Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Land Grab: Green Neoliberalism, Gender, and Garifuna Resistance in Honduras

Auteur : Femke van Noorloos
Land : Honduras

Land Grab: Green Neoliberalism, Gender, and Garifuna Resistance in Honduras

De Garifuna’s vormen een unieke bevolkingsgroep met een heel eigen geschiedenis en cultuur. Ze zijn afstammelingen van een mix van vrijgevochten slaven en de inheemse bevolking van Caribische eilanden, met name St. Vincent, die vanaf eind 18e eeuw naar de Caribische kust van Midden-Amerika verdreven werden.Vooral toeristen komen regelmatig met de Garifuna’s in aanraking, gezien hun op het eerste gezicht paradijselijke leefgebied -  met name aan de noordkust van Honduras.

Toch is er ‘trouble in paradise’. Keri Vacanti Brondo, antropologe aan de Universiteit van Memphis,  beschrijft in haar boek Land Grab hoe deze jarenlang gemarginaliseerde etnische minderheid  terecht is gekomen in nieuwe oplaaiende conflicten over land en toegang tot natuurlijke hulpbronnen. Ditmaal zijn natuurbescherming en toerisme de inzet: het Garifuna territorium wordt meer en meer opengesteld voor buitenlandse toeristen en Hondurese mestizo investeerders, terwijl Garifuna’s hun toegang tot hulpbronnen en macht over de regio kwijt lijken te raken.

Voor wie zich lastig kan voorstellen hoe toerisme en natuurbescherming slechte ontwikkelingen kunnen zijn, is de anekdote over een Italiaanse realityshow interessant. Brondo beschrijft levendig hoe de deelnemers van deze tv-show à la Expeditie Robinson, opgenomen aan de Hondurese kust, wél mogen vissen in het natuurreservaat, terwijl lokale Garifuna vissers daarvan zijn uitgesloten. Maar de ‘uitverkoop’ van land aan buitenstaanders is geen simpele overheersing van machtigen over machtelozen: zo hebben bijvoorbeeld sommige mannelijke Garifuna’s zelf veel verdiend aan de verkoop van gemeenschapsland aan buitenstaanders, terwijl vrouwen het land verloren dat ze traditioneel gebruikten voor landbouw.

Dit gender-aspect wordt verder uitgewerkt wanneer Brondo ingaat op het verzet van de Garifuna’s tegen de nieuwe ontwikkelingen. In haar analyse van het veranderende Garifuna activisme is Brondo sterk. Door hun specifieke geschiedenis zijn de Garifuna’s inderdaad een heel interessante groep als je kijkt naar activisme: terwijl inheemse bewegingen in Latijns Amerika hun legitimatie vaak halen uit het feit dat ze ‘de oorspronkelijke bewoners’ van het land zijn (dus diep verbonden met het land), kunnen de Garifuna’s dat in Honduras strikt gezien niet zeggen, al stammen ze wel mede af van inheemse Caribische eilandbewoners. Sinds de Verenigde Naties ruimer zijn geworden in hun definitie van ‘inheemse volken’, sluiten sommige Garifuna organisaties zich strategisch aan bij de ‘inheemse rechten’ beweging, en met succes.  Andere organisaties werken veel meer binnen het frame van de Hondurese overheid en ‘mainstream’: ze vechten tegen discriminatie en voor insluiting in het nationale politieke proces. In een voorbeeld van een Garifuna organisatie die focust op inheemse rechten, profileren vrouwen zich vaak in de meest activistische rollen, terwijl de mainstream organisatie meer als ‘mannelijk’ wordt beschreven.

Voor de breed geïnteresseerde lezer is het goed dat Brondo ook ingaat op andere recente ontwikkelingen in Honduras, zoals de staatsgreep van 2009 en het debacle over de ‘modelsteden’ (Regiones Especiales de Desarrollo). Het Garifuna activisme biedt een interessante bril om deze huidige ontwikkelingen te bekijken.

Land Grab is een diepgaande analyse van de complexe verhoudingen van een unieke etnische minderheid met de huidige politieke economie in Honduras. Het is gebaseerd op Brondo’s jarenlange banden met de regio en bevolking, wat het maakt tot een sterke historisch ingebedde etnografie. Wel kan de lezer op het verkeerde spoor gezet worden door de titel: je verwacht een bijdrage aan debatten over de ‘global land grab’, maar die verwachting wordt niet waargemaakt. Ook kan de analyse, die meer in de richting van ‘groen neoliberalisme’ gaat, wel wat meer bredere vergelijking gebruiken. Conclusies over neoliberalisme en landrechten zijn vaak te simplistisch: is het geven van (collectieve) landrechten nu een uitwas van het neoliberale gedachtengoed of iets waar Garifuna’s juist voor vechten? In hoeverre is neoliberalisme een verklaring voor alle ontwikkelingen, terwijl er historisch al heel wat stappen vooraf zijn gegaan, bijvoorbeeld met de United Fruit Company?

Voor studenten, academici en breder geïnteresseerden in Honduras, etniciteit en inheems activisme, man-vrouw verhoudingen en conflict over natuurlijke hulpbronnen is dit boek zeker de moeite waard, al is het maar omdat er over het algemeen weinig over Honduras geschreven wordt.

Keri Vacanti Brondo, Land Grab: Green Neoliberalism, Gender, and Garifuna Resistance in Honduras, University of Arizona Press, 2013, ISBN 9780816530212, 233 pag, €62,99.

Een academische Engelstalige versie van deze recensie verscheen in European review of Latin American and Caribbean Studies, 98, (pp. 119).


Terug