Zuid-Amerika Midden-Amerika Cariben

La Chispa is dé website voor liefhebbers van Latijns Amerika. Journalistiek, betrokken, informatief, scherp. Een interactieve community met echte chispa: levendig en met passie.

Wat heeft Piketty Latijns Amerika te bieden?

Auteur : Jan de Kievid

Wat heeft Piketty Latijns Amerika te bieden?

Sinds zijn boek in het Engels verscheen als Capital in the Twenty-First Century is de Franse econoom Thomas Piketty razendsnel een nieuwe held van links geworden. Dat is opmerkelijk, want zijn stellingen kunnen alleen voor verstokte marktfundamentalisten een verrassing zijn. Ongereguleerd kapitalisme leidt tot grotere ongelijkheid en grote ongelijkheid is slecht voor economische groei. Zelfs het IMF had dat al door en beschouwt daarom de extreme ongelijkheid in Latijns Amerika tegenwoordig als een probleem.

Nieuw en zeer waardevol is wel de degelijke historische onderbouwing van de stellingen voor de rijke westerse landen. Alleen bijzondere omstandigheden en daardoor overheidsingrijpen hebben vanaf de Eerste Wereldoorlog tot de jaren zeventig geleid tot een afname van zowel de inkomens- als de vermogensongelijkheid. 

Wat kan Piketty betekenen voor Latijns Amerika, het continent met de meest ongelijke verdelingen? In zijn bijna zevenhonderd pagina’s tellende boek zegt hij daar weinig over. Piketty heeft ook geen vergelijkbare historische cijfers. Inkomens- en vermogensbelasting zijn in Latijns Amerika immers pas recent of nog steeds niet ingevoerd. Vier jaar geleden presenteerde Piketty wel cijfers over Argentinië, met eenzelfde trend als in de rijke landen, maar enkele decennia later. De inkomensongelijkheid daalde na 1945 onder president Perón, maar steeg weer in de jaren negentig met de neoliberale president Menem.   
 
Terwijl overal elders de ongelijkheid toenam, is die in Latijns Amerika in het afgelopen decennium wat afgenomen door economische groei en uitkeringen voor de armste groepen. Om die ongelijkheid verder en duurzaam te verminderen, is meer nodig. Daar komt Piketty om de hoek, al zijn soortgelijke voorstellen eerder gedaan door CEPAL, de economische commissie van de Verenigde Naties voor Latijns Amerika. 

Piketty wil de hoogste inkomens en vermogens fors belasten. In Latijns Amerika gebeurt dat veel te weinig. De capaciteit van de overheid om belasting te heffen, is zwak, al is dat recent iets verbeterd. Bovendien komt 47,5 procent uit indirecte belastingen en maar 28,5 procent uit directe. Bij de OESO, de club van 34 rijke landen, is dat omgekeerd: 42 procent uit directe belastingen en 31,6 uit indirecte. Indirecte belastingen, bijvoorbeeld op voedsel, drukken zwaarder op arme dan op rijke mensen en vergroten de ongelijkheid. 

Progressieve directe belastingen, zoals inkomstenbelasting, kunnen die juist verkleinen. De meeste rijke landen begonnen daar een eeuw geleden mee, maar in Latijns Amerika is het nog vrij nieuw. De hoogste inkomens worden daarbij nog ontzien. Die betalen in Uruguay, waar de linkse regering voor het eerst zo’n belasting invoerde – een enorme verbetering - slechts 25 procent over de top van hun inkomen. In Nederland is dat 52 procent en is het hoger geweest. 

Ook uitkeringen en pensioenen verminderen de ongelijkheid, en hoewel er afgelopen jaren op die punten veel is gebeurd, is het effect nog beperkt. De gini-index – een manier om inkomensongelijkheid te meten, hoe hoger hoe ongelijker – is in Latijns Amerika vóór overheidsingrijpen via belastingen en uitkeringen niet hoger dan in de Verenigde Staten en veel West-Europese landen. In de OESO-landen verminderen belastingen en uitkeringen de gini-index echter met 35 procent (van 0.48 naar 0.31), tegenover maar 6 procent in Latijns Amerika (van 0.52 naar 0.49). 

Er valt in Latijns Amerika dus nog heel wat te winnen, zeker als – wat nu nauwelijks gebeurt – ook grote vermogens belast worden. Of dat lukt, hangt af van de maatschappelijke en politieke krachtsverhoudingen. Wil en kan de samenleving, via een democratische staat, eindelijk de rijken dwingen om fatsoenlijk belasting te betalen? En waarvoor dient dat extra geld? Piketty was duidelijk in een interview met het Chileense zakenblad Pulso: “Er is geen enkel voorbeeld van succesvolle economische groei zonder grote investeringen in onderwijs.” 

 


Terug