Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Het multiculturele Bolivia van Evo Morales. Nieuwe vormen van burgerschap

Salman en De Munter

Auteur : Jan de Kievid
Land : Bolivia

Het multiculturele Bolivia van Evo Morales. Nieuwe vormen van burgerschap

Toen Evo Morales begin 2006 aantrad als eerste inheemse president van Bolivia, werd hij liefst driemaal geïnaugureerd. Eerst als ‘inheemse autoriteit’ in traditionele kledij, vervolgens in het parlement en daarna op een ‘volks’ plein in La Paz, als president die via sociale bewegingen de verkiezingen had gewonnen. Blanke presidenten uit de elite hadden zich altijd tot de plechtigheid in het parlement beperkt.

Met deze symbolische daden beginnen Ton Salman en Koen de Munter hun boekje Het multiculturele Bolivia van Evo Morales. Ze willen hiermee duidelijk maken dat het om meer dan een presidentswisseling gaat; met Morales is Bolivia een nieuwe weg ingeslagen. De daadwerkelijke erkenning van het multiculturele karakter van Bolivia betekent ook het zoeken naar nieuwe vormen van democratie en burgerschap. In het westerse burgerschapsidee met nadruk op individuele rechten bleven de inheemse bewoners van Bolivia in feite tweederangsburgers, wier etnische en culturele identiteit werd ontkend.

Nu wordt, met vallen en opstaan, misverstanden en onvermijdelijke conflicten, geprobeerd modern-westerse ideeën over democratie, burgerschap en participatie te verbinden met traditionele inheemse elementen. Aanknopingspunten daarvoor liggen bijvoorbeeld in de grote zusterstad van La Paz, El Alto, waar de afgelopen jaren plattelandsbewoners zich massaal hebben gevestigd. Juist deze ‘urbaan-rurale’ indianen hebben ervaring opgedaan in het verbinden van hun culturele tradities met modern-stedelijke elementen. Hun opvattingen over burgerschap en participatie komen niet in de plaats van de westers-stedelijke, maar vermengen zich daarmee in een proces waarvan de uitkomst nog verre van duidelijk is.

De auteurs geven een duidelijk overzicht van de recente politieke geschiedenis als achtergrond van de verkiezingsoverwinningen en van Morales en zijn MAS (Beweging voor het Socialisme) in 2005 en 2009. Ze wijzen er op dat Morales en zijn aanhang bij het vormgeven van het ‘nieuwe Bolivia’ geconfronteerd zullen worden met “de hardnekkigheid der dingen”. Dat is de afgelopen maanden duidelijk gebleken bij de hevige protesten tegen de verhoging van de benzineprijs en de hoge transport- en voedselprijzen.

Het boekje schetst ook helder de kosmologie van de Aymaras, naast de Quechuas de belangrijkste inheemse groep in Bolivia. Hun wereldbeeld is heel anders dan het westerse, maar biedt ook aanknopingspunten om creatief in te spelen op veranderde omstandigheden. Hoe die kosmologie leidt tot een andere manier van politiek handelen, wordt helaas minder duidelijk. In wat de basisorganisaties in El Alto nastreven – “werk, onderwijs voor de kinderen, een fatsoenlijk dak boven het hoofd en gezondheidszorg” – en hoe ze dat doen via protestacties en blokkades, blijkt weinig verschil met arme bevolkingsgroepen elders in Latijns Amerika voor wie de Andes-kosmologie geen rol speelt.

Dat neemt niet weg dat we blij moeten zijn met dit boekje. Voor het eerst is nu in het Nederlands een handzaam overzicht met discussie over kernthema’s beschikbaar van deze niet alleen voor Bolivia, maar voor heel Latijns Amerika ingrijpende en ingewikkelde politieke en maatschappelijke processen. 

Rozenberg Publishers – Stichting Chakana, Amsterdam, 2010, ISBN 9789036101882, 78 pag., € 8,-

In de publicatiereeks Chakana – een brug naar de Andes, zijn ook verschenen (€ 8,- per deel):

  • Josef Estermann, Dubbele loyaliteit of nieuw heidendom (over de beïnvloeding van inheemse religieuze en culturele tradities door het katholicisme)
  • Suzanne Kruyt, De onzichtbaarheid voorbij (over de mensenrechtensituatie van de inheemse volken in Bolivia en Peru)
  • Marjolein van Rijn, Van yatiri tot privékliniek – Interculturaliteit in de gezondheidszorg in Bolivia.


Terug