Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Onheil over Taitara

Roman van de Braziliaanse schrijver José J. Veiga

Auteur : Mark Weenink
Land : Brazilië

Onheil over Taitara

Soms is het beter om je niet met zaken te bemoeien. Vandaar dat de elfjarige Lu(cas) van zijn moeder Vi het dwingende advies krijgt om niet de straat op te gaan. In plaats daarvan tekent hij de lotgevallen op die de familie in het stadje Taitara ten deel vallen. Het resultaat is de roman Onheil over Taitara van de Braziliaanse schrijver José J. Veiga (1915 – 1999). Lu kijkt enorm op tegen oom Baltazar, oprichter van het bedrijf Companhia Melhoramentos de Taitara (Maatschappij tot Verbetering van Taitara), waardoor Taitara voorgoed verandert.

Iedereen hoopt op voorspoed en werk, maar geleidelijk aan krijgt de Companhia nare trekjes, al heeft niet iedereen dat meteen door. Lu’s vader Horácio treedt in dienst als controleur van het bedrijf, waardoor zijn medeburgers hem bang en onderdanig tegemoet treden. De Companhia schrijft de burgers steeds meer geboden en verboden voor. Het wordt de bevolking net zo min als de lezer duidelijk wat het bedrijf nou precies doet, behalve dat het dictatoriale optreden steeds benauwender wordt. Van de ene op de andere dag lopen er schijnbaar willekeurig muren door de stad, waardoor mensen zijn afgesloten van vrienden, werk en hun buurtsuper. Met de sterkere controle groeit de frustatie.

Het hindert niet dat Veiga niet alles concreet maakt. Integendeel, het benadrukt de penibele situatie waarin de stadgenoten van Lu zich bevinden. Waar liggen de grenzen? Wat is echt en wat is illusie? Het prachtige personage van de goochelaar Grote Uzk biedt even afleiding, maar de vraag is of hij echt bestaat of niet. Het regime van de Companhia beschouwt hem in ieder geval als een gevaar, zo wordt verteld, of liever gezegd: gefluisterd.

Wijs ventje

Hoewel Lu nog een kind is, slaat hij zich er dapper door heen. Niet in de laatste plaats door zijn heimelijke en onuitgesproken liefde voor tante Dulce, de aantrekkelijke vrouw van oom Baltazar. Lu is innemend en best een wijs ventje voor zijn leeftijd. Veiga gebruikt het kinderperspectief op de wereld om het verhaal te vertellen. Ook al begrijpt hij niet alles en is hij niet bij machte om dingen te veranderen, zijn analyse van de situatie is treffend.

Veiga publiceerde dit boek in 1972, tijdens de militaire dictatuur (1964 – 1984) die Brazilië toen kende. Algemeen wordt dit boek, net zoals Veiga’s debuutroman De drie plagen van Manirema, gezien als een aanklacht tegen die Braziliaanse tirannie. Veiga heeft zelf in interviews aangegeven dat zijn werk breder gezien moet worden dan dat: het is een universele aanklacht tegen dictatoriale overheersing in het algemeen.

Zonder het verhaal zwaar of zwartgallig te maken laat Veiga langzaam de repressie en de onzekerheid het verhaal en de stad binnenglippen. Talloze gieren cirkelen boven Taitara, regen komt met bakken uit de hemel vallen. Waarschuwingssignalen voor het naderende onheil zijn legio. Lu ziet, net als sommige controleurs, mannen vliegen in de lucht. Zijn moeder gelooft hem niet. Al spoedig is het verboden om omhoog te kijken.

Onheil over Taitara is een mooi boek dat ik graag verfilmd zie worden, want het heeft met de absurditeit, beklemming en magie alle ingrediënten in zich voor een boeiend verhaal op het grote scherm.

Uitgeverij Athenaeum-Polak & Van Gennep, Amsterdam, 2016, ISBN 9789025300418, €11,99, vertaling: Harrie Lemmens

Deze bijdrage is onderdeel van de Braziliëspecial zomer 2016

Recensie is geplaatst op 05-08-2016


Terug