en rijken die een beetje minder rijk zijn. Hoe creatief de nieuwe vormen van rebusque ook mogen zijn...


Terug