Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

De zaak-Zorreguieta

Auteur : Jan de Kievid
Land : Argentinië

De zaak-Zorreguieta

Op 18 januari 2015 wordt Jorge Zorreguieta 87 jaar. Sommige mensen krijgen op die leeftijd van hun kinderen een boek waarin beschreven staat wat ze in hun leven hebben gepresteerd. Het is echter hoogst onwaarschijnlijk dat zijn dochter Máxima, die Nederlands kan lezen, het meest recente boek over haar vader als verjaarscadeautje meeneemt. Want in De zaak-Zorreguieta van oorlogsverslaggever en onderzoeksjournalist Arnold Karskens (1954) komt overtuigend naar voren dat Zorreguieta liegt als hij beweert dat hij tot 1984, toen de processen tegen militaire machthebbers van de Argentijnse dictatuur begonnen, nooit van de verdwijningen, moorden en martelingen had gehoord. En zijn verantwoordelijk was groter dan hij zelf altijd heeft beweerd.

Het boek bouwt voort op twee al in 2001 verschenen Nederlandse publicaties: het in opdracht van de Nederlandse regering geschreven rapport Militair geweld, burgerlijke verantwoordelijkheid van Michiel Baud, directeur van het CEDLA, en Zorreguieta. Een biografische schets van de in Buenos Aires gevestigde Latijns-Amerikacorrespondent Jan Thielen. Al volgens Baud was het “ondenkbaar dat hij niets van de praktijk van de repressie en de mensenrechtensituatie zou hebben geweten.” Thielen had lange gesprekken met Zorreguieta gevoerd, die onderhoudend over van alles kon vertellen, maar wiens geheugen hem bij controversiële punten vaak in de steek liet. Soms versprak hij zich: “Toen we de macht grepen… eh, ik bedoel… toen ik toetrad tot de regering.

 

‘Subversieven’

Karskens heeft al bekende feiten en gebeurtenissen uitgebreid aangevuld met een eigen onderzoek over verdwijningen van medewerkers van het ministerie van Landbouw. Zorreguieta bekleedde een leidinggevende positie in de conservatieve organisatie van grootgrondbezitters SRA en andere agrarische organisaties die sterk aandrongen op een staatsgreep. Kort na de coup van maart 1976 werd hij onderstaatssecretaris van Landbouw, de hoogste politieke positie op landbouwgebied. Van 1979 tot 1981 was hij als staatssecretaris van Landbouw en Veeteelt in feite minister van de belangrijke agrarische sector. Hij was een van de tien invloedrijkste burgerbewindslieden van de militaire dictatuur (1976-1983).

Naast het kranten- en archiefonderzoek dat Karkens deed, interviewde hij een veertigtal Argentijnen: voormalige medewerkers en nabestaanden van ‘verdwenen’ medewerkers van het ministerie van Landbouw, mensenrechtenactivisten en ook de man die van 1976 tot 1979 de chef van Zorreguieta was. Dat levert veel verschrikkelijke en schrijnende verhalen op. Er komt ook steeds weer glashelder naar voeren dat de leiding van het ministerie op de hoogte was van vervolgingen en verdwijningen. Zeker vier medewerkers van het INTA, het Nationaal Instituut voor Landbouwtechnologie, zijn ‘verdwenen’. INTA gold als een links instituut, met meer sympathie voor kleine boeren dan voor grootgrondbezitters. Achthonderd van de vijfduizend INTA-medewerkers werden als ‘subversieven’ ontslagen.

Er zijn geen bewijzen dat Zorreguieta aan militairen opdracht heeft gegeven om medewerkers op te pakken en te laten ‘verdwijnen’, maar uit alles blijkt dat hij hiervan wist en er regelmatig met anderen over heeft gesproken moet hebben. Karskens heeft geprobeerd zijn bevindingen aan Zorreguieta voor te leggen en zijn kant van het verhaal te horen, maar die wees elk contact af.

 

Bewijsmateriaal

Na de dictatuur zijn in Argentinië ruim vijfhonderd medewerkers van de militaire junta veroordeeld. Tot voor kort ging het alleen om militairen, maar de laatste jaren zijn ook processen gestart tegen hooggeplaatste burgers. Dat sluit aan bij het laatste deel van het boek. Daarin beschrijft Karskens de verschillende pogingen die sinds 2000 vanuit Nederland zijn ondernomen om Zorreguieta te laten vervolgen. Tot dusverre heeft dat geen resultaat opgeleverd; steeds heeft de Nederlandse justitie verder onderzoek afgewezen. Het zou buiten de Nederlandse rechtsmacht vallen of er was te weinig bewijsmateriaal.

Door een wijziging in de Wet Internationale Misdrijven in 2011 is het eerste argument inmiddels achterhaald, en er komt ook steeds meer bewijsmateriaal. Niet voor directe opdrachtgevende betrokkenheid van Zorreguieta, maar wel voor medeverantwoordelijkheid. Karskens noemt het in zijn boek niet expliciet, maar de aanklacht van de advocaten Liesbeth Zegveld en Göran Sluiter van januari 2013 berust voor een belangrijk deel op het door hem in Argentinië verzamelde materiaal.

Volgens Karskens probeert de Nederlandse justitie steeds weer een rechtszaak tegen de vader van de vrouw van de koning te voorkomen. Dat is een groot verschil met de zaak tegen Transavia-piloot Julio Poch, verdacht van ‘dodenvluchten’, waar Nederland wel snel tot actie overging. “De prangende vraag luidt: waarom helpt het OM wel bij het framen van een verdachte na louter mondelinge verklaringen, maar checkt het niet de gangen van een persoon die met grote regelmaat in Nederland verblijft en van wie onomstotelijk vaststaat dat hij een leidinggevende functie in een uiterst crimineel bewind heeft bekleed?”

Dat is inderdaad een prangende vraag. En het is goed dat Karskens die vraag met zijn goed geschreven en informatieve boek weer aan de orde heeft gesteld. We zijn nu weer op de hoogte. En journalisten kunnen er niet omheen als ze over waarschijnlijk niet al te lange tijd necrologieën over Zorreguieta moeten schrijven. Of het voor die tijd nog tot een rechtszaak komt, is echter twijfelachtig.

Arnold Karskens, De zaak-Zorreguieta. Amsterdam: Querido, 2014. 239 pag. ISBN 978 90 214 5712 3, € 19,99


Terug