Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Shuarindianen in de Cordillera del Cóndor, een complex verzet

Auteur : Karolien van Teijlingen
Land : Ecuador

Shuarindianen in de Cordillera del Cóndor, een complex verzet

Tijdens het veldwerkonderzoek voor mijn scriptie over mijnbouw, ontwikkeling en conflict in de Amazoneprovincie Zamora Chinchipe, heb ik al heel wat uren interview achter de rug. Hoewel ik nog maar op de helft ben, is mij één ding duidelijk geworden: iedereen leeft hier in z’n eigen logica en beschouwt de mijnbouwproblematiek dan ook op geheel eigen wijze. In deze column een bescheiden kijkje in de logica van de Shuarindianen.

In de zuidelijke provincies van het Ecuadoriaanse Amazonegebied, ingeklemd tussen de Andes en de Peruaanse grens, ligt de het oorspronkelijke woongebied van de Shuar. Een trots, seminomadisch volk, dat een lange geschiedenis kent van verzet tegen indringers. Met hun speren en pijlen hebben ze eeuwenlang de Inca’s, de Spanjaarden en missionarissen van hun territorium weten te weren. Landhervormingen in de jaren zestig van de vorige eeuw brachten de kolonisatie van het Amazonegebied, dat gold als niemandsland, op gang. Gedeeltelijk trokken de Shuar zich noodgedwongen terug in de Cordillera del Cóndor, een onherbergzaam gebied op de grens met Peru met een grote biodiversiteit.  Andere Shuar pasten zich aan de mestiezen-maatschappij aan. Dit verlies aan territorium heeft haar sporen achtergelaten in de cultuur van de Shuar, omdat hun identiteit ten dele wordt bepaald door hun relatie met hun woongebied en de natuur. 

Nu is er een nieuw fenomeen waarop ze, letterlijk, hun pijlen kunnen richten. De Cordillera del Cóndor is namelijk niet alleen rijk aan biodiversiteit, maar ook aan mineralen. Het nieuwe grondstoffenbeleid van Ecuador heeft ervoor gezorgd dat er drie grote mijnen worden geopend in het gebied, waarvoor de Shuar plaats dienen te maken. Enkelen van hen zijn hier maar al te graag toe bereid, in ruil voor een baan bij het mijnbedrijf of een som geld voor een ontwikkelingsproject in hun gemeenschap. Ze streven naar een ander leven, met een stenen huis, een auto en een baan in een kantoor. Maar de werkelijkheid blijft tot nu toe achter op hun dromen, zo bleek afgelopen maand. Het kwam tot een handgemeen  tussen een Chinese mijnbouwer en een Shuarwerknemer. Door alle media-aandacht die dit opleverde, werd duidelijk dat het werk bij het mijnbedrijf zwaar is, het contact met de Chinezen slecht en het loon laag.

Bij anderen roept de komst van het mijnbedrijf de strijdlust van weleer op. Ze maken snel een vergelijking met de komst van de Spanjaarden, die spiegels ruilden voor goud. Ze hebben het  over de historische schuld, die de overheid en la patria aan hun volk heeft. Tijdens het grensconflict met Peru dat in de jaren veertig en negentig oplaaide, waren het immers de Shuar die een sleutelrol hadden in de Ecuadoriaanse verdedigingslinie. Z kenden het gebied op hun duimpje en waren gewend aan de zware omstandigheden van de Cordillera. “Mijn volk heeft gebloed voor dit vaderland en als wij er niet waren geweest, woonden we nu in Peru en niet in Ecuador. En nu komt diezelfde overheid ons met geweld van ons zwaarbevochten land jagen. Is dat hun dankbaarheid?”,  aldus een Shuar uit Zamora, met tranen op haar wangen. Dus zullen zij, net als hun voorvaderen dat gedaan hebben, hun territorium en het huis van hun god Arutam verdedigen met hun leven. Zo proberen ze de grenzen van hun woongebied via legale weg vast te leggen in de wet en bij politici gehoor te vinden. Of ze nemen het recht in eigen hand en verjagen de mijnbedrijven met geweld.

Weer een andere groep, waaronder voornamelijk de oudere en ongeletterde Shuar, moet lachen om alle ophef over de komst van de mijnbedrijven. “Ik heb nog nooit een mens gezien die zo sterk is dat hij een gat in een berg kan maken, dat móet wel een fabeltje zijn”, is hun reactie. Vanuit hun belevingswereld is het allemaal niet te bevatten.

Deze verdeeldheid en ongeorganiseerdheid maakt hun protest complex en in veel gevallen zonder resultaat. Over de exploitatie van een van de mijnbouwprojecten hebben de Ecuadoriaanse overheid en een Chinees consortium van investeerders onlangs een overeenkomst bereikt en de miljoeneninvesteringen in dit project beginnen op gang te komen. De Shuar lijken hier dus, ondanks hun protest en historische claims op het gebied, aan het kortste eind te trekken. Of lijkt dat maar zo? Volgens Lucho, een milieuactivist uit Zamora, zouden de Shuar nog wel eens voor verrassingen kunnen zorgen. “Wacht maar, die Chinezen zullen nog spijt krijgen van deze hele onderneming…”
 


Terug