Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Braziliaanse bloei

Hoe een land een wereldmacht wordt.

Auteur : Jan de Kievid
Land : Brazilië

Braziliaanse bloei

Brazilië is een fascinerend land, en wie dat nog niet wist, zal daarvan zeker overtuigd zijn na lezing van Braziliaanse bloei. De auteur, Lode Delputte, is buitenlandverslaggever van De Morgen en publiceerde eerder een boek over Cuba. Hij bezocht de afgelopen jaren Brazilië tienmaal en zag daarbij, zoals hij terecht opmerkt, meer van het land dan de meeste Brazilianen. In zijn boek heeft hij gesprekken, reiservaringen en observaties knap verweven met achtergrondinformatie. Zo geeft hij een heldere schets in twintig bladzijden van de recente politieke ontwikkelingen. Ook de achtergronden van de pas door de senaat aangenomen omstreden boswet krijgen aandacht. Er zijn ook interessante stukken over de herkomst van de term favela’s, de samba en het carnaval van Rio.

In een negental thematische hoofdstukken komen achtereenvolgens politiek/democratie, de economische boom, de favela’s, het Amazonegebied, de opmars van Afro-Brazilianen, brood en spelen (carnaval, telenovelas, voetbal), religie, migratie en afsluitend creativiteit en optimisme aan bod. Delputte trekt rond en bezoekt het parlement, onderzoekinstellingen, de reusachtige vliegtuigfabriek Embraer (de derde vliegtuigbouwer ter wereld), de kolossale studio’s van mediagigant Globo, favela’s, tevreden en teleurgestelde kolonisten in het Amazonegebied, sambascholen, carnaval, religieuze candomblé-sessies, een koorddanser en nog veel meer.

Krokodillentranen

Natuurlijk benadrukt Delputte opmerkelijke records voor Brazilië, zoals al een kwart eeuw democratie en al zestien jaar economische stabiliteit met forse groei, en het optimisme, maar hij vervalt negens in het simpele triomfalisme dat nogal in de mode is, helaas ook in de titel van het boek. Hij laat steeds mensen aan het woord met tegengestelde ervaringen en meningen. Worden de aardolievoorraden voor de kust en zegen of een ramp voor het land? Valt het met het racisme en discriminatie van de zwarte bevolking wel mee (is Brazilië een raciale democratie) of is de samenleving nog door en door racistisch? In het Amazonegebied spreekt hij mensen die diep bezorgd zijn over de ecologische rampen, maar ook grote boeren die de groenen de grootste vijanden van Brazilië vinden en Europa schijnheilig: ‘Eerst hebben jullie je eigen land verwoest, vervolgens hebben jullie een lekker leventje geleid, vandaag blokkeren jullie je markten voor ons af en daarna durven jullie hier krokodillentranen te komen huilen.’

Migranten

Delputte geeft rake typeringen en zijn schrijfstijl is regelmatig ironisch of humoristisch. Je kunt je voorstellen dat hij het heerlijk vindt om zich tussen de Brazilianen te bewegen. Uitgesproken ironisch zijn de stukken over de opkomende evangelische kerken en hun band met macht en geld. Met deze wereld voelt Delputte zich duidelijk niet verwant. Daartegenover staan de betrokken stukken over en interviews met Brazilianen die – vaak illegaal - met vallen en opstaan een leven in België proberen op te bouwen. Zo heeft hij ook aandacht voor de talloze Japanse migranten. São Paulo is de grootste Japanse stad buiten Japan. Toen het eind vorige eeuw economisch slecht ging, keerden velen van hen naar Japan terug. Maar vaak bleken ze in één of twee generaties zo van hun herkomstland vervreemd, dat ze nu weer massaal naar Brazilië trekken.    
Het boek sluit af met een overzicht van de Braziliaanse geschiedenis in jaartallen en nuttige literatuurtips voor wie zich verder in het land wil verdiepen. Het hele boek is vlot geschreven. Het is goed leesbaar en begrijpelijk voor mensen die nog weinig van Brazilië weten en daar bijvoorbeeld voor de eerste keer naar toe gaan, maar door de veelzijdigheid biedt het ook voor kenners interessante nieuwe doorkijkjes en inzichten.

Middenklasse

Dat neemt niet weg dat ik nog wat opmerkingen heb. Zo vind ik het jammer dat er achterin geen lijstje staat met sociale, economische en demografische basisgegevens. Die staan wel verspreid door het boek, maar dat is meestal niet zo snel terug te vinden. Iets voor de tweede druk, die dit boek zeker verdient. Daarnaast had ik graag iets meer gelezen over de invloed van de militairen, die altijd belangrijk zijn geweest in de Braziliaanse politiek en samenleving. Het hoofdstuk over favela’s heeft als ondertitel ‘Rio op weg naar vrede’. Het verhaal lijkt me wat te optimistisch, maar ik hoop van harte dat Delputte gelijk heeft. Verbaasd ben ik dat Delputte als gedegen kenner, net als veel anderen, klakkeloos het verhaaltje overneemt van de Getulio Vargasstichting uit 2010, dat de helft van de Brazilianen tegenwoordig tot de middenklasse behoort. Dat was zelfs in Nederland en België in 2000 nog niet het geval. Een vreemde statistische definitie in plaats van een sociologische zorgt voor de verwarring.

Het zwakste punt van het boek is de achterflap. Die wekt de suggestie dat het gaat om een simpel eenzijdig triomfalistisch verhaal, van het soort dat aan de lopende band over China verschijnt. Gelukkig kende ik Delputte al, anders had ik op grond van die flaptekst het boek nooit voor Sinterklaas gevraagd (en gekregen) en ook niet gerecenseerd. Gelukkig heb ik dat nu wel gedaan. Het is een voortreffelijk boek, dat ik zeer kan aanbevelen. 

Lode Delputte, Braziliaanse groei. Hoe een land een wereldmacht wordt. De Bezige Bij, Antwerpen, 2011. ISBN 978908542 2754, 296 pag. euro 19,95.

In La Chispa 359 (december 2011) staat een artikel van Lode Delputte over Brazilië, met speciale aandacht voor de rol van Brazilië bij de Latijns-Amerikaanse integratie.
 


Terug