Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

At the Tomb of the Inflatable Pigs. A Riotous Journey into the Heart of Paraguay

Indringende impressies van John Gimlette over een relatief onbekend land

Auteur : Mark Weenink
Land : Paraguay

At the Tomb of the Inflatable Pigs. A Riotous Journey into the Heart of Paraguay

Ooit zette ik voet op Paraguayaanse bodem in Ciudad del Este, een stadje gelegen op het drielandenpunt van Argentinië, Brazilië en Paraguay. Het was er druk, vies en vol goedkope elektronica, drank en sigaretten en andere rommel. Het bevestigde mijn beperkte beeld van het Zuid-Amerikaanse land: een waar smokkelparadijs.

Paraguay heeft een slechte en saaie reputatie bij buitenstaanders. Vroeger noemde men het een ‘land van wilden’. Ook vandaag de dag nog is het een ‘witte vlek op de kaart, terra incognita’. De Britse auteur John Gimlette (1963) liet zich inspireren door Paraguay en schreef met At the Tomb of the Inflatable Pigs. A Riotous Journey into the Heart of Paraguay (2003) een liefdevol en lezenswaardig portret van dit tropische land en zijn inwoners. In 1982 bracht hij - als negentienjarige met generaal Stroessner aan de macht en een avondklok - en in 1996 langere tijd door Paraguay.

Vlag met twee kanten

Hoe valt Paraguay te typeren? Gimlette citeert Graham Greene, die het “een droevig en prachtig land” noemde. De Paraguayaanse schrijver Roa Bastos had het over een “eiland omringd door land”, waarmee hij de geïsoleerdheid van het land aanstipte. Door natuurlijke barrières en obstakels als woestijn, jungle, rivieren en moerassen was de rest van de wereld ver weg en daardoor was het land in zichzelf gekeerd. Het heeft geen toegang tot een zee.

Paraguay is een eigenzinnig land dat zich niet één-twee-drie laat doorgronden. Als een van de weinige landen ter wereld heeft het een vlag met twee verschillende kanten! En het heeft twee officiële talen, waarbij het inheemse Guaraní gelijkwaardig naast het Spaans staat. Bovendien was Paraguay het eerste land in de Amerika’s dat de slavernij afschafte.

Stronato

In de buitenwereld heeft Paraguay vooral de twijfelachtige reputatie van toevluchtsoord voor onfrisse lieden zoals nazi’s en andere voortvluchtigen. Zo kreeg de verjaagde dictator Somoza van Nicaragua asiel in Paraguay. Om daar vervolgens te worden opgeblazen door Argentijnse Montoneros, maar dat is een ander verhaal.

Paraguay heeft haar aandeel in rampspoed en ellende wel gehad. Naast verschillende dictaturen was het verwikkeld in verschrikkelijke oorlogen zoals de Triple Alliantie-oorlog (1865-1870, tegen Brazilië, Uruguay en Argentinië) en de Chaco-oorlog (1932-1935, tegen Bolivia). Het totalitaire regime (1954-1989) van Alfredo Stroessner mag evenmin onvermeld blijven. De ‘Stronato’ kende een nauwelijks voorstelbare repressie en werkt nog altijd door in de volkspsyche omdat het relatief kort geleden is. Stroessners regime liet tegenstanders boven de woestijn uit het vliegtuig gooien en leunde zwaar op zijn geheime politieinformantennetwerk, de gevreesde pyragüés of la Técnica.

Verpulveren

Door de generaals flink te laten verdienen aan de smokkel hield Stroessner hen in het gareel. Deze cultuur werkt door tot op de dag van vandaag, de corruptie is enorm. In Paraguay, stelt Gimlette, geldt in de politiek de wet van de jungle, de ley de mbataré. De politieke arena is een wespennest, een slangenkuil, waar niemand te vertrouwen is. In het Guaraní is er zelfs een term voor: pó-caré – gedraaide hand. Deze Guaraní manier van politiek denken komt erop neer dat je in de politiek je verbeelding gebruikt om de tegenstander te misleiden en verwarren, subtiele kunst om hem te verpulveren. Moordopdrachten, verdwijningen en aanslagen zijn legio.

Op volle toeren

Wanneer Gimlette navraag doet naar verschillende (historische) gebeurtenissen, stuit hij op een potpourri van uiteenlopende antwoorden en insinuaties. Zo is het moeilijk om de ware toedracht te duiden, omdat vaak niet duidelijk is wie wat waarom wel of niet gedaan zou hebben. Er zijn evenveel versies als belangen; roddels en (on)bevestigde insinuaties werpen een mistgordijn op.

Bij politieke afrekeningen is vaak onduidelijk wie de schuldige is, maar een zondebok is meestal snel geleverd. De geruchtenmachine draait op volle toeren in Paraguay. De wisselingen van de wacht en macht beschreven in het boek zijn soms lastig te volgen door de snelle opeenvolgingen. Dat is niet per se erg, belangrijker is het beeld dat blijft hangen.

Markante figuren

Gimlette geeft een inkijkje geven in de ‘expatwereld’ van destijds, met mooi taalgebruik als “The front end of the house had been sold off at a low point in the family fortunes” en typisch onderkoelde Engelse humor. Het zou een grappig boek zijn, als het niet allemaal zo triest was.

Gimlettes wilde een fictiewerk schrijven over Paraguay, maar hij kwam daarvan terug door iedereen die hij ontmoette en de gebeurtenissen en geschiedenis die hij optekende, met dit non-fictiewerk als resultaat. Gimlette praat met alles en iedereen en ontmoet markante figuren die het boek kleur geven.

Varkens

De titel is ontleend aan de varkensballonnen die de auteur overal in het land Paraguay ziet, een “land geobsedeerd door haar eigen ondergang, waar begraafplaatsen opgesierd worden met opblaasballonnen van varkens”.

Het boek stamt uit 2003, maar is – afgezien van recentere ontwikkelingen - nauwelijks achterhaald want het boek bevat veel geschiedenis. En de vraag is hoeveel er werkelijk veranderd is in de afgelopen veertien jaar? Gezien het beperkte aantal boeken over Paraguay is dit boek zeker de moeite waard om te lezen.

Gimlette won in 1997 de Shiva Naipaul Prize for travel writing en is auteur van Wild Coast. Travels on South America’s Untamed Edge (2012), over de Guyana’s. At the Tomb werd goed ontvangen en achter in het boek staan een handig chronologisch overzicht en een literatuurlijst voor mensen die meer over dit fascinerende land willen lezen.

John Gimlette, At the Tomb of the Inflatable Pigs. A Riotous Journey into the Heart of Paraguay, Arrow Books, 2003, ISBN 9780099416555, 363 pag., € 12,66

Lees ook onze recensie van het boek Paradise with Serpents van Robert Carver. Voor literatuur uit en over Paraguay bekijk ons literatuuroverzicht. Voor meer informatie over de auteur zie www.johngimlette.com.

Recensie is geplaatst op 13-5-2017

Deze bijdrage vormt onderdeel van de ‘Paraguay Special’, voorjaar 2017


Terug