Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Op weg naar een verlicht ras

Auteur : Frank Bron

Op weg naar een verlicht ras

Na lezing van de sombere economiebijlage van de krant moest ik denken aan het nummer uit de jaren ’90 van de Dominicaanse zanger Juan Luís Guerra, ‘El costo de la vida’ (de kosten van het levensonderhoud). En plotseling viel het kwartje met betrekking tot de regels “Una raza encendida / Negra, blanca y taína”. Ik zag ineens dat Guerra met deze regels bedoelde: “Wij zijn een verlicht ras, samengesteld uit zwarten, blanken en inheemsen”.

In gedachten ging ik terug naar Ecuador, naar het eerste gesprek met mijn buurman daar. Hij had een goede baan aan de universiteit, maar toch bekende hij jaloers te zijn op mensen zoals ik. Want hij was niks. “Hoezo, niks?” “Gewoon, niks. Niet blank, niet indiaans en zelfs niet zwart.” “Maar dan bent u toch gewoon een mesties?”, probeerde ik nog. “Ja, dat zeg ik; dat is toch niks!” Eerder, in Mexico, had ik al gemerkt dat velen het interessant vonden dat bijna elk land in Europa een eigen taal heeft, want in Amerika is dat niet zo. En de inheemse talen in Mexico dan? “Nee, dat zijn geen talen. Dat zijn dialecten.” Maar niemand gaf toe te discrimineren op huidskleur of afkomst: “Natúúrlijk zijn wij niet racistisch, wij zijn zelf bruin! Júllie zijn racistisch, want jullie zijn blank!”

Toch kwamen er in die jaren steeds meer openingen in het Europese, elitaire bastion van Latijns-Amerika. Politieke partijen, vakbonden en onderwijsinstellingen boden kansen met als zichtbare symbolen gekozen regeringsleiders als Carlos Menem (Argentijns president van Syrische komaf van 1989 tot 1999) en Alberto Fujimori, (Peruaans president van 1990 tot 2000 met Japanse ouders). Ook kwamen er regeringsleiders van inheemse komaf zoals Lucio Gutiérrez in Ecuador (2003 – 2005). Brazilië zag weer andere nieuwkomers, zoals de voormalige vakbondsactivist Luiz Inácio Lula da Silva (president van 2003 tot 2010) en zijn vrouwelijke opvolger en huidige president Dilma Rousseff.

Desondanks was ik, op bezoek in Peru in 2004, verrast door de openlijke discussies over racisme daar. Het rapport van de Waarheids- en Verzoeningscommissie het jaar daarvoor had aangetoond dat vooral de inheemse bevolking slachtoffer was geworden van het geweld tijdens de burgeroorlog (70.000 doden tussen 1980 en 2000, waarvan zo’n 85 procent inheemsen) en dat de elite daar toen grotendeels onverschillig over gebleven was.

Op het eerste gezicht zijn nu nog steeds veel rijken in de regio van Europese origine en veel inheemse latijnsamerikanen zijn nog steeds erg arm. Maar de oude koloniale verhoudingen waarin rijke, blanke mannen in feite alle macht hadden, lijken langzaamaan toch te verdwijnen.

Tegelijkertijd is het nog te vroeg om te juichen: kortgeleden is Amnesty-Brazilië een campagne gestart tegen het grote aantal moorden op Afro-Braziliaanse jongeren en de onverschillige reactie van de autoriteiten daarop. Zo werden er in 2012 niet minder dan 1.890 vooral donkere mensen door de veelal blanke Braziliaanse politie doodgeschoten. Onderzoek naar dit routinematige politiegeweld vindt slechts sporadisch plaats en de desinteresse in de Braziliaanse samenleving is groot. Alleen al daarom is deze lokale campagne Jovem Negro Vivo (Jonge Zwarte Levende) bemoedigend. Juan Luís Guerra zong er al over in ‘Si Saliera Petróleo’: “Borráramos el sucio / sería Quisqueya / un país mejor” (Als we alle smerigheid nou eens uitwissen, krijgen we misschien wel een beter land).

Voor meer informatie: www.anistia.org.br/jovemnegrovivo (Portugees)


Terug