Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Aarzelend naar buiten

Latijns-Amerikanen en de rest van de wereld

Auteur : Frank Bron

Aarzelend naar buiten

Lang geleden studeerde ik in Seoul, Zuid-Korea, waar ik één van de weinige Nederlanders was. Maar binnen een week nadat de KLM met rechtstreekse vluchten begonnen was, hoorde ik in het centrum van de stad al regelmatig Nederlands praten! Voor iemand die Nederlanders een beetje kent, zal dat geen grote verrassing zijn.

Jaren later werkte ik in Mexico. Een van mijn collega’s daar, Elizabeth, had voor een Amerikaanse organisatie in Ivoorkust gewerkt. “Daar zullen niet veel Mexicanen geweest zijn”, zei ik. “Nee, inderdaad, ik denk dat we met z’n drieën waren”, antwoordde ze. Drie Mexicanen in heel Ivoorkust? “Nee, volgens mij in heel Afrika!” Elizabeth overdreef waarschijnlijk, maar het zou kunnen: traditioneel denken Mexicanen bij ‘buitenland’ vooral aan de Verenigde Staten, soms aan Spanje en een enkeling aan Frankrijk of Italië, maar daar bleef het vaak bij.

Desondanks vertrok de toen 25-jarige Juan Felipe López rond die tijd naar Korea, en wel naar ‘mijn’ Yonsei Universiteit! Na zijn licenciatura in de Internationale Betrekkingen aan de UNAM had hij een Koreaanse studiebeurs gekregen en ging naar Yonsei om daar zijn Master te behalen. Er waren inmiddels zelfs verschillende uitwisselingsprogramma’s tussen Mexicaanse en Koreaanse universiteiten en hij was dan ook zeker niet de enige Mexicaan daar, en ook niet de enige Latijnsamerikaan.

Toch hebben Juan Felipe’s ouders noch zijn vrienden ooit precies begrepen waarom zijn eerste buitenlandse reis uitgerekend naar Korea ging maar, schrijft hij, “ze hebben me altijd een beetje raar gevonden.” Hoe exotisch Korea ook was voor hem als Mexicaan, hij ontdekte al snel overeenkomsten tussen beide landen: “Net als veel Latijns-Amerikaanse landen is Korea ook een speelbal van imperialistische mogendheden geweest en heeft het altijd enorm te lijden gehad onder interne sociale en politieke verdeeldheid. Wat ik in de Koreanen bewonder, is hun vasthoudendheid en de eigenschap om ondanks tegengestelde belangen uiteindelijk toch gemeenschappelijke, maatschappelijke doelstellingen te formuleren.”

Zoals zovelen raakte ook Juan Felipe besmet met een zeker reisvirus en in 2002 vertrok hij voor een promotieonderzoek naar de universiteit van Sussex in Groot-Brittannië, dit keer met een Mexicaanse overheidsbeurs. Het beurzenstelsel was in andere landen eveneens uitgebreid en in Sussex was Juan Felipe één van de vele Latijnsamerikanen. Inmiddels werkzaam aan zijn eigen universiteit, de UNAM, is Juan Felipe dankbaar voor alles wat hij geleerd heeft, vooral tijdens zijn verblijf in Korea. “Ik sta nu veel meer open voor andere meningen en culturen. Ik probeer meer geduld te hebben en minder vooroordelen. Daarnaast ben ik samenwerking met anderen meer gaan waarderen, en ook het grotere verantwoordelijkheidsgevoel dat mensen in Azië aan de dag leggen. Dat maakt het leven in Mexico wel eens frustrerend, want we zijn hier in tegenstelling tot Oost-Azië behoorlijk individualistisch en gemakzuchtig.”

Inmiddels zien ook andere Latijns-Amerikanen in dat er buiten Europa en de Amerika’s nog andere landen zijn. Zo ontdekten Braziliaanse ondernemers de voordelen van investeringen in Afrikaanse groeimarkten en nam de onderlinge handel tussen 2000 en 2013 toe van 4,3 miljard tot 28,5 miljard dollar. Vooral onder president Lula (2003 – 2010) kreeg Afrika veel aandacht vanuit Brazilië en hoewel zijn opvolgster Rousseff een minder internationaal beleid voert, blijft Afrika belangrijk in het Braziliaanse buitenlandbeleid.

Richting het westen verzevenvoudigde tussen 1999 en 2005 de export van Latijns Amerika als geheel naar China, terwijl export van China naar de regio verdrievoudigde. De Colombiaanse krant El Tiempo schrijft op 4 juli dit jaar dat de waarde van de directe Colombiaanse investeringen in China (zo’n 20 bedrijven) rond de 16 miljoen dollar ligt, terwijl zeven Chinese bedrijven slechts voor 6 miljoen dollar in Colombia investeren. De totale waarde van Chinese export naar Colombia is daarentegen weer veel hoger dan de import: 800 om 175 miljoen dollar. Daarmee is China weliswaar de tweede handelspartner van Colombia na de Verenigde Staten maar de verhoudingen zijn typisch. Ook andere Aziatische landen zijn geïnteresseerd in Latijns-Amerika, maar omgekeerd concludeerde de Economische Commissie voor Latijns Amerika en de Cariben (CEPAL) nog in 2008 dat Oost-Azië onbekend gebied blijft voor de meeste Latijns-Amerikaanse landen. Zo zijn slechts Chili, Mexico en Peru lid van de Asia Pacific Economic Cooperation, waar economische grootmachten als Australië, China, Japan en de VS wel lid van zijn. Lidmaatschap van dit soort grootschalige samenwerkingsverbanden kan enorme voordelen hebben: China was in 2014 Chili’s belangrijkste handelspartner en Australië is een belangrijke bron van kennis en materieel voor de grote Chileense mijnbouwsector.

Hoewel er in veel landen studiebeurzen beschikbaar zijn om elders te gaan studeren en er uitwisselingsprogramma’s zijn met universiteiten in alle delen van de wereld, gaan Latijns-Amerikaanse studenten nog steeds liever naar traditionele bestemmingen in de VS of Europa. Ook op andere gebieden blijft men zich in Latijns Amerika vaak spiegelen aan het verleden. Juan Felipe López: “Er is wel meer belangstelling voor bijvoorbeeld Oost-Azië, maar dat heeft zich nog niet vertaald in het leren van hun ervaringen of het overnemen van organisatievormen en beleidsstructuren.”

Desondanks lijkt de exclusieve blik van Latijns-Amerikaanse landen en burgers op bepaalde delen van de wereld steeds meer verleden tijd. Onlangs las ik in de krant dat een Nederlandse, samen met een Italiaan en een Argentijn Cambodja uitgezet waren. Dit omdat ze naakt op de foto gegaan waren bij een Boeddhistisch tempelcomplex wat als een belediging van de plaatselijke cultuur opgevat werd. Een Argentijn in Cambodja? Zouden Latijns-Amerikanen echt de wereld aan het ontdekken zijn? Ik was toch heel even bijna trots op die blote Zuid-Amerikaanse wereldreiziger!


Terug