Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

De pijprokende slang

Brazilië en de Tweede Wereldoorlog

Auteur : Mark Weenink
Land : Brazilië

De pijprokende slang

Op 4 en 5 mei herdenken we met Dodenherdenking en Bevrijdingsdag jaarlijks de Tweede Wereldoorlog, inmiddels al weer zeventig jaar geleden. Ik verbaas me regelmatig dat er iedere keer weer nieuwe, vergeten verhalen opduiken en in de media verschijnen. Soms betreft het een familieverhaal waarvan foto’s en geschriften op een stoffige zolderkamer zijn gevonden. Een andere keer komen vergeten filmrollen uit een archief bovendrijven.

In Latijns Amerika weten mensen van WOII vaak niet meer dan dat het een grote, verschrikkelijke oorlog was, met nazi-Duitsland als kwade aanstichter. Begrijpelijk; ze hadden er verder ook nauwelijks iets mee van doen. Met de herdenkingen in aantocht stuitte ik – surfend op het internet – op een voor mij totaal onbekend verhaal: Brazilië streed aan geallieerde zijde mee!

Dat Brazilië meevocht tegen de Duitsers lag niet per se voor de hand. Dictator Getúlio Vargas flirtte openlijk met fascistische ideeën en bewonderde Hitler. Nazi-Duitsland was naast de Verenigde Staten Braziliës grootste handelspartner. Tot 1942 was Brazilië dan ook neutraal.

Maar gaandeweg begonnen ze ook in Zuid-Amerika last te krijgen. Duitse onderzeeërs bedreigden de handel en torpedeerden 36 Braziliaanse handelsschepen, met als gevolg meer dan 2600 doden. Zodoende keerde het sentiment richting Duitsland; tel daarbij op de druk die de Verenigde Staten uitoefenden en Brazilië was om.

De Brazilianen stuurden hun zeemacht de Atlantische oceaan op om handelsschepen te beschermen en jacht te maken op onderzeeërs. Voor de Braziliaanse kust brachten ze minstens negen U-boten tot zinken. In 1942 kregen de VS toestemming om militaire bases in het noordoosten van Brazilië te vestigen.

Steun van andere Latijns-Amerikaanse naties was minimaal en veelal symbolisch: ze maakten jacht op Duitse onderzeeërs die zich in hun territoriale wateren waagden en wierven wat vrijwilligers. Een land als Argentinië verklaarde pas op 27 maart 1945 de oorlog aan Duitsland. Dat gebeurde onder druk van de VS en belangrijkste drijfveer was het vooruitzicht op lidmaatschap van de Verenigde Naties.

Brazilië ging echter verder. Het stuurde in 1944 een divisie van 25.000 soldaten (mannen en vrouwen) naar Italië om daar tegen de Duitsers te vechten: de Força Expedicionária Brasileira (BEF). Ze vochten onder bevel van de VS, brachten de Duitsers de nodige verliezen toe en maakten 20.000 krijgsgevangenen. 948 Braziliaanse soldaten lieten het leven. José Edgar Eckert, een van de Braziliaanse veteranen, schreef een boek over zijn ervaringen: Memórias de um ex-combatente (Herinneringen van een oud-strijder).

Het zat de Duitsers niet lekker dat ze bevochten werden door de Brazilianen. Het naziregime lanceerde een propagandacampagne met folders en radio-uitzendingen in het Portugees vanuit Berlijn.

Hoewel de Geallieerden Brazilië hun dankbaarheid toonden, waren de Brazilianen zelf lang niet altijd even overtuigd van hun deelname. Een populair gezegde uit die tijd was: Het is waarschijnlijker dat een slang een pijp rookt, dan dat de BEF naar het front gaat om te vechten (Mais fácil à uma cobra um cachimbo fumar, do que à FEB embarcar para o combate).

Toen ze daadwerkelijk gingen vechten, zei men ook wel: de slang gaat vechten. Vervolgens eigenden de soldaten van de BEF zich de Rokende slangen als geuzennaam toe. In het embleem op hun uniform is een pijprokende slang zien. Na de oorlog kreeg de uitdrukking juist een positieve connotatie, in de zin dat het inhield dat iets zeker ging gebeuren en met de nodige kracht.


Terug