Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Het spook van de corruptie

Auteur : Jan de Kievid

Het spook van de corruptie

Als je het nieuws een beetje volgt, moet er wel een spook door Latijns Amerika waren. De corruptie heeft immers ongekende vormen aangenomen. Brazilië is in de ban van de schandalen bij staatsoliebedrijf Petrobras, terwijl presidente Dilma Rousseff machteloos toeziet en grote massa’s haar aftreden eisen. Zelfs de populaire oud-president Lula wordt over een oude zaak verhoord. In Guatemala moest vice-presidente Roxana Baldetti begin mei aftreden wegens haar banden met een groot corruptie- en fraudenetwerk. In Argentinië lopen rechtszaken tegen vice-president Amadou Boudou.

Zelfs in Chili waart het spook rond. Dat land geldt al jaren samen met Uruguay als het minst corrupte land van het continent; corruptie kwam daar tot voor kort nauwelijks op de lijstjes van zorgen van mensen voor. Bij corruptiezaken zijn ook de zoon van presidente Michelle Bachelet en haar minister van Binnenlandse Zaken betrokken. Het vertrouwen in de president en de politieke instituties raakte in een vrije val. De zoon van Bachelet moest een ceremoniële overheidsbaan opgeven en Bachelet zorgde voor de grootste ministerwisseling sinds 1990, met uiteraard een nieuwe minister van Binnenlandse Zaken.

De werkelijke omvang van de corruptie in de verschillende landen is moeilijk vast te stellen. Volgens de Corruptie Perceptie Index van Transparency Internacional is Latijns Amerika minder corrupt dan Azië en Afrika, maar meer dan Europa. De vier hierboven genoemde landen staan op heel verschillende plaatsen op die lijst. Chili is nummer 21, Brazilië 69 (samen met Italië), Argentinië 107 en Guatemala 115. Hoe lager het nummer, hoe minder corruptie.

Maar als je mensen vraagt, zoals in de jaarlijkse Latinobarómetro, wat ze als belangrijkste problemen ervaren, ziet het er soms heel anders uit. In Chili vond tot voor kort maar 1 procent van de bevolking corruptie het belangrijkste probleem. Maar in Costa Rica stond het met 20 procent op de eerste plaats, terwijl dát na Chili en Uruguay op de Transparency Index het minst corrupte land is. De Argentijnen en Brazilianen gaven corruptie met respectievelijk 8 en 10 procent een vierde plaats van problemen, maar in Venezuela (bij Transparency het meest corrupte Latijns-Amerikaanse land, op plaats 161) bengelde het met 2 procent onderaan. Deze zorgen hangen sterk af van de andere problemen in een land en de mate waarin mensen gewend zijn aan corruptie. Venezolanen maken zich vooral zorgen over criminaliteit, terwijl Costaricanen zo weinig economische en veiligheidsproblemen ervaren dat ze zich kunnen opwinden over corruptie.

Volgen Latinobarómetro hadden de Latijns-Amerikanen tussen 2004 en 2009 het idee dat de overheidscorruptie afnam. Mogelijk heeft die tendens zich voortgezet, maar dat valt moeilijk met zekerheid te zeggen. In Chili probeert Bachelet het vertrouwen te herstellen met een deels nieuwe regeringsploeg en een pakket maatregelen ter bestrijding van de corruptie. Of dat op korte termijn succes zal hebben, is zeer de vraag. Maar commentatoren stellen haar optreden wel ten voorbeeld aan Rousseff, die nauwelijks maatregelen neemt en haar greep op de zaak en de regering verloren lijkt te hebben.

Corruptiebestrijding is altijd moeilijk, want het gaat om structureel en cultureel verankerde machts-, gedrags- en denkpatronen, waar sommigen voordeel bij hebben en anderen mee hebben leren omgaan. Van grootschalige corruptie is Latijns Amerika nog lang niet verlost. Maar de grote publiciteit rond de schandalen, de rechtszaken, het opstappen van belangrijke politici en massale protesten in sommige landen kun je wel als hoopvol teken zien. Wat lang door veel machthebbers als een makkelijke inkomstenbron en door anderen als een soort onveranderlijk natuurverschijnsel werd gezien, lijkt in beweging te komen. Mogelijk en hopelijk krijgen sommige machthebbers het benauwd van een ander spook: niet dat van de corruptie zelf, maar van de bestrijding daarvan.


Terug