Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Heilige oorlog

De hartverscheurende strijd van de Mexicaanse Cristeros

Auteur : Frank Bron
Land : Mexico

Heilige oorlog

De Mexicaanse Revolutie van 1910 – 1911 eindigde met, heel kort samengevat, een chaotische periode die langzaam maar zeker overging in een situatie van politieke stagnatie onder de Partij van de Geïnstitutionaliseerde Revolutie (PRI, aan de macht tot 2000). Tot zover reikte mijn kennis van Mexico in de vorige eeuw. Dat het land sindsdien geen perfecte democratie is, was mij ook bekend. Dat er vanaf 1927 heuse godsdienstoorlogen (meervoud!) gevoerd werden uit naam van het katholieke geloof tegen de antikatholieke revolutionairen, was echter volkomen nieuw voor mij.

Ik zal niet de enige zijn die deze periode niet kende, want Robert Lemm meldt al in de eerste zin van zijn boek Heilige Oorlog dat deze Cristero-oorlogen vrijwel onbekend zijn “in Nederland, en überhaupt in Europa”. Anderhalve pagina verder duizelt het mij al wanneer Thomas van Aquino aangehaald is en Willem van Oranje (inclusief typefout) en Elizabeth Tudor genoemd zijn. Daarnaast wordt kort ingegaan op de belangrijke rol die Nederlanders speelden bij de zouaven en is er een vergelijking gemaakt met de Ilias van Homerus.

Ondanks de aanbeveling van priester en hoogleraar Antoine Bodar op de achterflap (“…soepel en voor eenieder toegankelijk taalgebruik…”) is mij al snel duidelijk dat Robert Lemm (Rotterdam, 1945) als conservatieve, katholieke hispanist en historicus een totaal andere kennis en achtergrond heeft dan ik en het kost mij soms moeite zijn betoog te volgen. Hoewel het voorwoord begint met de genoemde oorlogen (meervoud), eindigt hetzelfde voorwoord met de conclusie dat het hier een burgeroorlog (enkelvoud) betrof van de Mexicaanse katholieke kerk tegen de staat. Duidelijk is wel dat de strijd families en de bevolking als geheel tussen 1926 en 1938 diep verdeelde. Nieuwsgierig lees ik verder, met Wikipedia bij de hand.

Na het voorwoord begint het boek in het Byzantijnse Rijk om via de Hongaarse kardinaal Jószef Mindszenty (gestorven in 1975) en de Ecuadoraanse president Gabriel García Moreno (vermoord in 1875), eindelijk in Mexico aan te komen wanneer het de laatste momenten van de laatste priester in de deelstaat Tabasco beschrijft. De Mexicaanse Revolutie was met veel antiklerikaal geweld gepaard gegaan en het communisme had in Mexico veel aanhang. Die tendens, schrijft Lemm, was een halve eeuw eerder begonnen onder president Benito Juárez die daartoe militaire steun had gekregen van de Verenigde Staten, Mexico’s “progressief democratische noorderbuur”, om de conservatieve elite van Mexico dwars te zitten.

Het is aan het einde van hoofdstuk 1 al duidelijk dat Lemm’s sympathie ligt bij de onderdrukte katholieken in Mexico een eeuw geleden, die hun eeuwenlange voorrechten inderdaad stevig ingeperkt zagen door de nieuwe, revolutionaire regering. En dat terwijl de kerk “eeuwenlang de homogeniteit van het Mexicaanse volk bepaald” had! Het gevolg van deze inperkingen zien we een eeuw later als het land afgegleden is naar “de meest notoire narcostaat tegen een prijs van tienduizenden doden en het hoogste aantal jaarlijks te vermoorden (sic!) journalisten van de westerse wereld”, vermeldt Lemn.

Vervolgens gaat Lemm in op een woelige periode waarin er veel verschillende opvattingen zijn over hoe het land op te bouwen en discussies veelal beslecht worden met politieke moorden, staatsgrepen en opstanden. Landhervormingen leveren spanningen op met (voormalige) grootgrondbezitters, net als het aanpakken van die andere pijler van de macht uit het verleden: de kerk, die steeds meer een politieke oppositierol gaat spelen. Ondertussen worden buitenlandse investeerders actief tegengewerkt, veel van hun bezittingen worden genationaliseerd en Lemm schetst een beeld van een op het verdedigen van de eigen belangen gerichte politieke klasse. De nieuwe politieke klasse dus. In deze tijd, wanneer het moderne Mexico vormgegeven had moeten worden, wordt zodoende de basis gelegd voor de nog steeds slecht functionerende openbare instanties en een naar binnen gekeerd land.

De meerwaarde van dit boek ligt dan ook niet zo zeer in een beschrijving van de hartverscheurende strijd van de Mexicaanse Cristeros zoals de ondertitel luidt, maar in de hartverscheurende strijd van Mexicanen tegen Mexicanen. Grootschalige ontploffingen zoals de twee wereldoorlogen in Europa ontbreken, maar het land sukkelt al ruim een eeuw van crisis naar crisis waardoor de staat en haar inwoners hun potentie al ruim een eeuw niet kunnen realiseren.

De grondwet van 1917 legde de macht van de katholieke kerk aan banden, maar of het land er nu, een eeuw later, anders veel beter aan toe zou zijn betwijfel ik. Daarvoor schetst ook Lemm zelf te veel andere invloeden inclusief een weinig constructieve rol van de kerk die bovendien vaak intern verdeeld was. Dat dit boek aandacht vraagt voor een onbekende, maar chaotische en bloedige periode uit de Mexicaanse geschiedenis maakt het relevant. Ook is het boeiend om de geschiedenis van het land eens door de ogen van een katholieke historicus te bezien. Maar toch had ik vaak het gevoel een te korte samenvatting van de Hoekse en Kabeljauwse Twisten te lezen: onbegrijpelijk voor niet-ingewijden.

Robert Lemm: ‘Heilige oorlog. De hartverscheurende strijd van de Mexicaanse Cristeros’, ISBN 9789492161802, mei 2019, € 21,95, 153 pagina’s, Uitgeverij de Blauwe Tijger.

Deze recensie is geplaatst op 12-08-2019 

 


Terug